Việt Nam đã có một thỏa thuận thương mại sớm với Donald Trump. Nó có đáng giá không?

 Các doanh nghiệp tự hỏi liệu Hà Nội đã chốt thuế quan tốt hơn, bằng cách hành động nhanh chóng hay từ bỏ quá nhiều.

Việt Nam trở thành một trong những nhà cung cấp hàng may mặc, giày dép, điện tử và các sản phẩm khác lớn nhất cho Mỹ khi các công ty gấp rút chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc © Yên Dương/Reuters

Tác giả A. Anantha Lakshmi ở Hà Nội.... 13/7/2025......Financial Times.

Đối với Thành Công Garment, một nhà cung cấp người Việt Nam cho các công ty may mặc bao gồm Adidas, Calvin Klein và Columbia, một thỏa thuận thương mại tránh được điều tồi tệ nhất từ thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump lẽ ra phải là một sự nhẹ nhõm rất lớn.

Việt Nam là một trong hai quốc gia duy nhất mà ông Trump cho biết đã đạt được thỏa thuận với Mỹ trước thời hạn 9 tháng 7, để tránh cái gọi là thuế quan có đi có lại. Tuần này, nhiều nước láng giềng của họ đã nhận được thư đe dọa từ Tòa Bạch Ốc, trong một số trường hợp, đánh thuế cao hơn.

Nhưng công ty Thành Công Garment đã bối rối vì thiếu chi tiết trong thỏa thuận. Ông Trump đã công bố mức thuế 20%, giảm từ mức đe dọa ban đầu là 46%, nhưng cả Việt Nam lẫn Mỹ đều không cung cấp thêm chi tiết hoặc công bố phiên bản cuối cùng của hiệp định thương mại.

Hà Nội cũng chưa xác nhận mức thuế mới, chỉ nói rằng hai bên đã đạt được một "khuôn khổ hiệp định thương mại có đi có lại công bằng và cân bằng", làm tăng thêm sự không chắc chắn cho các doanh nghiệp.

Phía Mỹ cũng đưa ra một điều khoản đe dọa mức thuế 40% đối với hàng hóa "trung chuyển" - hoặc định tuyến lại - đi qua Việt Nam, mặc dù nó không định nghĩa trung chuyển là gì. Nhưng điều khoản này đã làm dấy lên lo ngại của các doanh nghiệp rằng họ sẽ bị phạt vì xử dụng đầu vào của Trung Quốc, vốn rất quan trọng đối với chuỗi cung ứng ở Việt Nam.

Trần Như Tùng, chủ tịch công ty, lưu ý rằng mức thuế căn bản 20% không cao hơn nhiều so với thuế nhập khẩu 15 - 17% mà các nhà sản xuất may mặc Việt Nam hiện đang trả. Nhưng điều khoản trung chuyển có thể là một thách thức lớn.

"Đối với các sản phẩm [có] nguyên liệu từ Trung Quốc nhưng được sản xuất tại Việt Nam, thuế xuất khẩu sang Mỹ là bao nhiêu? 20% hay 30% hoặc 35%?", ông Tùng nói. "Chúng tôi cần phải chờ đợi."

Việt Nam rỏ ràng trở thành bên cung cấp các mặt hàng giày dép đồ điện tử cho Mỹ khi Trung quốc bị từ chối

Việt Nam, một trong những nhà cung cấp hàng may mặc, giày dép, điện tử và các sản phẩm khác lớn nhất cho Mỹ, trong những năm gần đây đã trở thành một cường quốc sản xuất, thu hút các công ty như Apple, Nike và Samsung khi các công ty này vội vã chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc để tránh phản ứng từ căng thẳng địa chính trị.

Nhiều công ty trong số đó đang cố gắng tìm kiếm thỏa thuận thương mại mới sẽ có hiệu quả – và liệu bằng cách hành động nhanh chóng, Việt Nam đã đạt được các điều khoản thuận lợi hay tự giới hạn các yêu cầu.

"Có một tiếng thở phào nhẹ nhõm rằng ít nhất chúng ta biết câu trả lời cho Việt Nam là gì... nhưng vẫn còn khá nhiều điều không chắc chắn trong thỏa thuận hiện nay", Rich McClellan, người sáng lập RMAC Advisory, có khách hàng bao gồm các công ty và chính phủ Việt Nam, cho biết.

Điều khoản trung chuyển là "phần mơ hồ nhất và tiềm ẩn rủi ro nhất của thỏa thuận này", ông nói thêm.

Việt Nam có rất nhiều vấn đề bị đe dọa. Là một trong những quốc gia phụ thuộc thương mại nhiều nhất thế giới, với tỷ lệ xuất khẩu trên GDP gần 90%, một phần ba xuất khẩu của nước này chỉ sang Mỹ, khiến mức thuế cao hơn là một rủi ro đáng kể đối với tăng trưởng kinh tế.

