Tranh luận về cơ cấu quyền lực của Trung Quốc sẽ có tác động sâu rộng.

 Các quan chức đảng địa phương nhạy cảm với bất kỳ sự thay đổi nào trong những cơn gió chính trị.

Ṭập cận Bình.../ Ảnh NIKKEI ASIA.

Tác giả Katsuji Nakazawa ....Ngày 17 tháng 7 năm 2025 ... Nikkei Asia.

Những người ở trung tâm đầu não của Đảng Cộng sản Trung Quốc đột nhiên bắt đầu thảo luận về nhiều tác động tiêu cực bị gây ra do lượng quyền lực cực lớn mà nhà lãnh đạo tối cao Tập Cận Bình tích lũy được .

Vấn đề chính ở đây là một số tổ chức đảng do Chủ tịch Trung Quốc kiêm Tổng bí thư Tập Cận Bình đã trở nên phình to và vượt quá thẩm quyền.

Chủ đề này nổi lên sau khi Bộ Chính trị tổ chức cuộc họp đầu tiên sau khoảng hai tháng, vào ngày 30 tháng 6. Bộ Chính trị hiện bao gồm 24 thành viên cao cấp nhất của đảng.

Có thông báo rằng đội ngũ lãnh đạo đã quyết định thiết lập "quy định về công tác của các cơ quan ra quyết định, thảo luận và sự điều phối của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Cộng sản)".

Các chi tiết trong quyết định của Bộ Chính trị, sẽ ảnh hưởng đến tương lai chính trị của Trung Quốc, đang dần trở nên rõ ràng.

Các tổ chức đảng địa phương nhạy cảm với bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào trong làn gió chính trị đang thổi qua Trung Nam Hải của Bắc Kinh, trung tâm chính trị của Trung Quốc.

Các quan chức cấp cao của đảng địa phương bắt đầu lo lắng sâu sắc về những diễn biến chính trị ở Bắc Kinh vào khoảng nửa đầu tháng 6, theo các nguồn tin quen thuộc với tình hình chính trị và kinh tế của Trung Quốc.

Một bức ảnh toàn cảnh của Trung Nam Hải ở Bắc Kinh vào năm 2024. Bầu không khí chung quanh trung tâm đầu não chính trị của Trung Quốc đã trải qua một sự thay đổi nhanh chóng, các nguồn tin cho biết. (Ảnh của Mizuho Miyazaki)

Ông Tập đến thăm Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương với Mã Hưng Thụy, người đứng đầu khu tự trị, vào năm 2022. (Ảnh chụp màn hình từ CCTV)

Trích dẫn các ví dụ của Thượng Hải, tỉnh Sơn Đông và các địa phương khác, các nguồn tin cũng giải thích bầu không khí đã thay đổi nhanh chóng như thế nào. Tỉnh Chiết Giang - nơi đã trở thành một trong những thành trì quan trọng của Tập Cận Bình khi vị Tổng Bí thư này vươn lên dẫn đầu trong hệ thống phân cấp của đảng - cũng không ngoại lệ.

Vào ngày 7 tháng 7, một cuộc họp của các quan chức cấp cao của đảng ở Chiết Giang đã được tổ chức để truyền đạt và nghiên cứu "các quy định về công tác của các cơ quan ra quyết định, thảo luận và điều phối của Ủy ban Trung ương".

Cuộc họp Chiết Giang, do quan chức hàng đầu của tỉnh Vương Hạo chủ trì, diễn ra sau một tuần, kể từ khi Bộ Chính trị thảo luận các quy định được đề xuất.

Các quy tắc mới sẽ đặt ra ranh giới mà các thể chế đảng có thể không vượt qua.

Điều đáng chú ý là cuộc họp ở Chiết Giang đã đưa ra một lời giải thích bổ sung về quyết định của Bộ Chính trị nhưng đã không được đưa vào thông báo chính thức vào ngày 30 tháng 6.

Nó nói rằng các thể chế ra quyết định, thảo luận và điều phối của Ủy ban Trung ương sẽ được "đơn giản hóa và hợp lý hóa".

Sau khi Tập Cận Bình nắm quyền lãnh đạo đảng vào năm 2012, Trung Quốc nhanh chóng tăng cường quyền lực của các tổ chức đảng, dẫn đến việc họ can thiệp vào các chi tiết thực tế của việc hoạch định chính sách, bao gồm cả nhân sự và ngân sách.

Kết quả là, Quốc vụ viện, chính quyền trung ương Trung Quốc, nhanh chóng mất quyền hoạch định chính sách.

Một số tổ chức đảng và chính phủ đã được tích hợp. Trong một lần tái tổ chức, Văn phòng Thông tin Hội đồng Nhà nước, một cơ quan quan hệ với công chúng của chính phủ, đã được tích hợp hiệu quả với Phòng Tuyên truyền của Đảng.

