Học thuyết kinh tế của Trump 2.0 sẽ làm xói mòn nền tảng thịnh vượng của nước Mỹ.

Dự luật Big Beautiful là triệu chứng của tình trạng bất ổn rộng lớn hơn.

Ảnh minh họa của Economist

Nhà Lãnh đạo    03/07/2025...The Economist.

Phải chăng  nó CHỈ là một báo động giả ? Sự hoảng loạn về nền kinh tế thế giới sau khi Tổng thống Donald Trump áp thuế "Ngày Giải phóng" hồi tháng 4 đã nhường chỗ cho sự lạc quan ngày càng tăng. Hiệu ứng lạm phát từ thuế quan cho đến nay đã bị im tiếng. Ở nơi riêng tư, các ông chủ nói rằng họ hiện đang mong đợi các cuộc chiến thương mại sẽ tạo ra các thỏa thuận thương mại, chứ không phải là chấm dứt chúng. Các cuộc khảo sát cho thấy niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng, mặc dù thấp, đang được cải thiện. Chỉ số cổ phiếu S&P 500 đã đạt mức cao kỷ lục.

Và như chúng tôi báo cáo, Đạo luật Một Dự luật lớn đẹp (BBB) đã được Thượng viện thông qua vào ngày 1 tháng 7 và Hạ viện vào ngày 3 tháng 7 trông giống như cách chủ nghĩa Cộng hòa cắt giảm thuế truyền thống, cắt giảm chi tiêu  đáng giá với Paul Ryan hoặc Mitt Romney hơn là giống như một ảo tưởng MAGA. Đột nhiên, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp một lần nữa sẵn sàng coi ông Trump là người theo chủ nghĩa dân túy ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông: một người đàn ông được coi trọng nhưng không phải theo nghĩa đen.

Thật không may, BBB, mà ông Trump đã (dự định) ký thành luật vào ngày 4 tháng 7, có khả năng phủ bóng lên bức tranh đầy nắng này. Nó minh họa thiệt hại lâu dài mà ông Trump đang gây ra cho nền tảng của nền kinh tế Mỹ.

Tác dụng chính của dự luật là kéo dài việc cắt giảm thuế từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump sắp hết hạn. Đảng Cộng hòa vẽ ra đây là  phần mở rộng của hiện trạng. Tuy nhiên, họ, giống như đảng Dân chủ trước họ, phớt lờ thực tế rằng hiện trạng là không bền vững. Trong 12 tháng qua, đáng kinh ngạc, thâm hụt ngân sách của Mỹ là 6,7% GDP . Nếu dự luật được thông qua, thâm hụt sẽ vẫn ở mức đó và tỷ lệ nợ trên GDP của Mỹ trong khoảng hai năm sẽ vượt quá mức 106%, con số ghi được sau Thế chiến thứ hai. Doanh thu từ thuế quan sẽ giúp ích, nhưng không đủ để ngăn tỷ lệ tăng nợ - có nghĩa là sự trôi dạt về phía khủng hoảng sẽ tiếp tục.

Trong phạm vi dự luật thắt lưng buộc bụng, nó được thực thi  ở những nơi không đúng. Khi tuổi thọ tăng lên và dân số già đi, nước Mỹ nên cắt giảm tiền trợ cấp cho người già, ví dụ như bằng cách tăng tuổi nghỉ hưu. Thay vào đó, những người về hưu đang được giảm thuế và đảng Cộng hòa đang cắt giảm Medicaid, bảo hiểm y tế cho những người khó khăn. Một số biện pháp hợp lý bao gồm việc cắt giảm khả năng gian lận có hệ thống của các tiểu bang để có thêm tiền mặt cho liên bang. Tuy nhiên, theo dự đoán chính thức, tác động chung sẽ là thêm gần 12 triệu người Mỹ không có bảo hiểm y tế. Đó là một con số đáng xấu hổ đối với quốc gia to lớn, giàu nhất thế giới. Nhiều người mất bảo hiểm sẽ vi phạm các yêu cầu mới mà người nhận việc phải làm .Những quy tắc như vậy trong quá khứ đã tạo ra một chặng đường trở ngại trên mặt giấy tờ cho những người yêu cầu bồi thường, trong khi không thúc đẩy việc làm.

Tiết kiệm nhiều hơn đến từ việc bãi bỏ các khoản tín dụng thuế đối với năng lượng sạch được thông qua dưới thời Tổng thống Joe Biden. Các khoản tín dụng rải rác với các yêu cầu "mua hàng Mỹ" theo chủ nghĩa bảo hộ mà tờ báo này phản đối. Nhưng vì Quốc hội ghét định giá carbon, không gì có thể thay thế chúng. Đất nước này sẽ một lần nữa thiếu chính sách liên bang về khử cacbon, và lượng khí thải nhà kính của nước này sẽ lớn hơn so với trước đây. Sự luyến tiếc của ông Trump đối với nhiên liệu hóa thạch đã bỏ qua tiềm năng của năng lượng tái tạo, khi điều nghiên  việc làm cho năng lượng trở nên dồi dào hơn nhiều. Điều đó thật ngu ngốc khi cuộc  đua về trí tuệ nhân tạo nói chung bao gồm một phần là cuộc đua về nguồn điện cần thiết để đào tạo các mô hình khổng lồ.

