EU đã khuất phục trước đòn tấn công thuế quan của Trump như thế nào

 Nỗi nhẹ nhõm vì tránh được chiến tranh thương mại xen lẫn sự hối tiếc vì đã không có lập trường cứng rắn hơn ngay từ đầu.

Donald Trump và Ursula von der Leyen © FT montage/Getty Images

Tác giả Andy Bounds tại Brussels, Henry Foy tại Turnberry và Ben Hall tại London... 28/7/2025.... Financial Times.

Trước đòn tấn công thương mại ồ ạt của Donald Trump, EU đã bắt đầu con đường đầu hàng vào ngày 10 tháng 4.

Mức thuế quan "ngày giải phóng" mà tổng thống Mỹ áp đặt lên hầu hết các nước trên thế giới hồi đầu tháng đã khiến thị trường tài chính chao đảo khi các nhà đầu tư bán tháo tài sản Mỹ do lo ngại suy thoái. Khi làn sóng bán tháo ngày càng gia tăng, Trump đã chớp mắt và vào ngày 9 tháng 4 đã hạ mức thuế xuống còn 10%, theo lời ông là một biện pháp tạm thời.

Nhưng Brussels cũng chớp mắt. Vào ngày 10 tháng 4, họ đã đình chỉ các mức thuế trả đũa và chấp nhận lời đề nghị đàm phán của Mỹ với một con dao kề cổ: mức thuế 10% đối với hầu hết các mặt hàng thương mại của mình, cùng với mức thuế cao hơn đối với thép, nhôm và xe cộ.

Thay vì tham gia cùng Canada và Trung Quốc để trả đũa ngay lập tức, EU - bị cản trở bởi quan điểm khác biệt giữa các quốc gia thành viên - đã chọn cách tìm kiếm một sự thỏa hiệp với hy vọng đạt được một thỏa thuận tốt hơn.

Theo thỏa thuận khung được ký kết giữa Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen và Tổng thống Trump tại khu nghỉ dưỡng golf Turnberry của ông hôm Chủ nhật, EU đã chấp nhận mức thuế quan "căn bản" 15% của Mỹ, áp dụng trên diện rộng, bao gồm cả thuế quan quan trọng đối với ô tô, nhưng không áp dụng đối với thép, mặt hàng này sẽ chịu hệ thống hạn ngạch.

Donald Trump và Ursula von der Leyen phát biểu tại khu nghỉ dưỡng golf Turnberry của ông ở tây nam Scotland © Brendan Smialowski/AFP/Getty Images

Sự khuây khỏa của các nhà hoạch định chính sách về việc tránh được một cuộc chiến thương mại xuyên Đại Tây Dương ngay lập tức đã bị pha lẫn với sự tiếc nuối: liệu EU, khối thương mại lớn nhất thế giới và được cho là một thế lực kinh tế hùng mạnh, có thể đạt được những điều khoản tốt hơn hay không, nếu họ không rút lui ngay từ đầu?

"Ông ta là kẻ bắt nạt trong sân trường và chúng tôi đã không cùng những người khác đứng lên chống lại ông ta", một nhà ngoại giao nói. "Những ai không đoàn kết sẽ bị treo cổ riêng."

Georg Riekeles, cựu quan chức của ủy ban từng hỗ trợ đàm phán việc Anh rời khỏi EU, cho biết lời đe dọa gần đây nhất của EU về việc áp dụng mức thuế trả đũa 93 tỷ euro đối với hàng hóa của Mỹ đã đến quá muộn.

“Nếu nhìn lại, EU lẽ ra nên đáp trả Mỹ mạnh mẽ vào tháng Tư, kết hợp với động thái trả đũa của Trung Quốc đối với việc tăng thuế của Mỹ, khiến thị trường và Trump chao đảo”, Riekeles, hiện đang làm việc tại viện nghiên cứu Trung tâm Chính sách Châu Âu, cho biết.