Thặng dư thương mại của nước này với Mỹ đã tăng vọt trong những năm gần đây, lên 123 tỷ USD vào năm 2024, lớn thứ ba sau Trung Quốc và Mexico.

Việt nam cũng bị cáo buộc đóng vai trò là đường dẫn cho các công ty Trung Quốc tìm cách tránh thuế quan của Washington. Một lượng lớn đầu tư sản xuất vào Việt Nam đến từ Trung Quốc, chiếm gần một phần ba trong các dự án mới vào năm ngoái.

Các chuyên gia cho biết định nghĩa của chính quyền Trump về trung chuyển có thể đề cập đến một loạt các hoạt động từ, chỉ đơn giản là đóng gói lại hàng hóa Trung Quốc với nhãn  giả mạo "sản xuất tại Việt Nam" hoặc xử dụng nguyên liệu thô của Trung Quốc trong hàng hóa được sản xuất tại Việt Nam.

Việt Nam nhập khẩu từ Trung quốc, xuất khẩu sang Mỹ

Việt Nam phụ thuộc nguyên liệu thô nhập khẩu từ Trung quốc

Nhà phân tích Michael Wan của MUFG cho biết: "Tác động có thể sẽ hạn chế hơn nếu mức thuế 40 phần trăm này chỉ được áp dụng đối với những hành vi chuyển hướng thương mại trắng trợn nhất để tránh thuế quan của Hoa Kỳ".

“Ngược lại, nếu có sự xác định chặt chẽ hơn về việc trung chuyển được định nghĩa là ngưỡng nào đó thuộc giá trị gia tăng của nước ngoài, thì tác động có thể rất rõ rệt.”

Với sự quan tâm của chính quyền Trump trong việc cô lập Trung Quốc, các doanh nghiệp lo ngại một định nghĩa rộng hơn. Điều này sẽ cực kỳ thiệt hại đối với Việt Nam, nơi mà nhiều doanh nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu thô và linh kiện của Trung Quốc, và cảnh báo rằng việc loại bỏ chúng sẽ là không thể.

"Điều đó không thực tế, điều đó không tính đến cách thức hoạt động của chuỗi cung ứng toàn cầu", một doanh nhân Mỹ ở Hà Nội nói. "Không chỉ là không thể đối với Việt Nam. Điều đó là không thể đối với tất cả mọi người."

Một ẩn số lớn khác là mức thuế của Việt Nam sẽ được so sánh như thế nào với các nước láng giềng – một sự khác biệt sẽ rất quan trọng để Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh với tư cách là một trung tâm sản xuất. Ông Trump đã đặt ra thời hạn mới là ngày 1 tháng 8 để các quốc gia đạt được thỏa thuận với Mỹ.

"Liệu  đàm phán thuế quan cuối cùng là thắng hay thua đối với Việt Nam sẽ phụ thuộc phần lớn vào việc liệu các thị trường 'Trung Quốc cộng một' khác có bảo đảm các thỏa thuận tương tự hay không", Marco Förster, giám đốc ASEAN tại Dezan Shira & Associates cho biết.

Dữ liệu chính thức trong nửa đầu năm cho thấy FDI tăng gần một phần ba lên 21,5 tỷ USD, cho thấy đầu tư đã không sợ hãi bởi sự không chắc chắn về thuế quan. Việt Nam cũng có lợi thế về một số ưu đãi nhất định và chi phí rẻ hơn cho các nhà sản xuất.

Nhưng Steve Greenspon, người sáng lập nhà bán lẻ đồ gia dụng Honey-Can-Do của Mỹ, cảnh báo rằng ngay cả "mức thuế 20% sẽ dẫn đến giá cả và lạm phát hàng hóa cao hơn".

"Điều này chắc chắn sẽ dẫn đến giảm nhu cầu hàng hóa, làm tổn hại đến các doanh nghiệp và việc làm của Mỹ", ông nói. "Các công ty sẽ tiếp tục sản xuất sản phẩm của họ tại Việt Nam, mặc dù với tốc độ thấp hơn so với trước khi áp thuế".

Đối với Tùng, các đơn đặt hàng từ khách hàng Mỹ trong quý III đã giảm từ 15 đến 20%, sau khi gấp rút vận chuyển các đơn đặt hàng trước thời hạn 9/7. Có tới 70% nguyên liệu thô cho sản xuất hàng may mặc, từ sợi bông đến khóa kéo và dây thun, có nguồn gốc từ Trung Quốc, khiến ngành công nghiệp này khó tránh bị cuốn vào quá trình trung chuyển.

"Hầu hết nguyên liệu may mặc của các hãng may Việt Nam đều được nhập khẩu từ Trung Quốc", ông Tùng nói. "Vì vậy, rất khó để tìm một nhà cung cấp vật liệu khác ngoài Trung Quốc".

-------------------

_ Tác giả A. Anantha Lakshmi ở Hà Nội. .... | Trực quan hóa dữ liệu bởi Haohsiang Ko ở Hồng Kông.

_ Trần HSa lược dịch từ Financial Times..... 13/7/2025.