Ả Rập Xê Út gắn bó với Iran sau chiến tranh Israel.

 Netanyahu đưa ra việc hồi sinh bình thường hóa với vương quốc, nhưng Riyadh coi nhà nước Israel  là một lực lượng ngày càng gây bất ổn.

Hậu quả một cuộc tấn công tên lửa của Israel vào một trường quay truyền hình nhà nước Iran ở Tehran vào ngày 16 tháng 6. Ả Rập Xê Út lên án các cuộc tấn công của Israel. © Kyodo/AP

Tác giả Ahmed Al Omran ở Jeddah và Chloe Cornish ở Dubai..... 04/7/2025....Financial Times

Kể từ cuộc chiến ở Iran, Benjamin Netanyahu và Donald Trump đã nhiều lần đưa ra mục tiếp theo trong chương trình nghị sự của họ để định hình lại Trung Đông: xích lại gần nhau giữa Israel và các nước Ả Rập.

"Hãy để tôi quyết định cách đối phó với Ả Rập Xê Út và hòa bình với những nước khác", thủ tướng Israel, người trước cuộc tấn công ngày 7 tháng 10 năm 2023 của Hamas và cuộc chiến ở Gaza dường như đang tiến gần đến một thỏa thuận bình thường hóa lịch sử với Riyadh, đã nói với phương tiện truyền thông địa phương vào tuần trước. "Tin tôi đi, tôi không chỉ nghĩ về điều đó, mà tôi đang nghĩ về điều đó".

Tuy nhiên, ít nhất là với Ả Rập Xê Út, không còn rõ ràng là ông Netanyahu có một đối tác sẵn sàng. Các tính toán của vương quốc đã thay đổi đáng kể kể từ ngày 7 tháng 10, khi Thái tử Mohammed bin Salman phản ứng bằng sự phẫn nộ đối với cuộc chiến của Israel ở Gaza, và đẩy nhanh việc hòa giải với Iran, một đối thủ lịch sử của Ả Rập Xê Út.

Các nhà quan sát nói rằng cuộc tấn công của Israel vào nước cộng hòa Hồi giáo khiến Ả Rập Xê Út thậm chí còn cảnh giác hơn với một quốc gia mà họ coi là một lực lượng ngày càng quân phiệt và gây bất ổn, và kể từ khi chiến tranh nổ ra vương quốc này đã thực hiện các bước công khai để củng cố quan hệ với Tehran.

"Các quốc gia vùng Vịnh sẽ duy trì mối quan hệ với Iran. Đó là một chính sách khôn ngoan để có với nước láng giềng lớn nhất của bạn ở bên kia vùng Vịnh", một người quen thuộc với suy nghĩ của chính phủ Ả Rập Xê Út cho biết. "Nhưng nó làm cho việc bình thường hóa với Israel ít có khả năng xảy ra hơn, và nó khiến Ả Rập Xê Út quyết tâm hơn để đưa ra quan điểm của mình trong hồ sơ Palestine."

Hasan Alhasan, thành viên cao cấp  về chính sách Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế có trụ sở tại Bahrain, cho biết "cái giá phải trả về danh tiếng cho Ả Rập Xê Út [nếu bình thường hóa với Israel] giờ đây sẽ cao hơn nhiều. Cả đối với trong nước lẫn đối với các tín nhiệm lãnh đạo khu vực và Hồi giáo."

Kế hoạch trước ngày 7 tháng 10 của Thái tử Mohammed nhằm thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel, để đổi lấy một hiệp ước quốc phòng của Mỹ, sẽ đánh dấu một sự sắp xếp lại lịch sử của Trung Đông.

Các bước hướng tới bình thường hóa với Israel sẽ giúp Ả Rập Xê Út có được sự ủng hộ chính trị với Washington, và Donald Trump đã không giấu giếm "giấc mơ" của mình là vương quốc này tham gia Hiệp định Abraham. © Hình ảnh Jack Guez / AFP / Getty

Trong chính quyền đầu tiên của Trump với tư cách là tổng thống Mỹ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất  và Bahrain đã bình thường hóa quan hệ với Israel vào năm 2020, theo cái gọi là Hiệp định Abraham. Nhưng một thỏa thuận với Ả Rập Xê Út - một nhà lãnh đạo của thế giới Hồi giáo, và là người ủng hộ lâu năm cho sự nghiệp của Palestine - sẽ là một chiến thắng lớn cho Israel.

Tất cả đã thay đổi sau ngày 7 tháng 10. Thái tử Mohammed đã nhiều lần gọi cuộc tấn công dữ dội của Israel ở Gaza là một "cuộc diệt chủng", và các quan chức vùng Vịnh lo ngại rằng hình ảnh về sự tàn phá sẽ cực đoan hóa một thế hệ mới.