Trump coi EU là một ký sinh trùng, lợi dụng thị trường béo bở của Mỹ trong khi tự đóng cửa thị trường của mình bằng các quy định và tiêu chuẩn. Tổng thống Mỹ đã tuyên bố liên minh này được “thành lập để hãm hại Mỹ” và “tồi tệ hơn cả Trung Quốc”.

Phản ứng của EU trước việc ông trở lại nắm quyền vào tháng 1 đã bị dập tắt hoàn toàn. Nhiều tháng lên kế hoạch trước đó của một nhóm chuyên trách, bao gồm các quan chức thương mại cấp cao do một cựu binh đàm phán Brexit khác là Sabine Weyand và cố vấn thương mại của von der Leyen là Tomas Baert dẫn đầu, đã tan thành mây khói.

Họ đã vạch ra một kế hoạch ba điểm dựa trên phương pháp tiếp cận, được thực hiện trong nhiệm kỳ đầu của Trump: đề xuất giảm thâm hụt thương mại hàng hóa gần 200 tỷ euro bằng cách mua thêm khí đốt tự nhiên hóa lỏng, vũ khí và các sản phẩm nông nghiệp. Thứ hai, đề xuất giảm thuế quan lẫn nhau đối với hàng hóa của nhau.

Nếu thất bại, họ sẽ chuẩn bị trả đũa và dựa vào phản ứng của thị trường đối với một cuộc chiến thương mại có thể xảy ra, hoặc lạm phát gia tăng ở Mỹ, để buộc Trump phải nhượng bộ.

EU cung cấp gần một phần năm lượng hàng hóa nhập khẩu của Hoa Kỳ.

Nhưng Trump đã hành động nhanh hơn dự kiến và đến tháng 3 đã áp thuế 25% đối với thép, nhôm và ô tô.

Tại một cuộc họp ở Luxembourg trong tháng đó, nhiều bộ trưởng thương mại đã lên tiếng.

Đức, Pháp và một số nước khác đã thúc đẩy ủy ban tham vấn về việc xử dụng "vũ khí thương mại cứng rắn" mới của mình, một công cụ chống cưỡng ép. Được thiết kế sau nhiệm kỳ đầu của Trump nhằm chống lại chính sách thương mại đang được xử dụng để gây áp lực lên các chính phủ về các vấn đề khác, kế hoạch này sẽ cho phép Brussels cấm các công ty Mỹ tham gia đấu thầu công khai, thu hồi quyền bảo hộ sở hữu trí tuệ và hạn chế xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, các nhà ngoại giao cho biết vẫn chưa rõ liệu đa số các quốc gia thành viên có đồng ý với động thái mang tính đe dọa này hay không. Weyand đã nói với các đại sứ EU, những người đã họp ít nhất hàng tuần để thảo luận về tiến độ, hãy thể hiện "sự kiên nhẫn chiến lược".

Khi Vương quốc Anh đạt được thỏa thuận thương mại với Washington vào tháng 5, chấp nhận mức thuế cơ sở 10% của Trump, điều này đã khuyến khích các quốc gia thành viên EU tìm kiếm một giải pháp, đặc biệt là Berlin.

Donald Trump bắt tay Đại sứ Anh tại Hoa Kỳ, Peter Mandelson, khi họ công bố thỏa thuận thương mại Anh-Mỹ © Leah Mills/Reuters

Trong khi đó, một cuộc leo thang căng thẳng ăn miếng trả miếng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc đã kết thúc trong sự hòa hoãn phần nào, xoa dịu nỗi lo của các nhà đầu tư về tình trạng bất ổn thương mại toàn cầu. Thị trường chứng khoán đạt mức cao kỷ lục, bất chấp việc tăng thuế quan lớn và sự bất ổn liên tục do Trump gây ra.