Nguyên tắc tối thượng là 'ưu tiên đảng' đã lan rộng đến cấp tỉnh. Khi các thể chế ra quyết định, thảo luận nhưng điều phối của Ban Chấp hành Trung ương chuyển đổi, các tổ chức đảng địa phương trên khắp cả nước sẽ chịu áp lực phải làm theo.

Hiện tại, đội ngũ lãnh đạo Trung Quốc muốn đảo ngược tiến trình và ngăn chặn các tổ chức cấp quốc gia và địa phương vượt quá thẩm quyền của họ.

Những nỗ lực này diễn ra khi suy thoái kinh tế và các xu hướng có hại khác bén rễ, ít nhất một phần là do ảnh hưởng của việc một số tổ chức trở nên cồng kềnh và vượt quá thẩm quyền của họ.

Tại cuộc họp vào cuối tháng trước, Bộ Chính trị đã công khai nhận thức của họ về những tác hại như vậy. Giờ đây, các bộ phận quản lý có thể phải đối mặt với việc cắt giảm nhân sự và ngân sách.

Điều đáng ngạc nhiên là bất chấp sự tập trung quyền lực của Tập Cận Bình, một số thành viên Bộ Chính trị đã khởi động điều này bằng cách bày tỏ sự lo ngại nghiêm trọng về hướng đi của đất nước.

Mã Hưng Thụy tham dự lễ khai mạc Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc năm 2024. Một phụ tá thân cận của Tập Cận Bình, Mã Hưng Thụy đã được kế nhiệm bởi Trần Hiểu Giang với tư cách là quan chức hàng đầu của Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, nó được công bố vào ngày 1 tháng 7. (Ảnh của Mizuho Miyazaki)

Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio, người bị cấm nhập cảnh vào Trung Quốc, đã gặp Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tại Kuala Lumpur vào ngày 11 tháng 7. © Reuters

Tại cuộc họp Bộ Chính trị gần đây, do Tập Cận Bình chủ trì, tất cả các thành viên tham dự đã chấp thuận việc điều chỉnh hướng đi tại một số tổ chức cồng kềnh.

Tất cả trừ một trong số 24 thành viên của Bộ Chính trị, bao gồm bảy thành viên của Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị, cơ quan ra quyết định hàng đầu, được cho là đã tham dự cuộc họp.

Theo đoạn phim ghi lại phiên họp nhóm của Bộ Chính trị, được tổ chức cùng ngày, Tướng Hà Vệ Đông đã vắng mặt.

Đoạn phim cũng cho thấy Tướng Lưu Chấn Lập  và Tướng Trương Thăng Dân, cả hai đều là thành viên của Quân ủy Trung ương, đang ngồi ở hàng ghế sau, phía sau Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp.

Lưu Chấn Lập  và Trương Thăng Dân đã không tham dự buổi họp nhóm trước đó vào ngày 25 tháng 4. Điều này cho thấy nội dung cuộc họp mới nhất của Bộ Chính trị sẽ ảnh hưởng đến Quân đội Giải phóng Nhân dân, quân đội của đảng.

Vấn đề liên quan đến khả năng ra quyết định, cân nhắc, phối hợp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng cũng chắc chắn sẽ lan tỏa vào công tác nhân sự của ban lãnh đạo.

Những thay đổi nhân sự quan trọng liên quan đến Mã Hưng Thụy, một ủy viên Bộ Chính trị và là phụ tá thân cận của Tập Cận Bình, đã bất ngờ được công bố vào ngày 1 tháng 7, một ngày sau cuộc họp Bộ Chính trị mới nhất.

Mã Hưng Thụy được kế nhiệm bởi Trần Tiểu Giang với tư cách là quan chức hàng đầu của Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, ở tây bắc Trung Quốc. Trần Tiểu Giang trước đây từng là phó trưởng ban Công tác Mặt trận Thống nhất của Ủy ban Trung ương.

Việc bổ nhiệm ông Trần Tiểu Giang  vào một vị trí quan trọng ảnh hưởng đến chính sách của Trung Quốc đối với các dân tộc thiểu số là một điều ngạc nhiên đối với nhiều người. Không giống như người tiền nhiệm, Trần Tiểu Giang không phải là thành viên Bộ Chính trị.

Mặt khác, vẫn chưa rõ Mã Hưng Thụy sẽ đảm nhận vị trí mới nào trong tương lai. Một tuyên bố ngắn thông báo về những thay đổi nhân sự chỉ nói rằng Mã Hưng Thụy "sẽ được bổ nhiệm trong một cuộc hẹn khác".

Những thay đổi nhân sự liên quan đến Mã Hưng Thụy và Trần Tiểu Giang dường như cũng là một phần của sự chuẩn bị cho những diễn biến có thể xảy ra trong tình hình chính trị của Trung Quốc.