Cuộc chiến sẽ làm cho việc bình thường hóa trở nên cực kỳ không được ưa chuộng đối với những người trẻ tuổi Ả Rập Xê Út - những người mà thái tử đã tập trung vào kế hoạch chuyển đổi kinh tế của mình - và Thái tử Mohammed đã yêu cầu bất kỳ động thái nào bình thường hóa như vậy, trước tiên cần phải ngừng bắn và các bước cụ thể hướng tới việc thành lập một nhà nước Palestine.

Với chiến tranh đang lan rộng khắp khu vực, Ả Rập Xê Út cũng tăng gấp đôi quan hệ với Iran.

Vương quốc Sunni ( Ả Rập Xê Út ) và nước cộng hòa Shia (Iran) trong nhiều năm có quan hệ thù địch, với Riyadh coi các lực lượng ủy nhiệm của Iran ở các nước như Lebanon và Yemen là nguồn gốc chính của sự bất ổn.

Nhưng họ đã quyết định thay đổi chiến lược một phần sau những gì họ coi là phản ứng hờ hững của Mỹ đối với các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng ở vùng Vịnh vào năm 2019 mà họ đổ lỗi cho Tehran, sau đó Riyadh  khôi phục quan hệ với Iran vào tháng 3 năm 2023.

Hoàng tử Mohammed và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kể từ đó đã nói chuyện thường xuyên qua điện thoại, với các quan chức cấp cao khác thường xuyên tham gia, vì vương quốc này lo ngại bị cuốn vào một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn.

Ả Rập Xê Út lên án các cuộc tấn công của Israel, và Bộ trưởng Quốc phòng Hoàng tử Khalid bin Salman đã nói chuyện với chánh văn phòng mới của lực lượng vũ trang Iran Abdolrahim Mousavi hôm Chủ nhật để thảo luận về "những nỗ lực duy trì an ninh và ổn định".

Đối với Ả Rập Saudi, sự suy yếu của Iran trước Israel - và sự suy yếu của các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực như Hezbollah - khiến Tehran bớt là mối đe dọa ngay cả khi họ đã làm dấy lên lo ngại rằng nước cộng hòa Hồi giáo có nhiều khả năng theo đuổi răn đe hạt nhân hơn trước.

Mohammad Bagheri, nhà lãnh đạo quân sự cao cấp nhất của Iran trước khi ông bị giết trong các cuộc không kích của Israel vào tháng 6, đã tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Ả Rập Xê Út Hoàng tử Khalid bin Salman tại Tehran vào tháng 4. © Văn phòng Quân đội Iran / AFP qua Getty Images

"Iran năm 2022... không phải là Iran của năm 2025", Gregory Gause, một học giả thỉnh giảng tại Viện Trung Đông ở Washington, nói. Ngược lại, "Israel chiến thắng năm 2025 dường như là một yếu tố gây bất ổn chính trị trên toàn khu vực".

Các bước hướng tới bình thường hóa với Israel sẽ giúp Ả Rập Xê Út có được sự ủng hộ chính trị với Washington, và ông Trump đã không giấu giếm "giấc mơ" của mình là vương quốc này tham gia Hiệp định Abraham. "Đó sẽ là một điều gì đó đặc biệt", ông nói trong chuyến thăm Riyadh vào tháng 5.

Tổng thống Mỹ gần đây nói với Fox News ông tin rằng nhiều quốc gia có thể tham gia Hiệp định Abraham sau chiến tranh. "Tôi nghĩ chúng tôi sẽ bắt đầu thu nạp họ, bởi vì Iran là vấn đề rắc rối hàng đầu", ông nói.

Nhưng các quan chức Israel tin rằng một thỏa thuận an ninh hẹp hơn có thể là một thỏa thuận dễ dàng và nhanh chóng hơn so với việc bình thường hóa hoàn toàn giữa Israel và các quốc gia như Ả Rập Xê Út, Israel cần phải "không hiếu chiến" với nước láng giềng Syria, dưới chính phủ mới do Ahmed al-Sharaa lãnh đạo.

Thật vậy, một số nhà phân tích cho rằng Ả Rập Xê Út và các nước vùng Vịnh khác đang đặt cược vào một cách khác để giữ cho Trump hài lòng: tiền. Trong chuyến đi của tổng thống đến khu vực vào tháng 5, các nước vùng Vịnh đã cam kết đầu tư hàng nghìn tỷ đô la, điều mà họ hy vọng sẽ tăng cường quan hệ và giúp họ tiếp cận với công nghệ AI và vũ khí tiên tiến của Mỹ.

"Ả Rập Xê Út, không giống như Trump, không phải chịu cùng áp lực thời gian" để đạt được một thỏa thuận, Alhasan nói. "Mặc dù họ lo lắng... Tôi nghĩ họ đang ở một vị trí địa chính trị đủ thoải mái để không phải khuất phục khi làm điều gì đó mà họ không muốn làm".

---------------------

_ Tác giả Ahmed Al Omran ở Jeddah và Chloe Cornish ở Dubai...... | Báo cáo bổ sung của Andrew England ở London và Neri Zilber ở Tel Aviv.

_ Trần HSa lược dịch từ Financial Times.... 05/7/2025.