Thủ tướng Ý Giorgia Meloni và Thủ tướng Đức Friedrich Merz trong nhiều tháng đã giữ vững lời đề nghị ban đầu của EU về việc xóa bỏ tất cả các mức thuế quan công nghiệp nếu Hoa Kỳ cũng làm như vậy, mặc dù Washington từ lâu đã nói rõ rằng họ muốn có những nhượng bộ đơn phương. Berlin đang bận tâm với việc đạt được một chương trình "bù trừ" phức tạp, nhằm giảm thuế cho các công ty ô tô châu Âu - thực tế là Đức - sản xuất và xuất khẩu từ Mỹ.

Trong khi các nhà kỹ trị EU đang đấu tranh theo luật lệ của Queensberry, Trump lại đang ở trong một cuộc chiến đường phố ở New York.

Maroš Šefčovič, ủy viên thương mại thân cận của EU, đã được cử đến Washington bảy lần để đề xuất các lĩnh vực thỏa thuận, thuyết giảng về tầm quan trọng của mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương và thúc đẩy chương trình bù trừ thuế ô tô của Đức. Tổng cộng, Šefčovič đã có hơn 100 giờ đàm phán đầy khó khăn với các đối tác Hoa Kỳ.

Một thỏa thuận về mức thuế "có đi có lại" vĩnh viễn 10%, được ký kết vào tháng 7 với đại diện thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer và bộ trưởng thương mại Howard Lutnick, đã bị Trump thẳng thừng bác bỏ, thay vào đó, ông đe dọa sẽ tăng thuế đối với EU lên 30%, thay vì 20%, từ tháng 8.

Và những lời đe dọa của ông đã từng có hiệu quả. Gói trả đũa mà EU tạm dừng hồi tháng 4 đã được giảm từ 26 tỷ euro xuống còn 21 tỷ euro sau khi Pháp, Ireland và Ý vận động hành lang để bảo đảm rượu bourbon được loại khỏi danh sách, sau khi Trump đe dọa sẽ đánh thuế các nhà máy chưng cất rượu châu Âu. Các quan chức nói với tờ Financial Times rằng nếu tất cả các yêu cầu của các quốc gia thành viên được loại bỏ, thì chỉ còn 9 tỷ euro hàng hóa được giữ lại trong danh sách.

Trong nhiều tháng đàm phán, điện thoại của Šefčovič liên tục đổ chuông với các bộ trưởng kêu gọi thận trọng.

Ủy viên Thương mại Châu Âu Maros Sefcovic (giữa) tham dự Hội đồng Đối ngoại Châu Âu tại Brussels...Maroš Šefčovič tham dự Hội đồng Đối ngoại Châu Âu tại Brussels © Jonathan Raa/NurPhoto/Getty Images.

Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ Howard Lutnick, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer và Phó Chánh Văn phòng Tòa Bạch Ốc Stephen Miller © Chip Somodevilla/Getty Images

Bộ trưởng Thương mại Ireland, Simon Harris là người thường xuyên gọi điện. Ông muốn cứu ngành công nghiệp dược phẩm, rượu mạnh và thịt bò của đất nước khỏi bất kỳ đòn trả đũa nào của Hoa Kỳ và cho thế giới - đặc biệt là người Mỹ - biết điều này thông qua các bài đăng thường xuyên trên mạng xã hội. Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp cũng lớn tiếng kêu gọi kềm chế, họ thà chấp nhận cắt giảm biên lợi nhuận còn hơn là chịu rủi ro bị áp thuế trừng phạt, điều này sẽ ảnh hưởng đến doanh số.

Gói thuế quan trả đũa thứ hai đối với Hoa Kỳ cũng đã được cắt giảm xuống còn 72 tỷ euro trước khi cuối cùng được phê duyệt vào ngày 24 tháng 7 để sử dụng nếu các cuộc đàm phán đổ vỡ, nâng tổng số tiền lên 93 tỷ euro.