Dự kiến sẽ có những thay đổi nhân sự đáng kể liên quan đến các ủy viên Bộ Chính trị vào mùa hè này hoặc muộn hơn. Nguyên nhân là do Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX hiện tại, sẽ tổ chức Hội nghị Trung ương 4 cấp cao vào cuối năm nay.

Các cải cách thể chế của Ủy ban Trung ương sẽ ảnh hưởng không chỉ đến "an ninh quốc gia", như được định nghĩa rộng rãi ở Trung Quốc, mà còn ảnh hưởng đến việc hoạch định chính sách đối ngoại và kinh tế.

Trung Quốc dường như đã xoay trục trên mặt trận ngoại giao.

Ngoại trưởng Vương Nghị đã gặp Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bên lề một hội nghị quốc tế ở Kuala Lumpur, thủ đô của Malaysia, vào ngày 11 tháng 7.

Đây là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên của họ kể từ khi Donald Trump trở lại Tòa Bạch Ốc vào tháng 1. Cuộc gặp được tổ chức bất chấp việc Trung Quốc đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Rubio vào năm 2020, bao gồm lệnh cấm nhập cảnh vào Trung Quốc đối với nhân vật có lập trường cứng rắn chống Trung Quốc này. Giờ đây, sự chú ý sẽ đổ dồn vào một cuộc gặp trực tiếp có thể diễn ra giữa Tập Cận Bình và Trump.

Ngoại giao của Trung Quốc đối với Nhật Bản cũng có dấu hiệu dịu đi.

Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tham dự sự kiện Ngày Quốc khánh Trung Quốc tại World Expo 2025 Osaka vào ngày 11 tháng 7. Ông cho biết Trung Quốc đang hướng tới việc dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu thịt bò Nhật Bản.

Phó Thủ tướng Hà Lập Phong, người cũng phụ trách các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ, đã đến thăm Nhật Bản vào ngày 11/7 tại World Expo 2025 Osaka nhân dịp Quốc khánh Trung Quốc 

Cùng ngày, ông đã gặp Hiroshi Moriyama, tổng thư ký của Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền Nhật Bản. Moriyama cũng là chủ tịch của một nhóm các nhà lập pháp Nhật Bản thúc đẩy tình hữu nghị Nhật Trung.

Việc buôn bán thịt bò xuất hiện trong cuộc trò chuyện của họ. Trung Quốc đã đình chỉ nhập khẩu thịt bò Nhật Bản vào năm 2001 do dịch bệnh bò điên.

Phó Thủ tướng Hà Lập Phong  truyền đạt ý định của Trung Quốc trong việc sắp xếp để nối lại nhập khẩu thịt bò Nhật Bản; một thỏa thuận kiểm dịch và sức khỏe động vật song phương, cần thiết cho động thái này có hiệu lực vào thứ Sáu.

Sự phát triển thương mại thịt bò cho thấy một sự thay đổi nhỏ trong lập trường của Trung Quốc đối với Nhật Bản sau khi Trung Quốc dỡ bỏ một phần lệnh cấm nhập khẩu thủy sản Nhật Bản vào cuối tháng 6.

Trung Quốc đã áp đặt lệnh cấm để đáp trả việc Nhật Bản xả nước đã qua xử lý từ nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi vào năm 2023.

Một loạt động thái gần đây của Trung Quốc cũng liên quan đến khúc dạo đầu đang diễn ra cho một cuộc chiến chính trị liên quan đến cuộc cải tổ Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị tại Đại hội toàn quốc lần thứ 21 của đảng vào năm 2027.

Lịch sử cho chúng ta biết rằng các sự cố quan trọng quyết định kết quả chung cuộc của các cuộc chiến chính trị thường diễn ra trước đại hội toàn quốc hai năm.

Tiếp theo trong lịch chính trị của Trung Quốc là cuộc họp thường niên của đảng ở Bắc Đới Hà (Beidaihe), một khu nghỉ mát ven biển ở tỉnh Hà Bắc. Cái gọi là cuộc họp Bắc Đới Hà là một sự kiện không chính thức, ở đó các nhà lãnh đạo hiện tại và các trưởng lão đã nghỉ hưu thảo luận về các vấn đề quan trọng. Nó dự kiến sẽ được tổ chức vào tháng tới.

Sẽ không có nhiều sự kiện chính trị được tổ chức công khai trước cuộc họp ở Bắc Đới Hà, nhưng sẽ có rất nhiều hoạt động chính trị diễn ra ở hậu trường. Giống như chi tiết của cuộc họp Bộ Chính trị gần đây nhất, ảnh hưởng của chúng có thể dần trở nên rõ ràng.

-------------

_ Tác giả Katsuji Nakazawa .

_ Trần HSa lược dịch từ Nikkei Asia... 18/7/2025.