Ngay cả cách dự luật được thông qua cũng cho thấy sự rối loạn chức năng đang len lỏi của nước Mỹ. BBB rất lớn vì các đảng cầm quyền rất hiếm khi có nhiều hơn một cơ hội mỗi năm để thông qua dự luật thuế và chi tiêu, với chỉ 51 phiếu bầu tại Thượng viện, thay vì 60 phiếu cần thiết để lách luật cản trở. Trong một dự luật lớn như vậy, các cải cách quan trọng không được xem xét kỹ lưỡng và có thể dùng rất nhiều tiền để mua sự ủng hộ của các nghị sĩ.

Những người lạc quan thừa nhận một số hoặc tất cả những điều này, nhưng lập luận rằng tăng trưởng kinh tế sẽ xóa sạch tất cả những lo lắng này. Tăng trưởng nhanh hơn sẽ giảm bớt gánh nặng nợ, mang lại lợi ích cho người nghèo thông qua việc làm nhiều hơn, tiền lương cao hơn và khiến sự bất ổn chính trị có vẻ không liên quan đến kinh tế. Chắc chắn, chính quyền dự kiến sản lượng sẽ tăng hơn gần 5% trong bốn năm tới.

Tuy nhiên, thật sai lầm khi mong đợi dự luật này tạo ra sự bùng nổ tăng trưởng. Việc cắt giảm thuế trong BBB hiện đang có hiệu lực không mang lại nhiều kích thích mới, và thuế quan là một lực lượng lắp vào chổ cắt giảm thuế. Trong mọi trường hợp, lãi suất cao gấp ba lần so với mức khi ông Trump cắt giảm thuế lần cuối và Cục Dự trữ Liên bang có nhiều khả năng cân bằng chính sách tài khóa nới lỏng hơn, với những điều chỉnh đáp ứng lập trường tiền tệ của họ. Việc cắt giảm thuế về phía cung sẽ giúp thúc đẩy đầu tư, nhưng chỉ chiếm 8% tổng số, theo chi phí. Nhiều đợt cắt giảm thuế mới, bao gồm cả miễn thuế tiền boa và tiền làm thêm giờ, chỉ là những mánh lới quảng cáo. Chương trình nghị sự bãi bỏ quy định của chính quyền có thể giúp ích, nhưng chỉ ở mức bên rìa. 

Trên thực tế, việc phát hành nợ của Mỹ - phun như mạch nước ngầm - sẽ ngày càng gây hại cho tăng trưởng. Trong thời bình thường, nợ công sẽ lấn át đầu tư tư nhân, làm tăng chi phí vốn cho các dự án mới như trung tâm dữ liệu. Và chi phí điều chỉnh tài khóa đột ngột, do thị trường trái phiếu áp đặt lên Mỹ, sẽ rất lớn. Goldman Sachs, một ngân hàng, tính toán rằng nếu Quốc hội hoãn thắt chặt tài khóa thêm một thập kỷ nữa, thì khi đó họ có thể cần phải cắt giảm chi tiêu hoặc tăng thuế 5,5% GDP hàng năm để ổn định tỷ lệ nợ trên GDP. Con số này cao hơn mức thắt lưng buộc bụng mà khu vực đồng euro phải chịu sau cuộc khủng hoảng nợ công vào những năm 2010. Nếu điều đó tỏ ra quá khó khăn đối với các nhà lập pháp, Mỹ có thể dùng đến các chiến thuật đã xử dụng sau Thế chiến thứ hai: lạm phát và đàn áp tài chính.

Việc  bỏ bê dài hạn của BBB là một phần của tình trạng bất ổn rộng lớn hơn. Dựa trên sức mạnh kinh tế của Mỹ và đòn bẩy đàm phán chắc chắn, ông Trump phớt lờ nền tảng thành công của Mỹ. Ông tiếp tục tấn công Fed, thêm một mối đe dọa khác đối với sự ổn định kinh tế. Việc ông ngừng tài trợ cho nghiên cứu khoa học sẽ gây hại cho sự đổi mới của Mỹ. Cách tiếp cận hờ hững của ông đối với pháp quyền khiến nước Mỹ trở thành một nơi rủi ro hơn để đầu tư. Và bất chấp sự ôn hòa của cuộc chiến thương mại của ông, mức thuế trung bình vẫn cao nhất trong một thế kỷ và sự không chắc chắn về chính sách thương mại là một gánh nặng. Ngay cả khi tài sản của Mỹ bùng nổ theo đồng đô la, chúng đã tụt lại phía sau khi được định giá bằng ngoại tệ. Sự sụt giảm 11% của đồng đô la trong năm nay phản ánh những rủi ro dài hạn đối với nền kinh tế Mỹ là có thật và đang gia tăng.

-----------------

_ Trần HSa lược dịch từ The Economist.... 07/7/2025.