Sự bất ổn kéo dài nhiều tháng về hướng đi của các cuộc đàm phán cũng đã phơi bày những chia rẽ trong nội bộ Ủy ban. Weyand, chuyên gia cứng rắn với cách tiếp cận cứng nhắc đối với Brexit thường vượt trội hơn các đối tác Anh, đã liên tục lập luận ủng hộ lập trường cứng rắn hơn đối với Trump và xử dụng các công cụ trả đũa của EU, trái ngược với bà von der Leyen ôn hòa hơn, nhiều nhà ngoại giao và quan chức nói với FT.

Mặc dù đã nỗ lực bảo vệ doanh nghiệp Pháp khỏi bị trả đũa, chính phủ Pháp cũng đã nhiều lần kêu gọi ủy ban có cách tiếp cận cứng rắn hơn đối với các biện pháp thuế quan của Trump.

Tuy nhiên, chủ tịch ủy ban và các trợ lý thân cận của bà lập luận rằng thiệt hại tiềm tàng từ các biện pháp bổ sung của Trump - bao gồm cả các mối đe dọa áp đặt thuế quan cụ thể đối với các lĩnh vực quan trọng như dược phẩm của EU - đồng nghĩa với nguy cơ xảy ra một cuộc chiến thương mại leo thang là quá lớn.

Cũng có lo ngại rằng lập trường đối đầu hơn đối với Washington có thể lan sang các lĩnh vực khác.

Sự phụ thuộc của châu Âu vào sự bảo đảm  an ninh của Mỹ là một lập luận nữa chống lại đối đầu thương mại, đặc biệt là đối với các thành viên phía đông và phía bắc của khối. Các nhà ngoại giao cho biết họ lo ngại rằng Trump sẽ cắt nguồn cung cấp vũ khí cho Ukraine, rút quân khỏi châu Âu hoặc thậm chí rời khỏi NATO vốn đã phủ bóng lên các cuộc đàm phán.

Một ưu tiên khác của chủ tịch ủy ban là bảo vệ quyền quản lý của EU. Ngành công nghệ Mỹ đã gây sức ép mạnh mẽ để Trump gây áp lực buộc EU nới lỏng luật quản lý ngôn luận và dữ liệu trực tuyến. Họ cũng phản đối việc đánh thuế kỹ thuật số quốc gia. Cho đến nay, bà von der Leyen vẫn từ chối thỏa hiệp về những vấn đề này.

“Một số người trong ban giám đốc thương mại của ủy ban coi đây là một tranh chấp thương mại điển hình và đang thúc đẩy trả đũa, nhưng bà von der Leyen  phải xem xét bức tranh toàn cảnh hơn, điều này đã thúc đẩy bà thận trọng và tránh rủi ro”, bà Mujtaba Rahman, giám đốc điều hành khu vực châu Âu của Eurasia Group, một công ty tư vấn rủi ro, cho biết.

Sau khi Trump bác bỏ thỏa thuận do chính các quan chức của mình đề xuất, nhóm đàm phán của ủy ban đã kết luận rằng họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận mức thuế quan 15% của Hoa Kỳ. Họ đã trình bày con số này với các đại sứ của các quốc gia thành viên trong tuần này.

Các quan chức sẽ cố gắng trình bày nó như một thỏa thuận giữ nguyên chiến lược kinh doanh hiện tại, vì về mặt lý thuyết, mức thuế 15% này bao gồm mức thuế quan trung bình 4,8% hiện có của Hoa Kỳ. Trên thực tế, xét theo tỷ trọng thương mại, mức thuế quan hiện có của Hoa Kỳ đối với hàng nhập khẩu từ EU chỉ là 1,6%.

Một đại sứ cho biết, không thể che giấu sự thật rằng EU đã bị lật đổ bởi sức mạnh tàn phá của Trump. “Trump đã tìm ra chính xác ngưỡng chịu đựng của chúng ta.”

---------------

_ Tác giả Andy Bounds tại Brussels, Henry Foy tại Turnberry và Ben Hall tại London.

_ Trần HSa lược dịch từ Financial Times.... 28/7/2025.