Cuộc tấn công của Trump vào sự vĩ đại của nước Mỹ.

Chỉ trong sáu tháng, tổng thống Mỹ đã đạt được những bước tiến lớn trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự của ông. 

Ảnh : © James Ferguson

Tác giả Martin Wolf...... 08/7/2025.... Financial Times.

Đôi khi người ta phải nhìn vào bức tranh toàn cảnh. Vào ngày 4 tháng 7 năm 2026, Hoa Kỳ sẽ kỷ niệm 250 năm độc lập. Bản thân tuyên ngôn độc lập đã tuyên bố rằng: "Chúng tôi cho rằng những sự thật này là hiển nhiên, rằng tất cả mọi người được sinh ra đều bình đẳng, rằng họ được Đấng Tạo Hóa ban cho một số Quyền không thể chuyển nhượng, trong số đó có Quyền Sống, Quyền Tự do và Quyền mưu cầu Hạnh phúc" . Những ý tưởng này đã được thực hiện một cách không hoàn hảo. Một cuộc nội chiến và sự biên động dân quyền vẫn còn ở phía trước. Tuy nhiên, sự ra đời của Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ là một khoảnh khắc cực kỳ quan trọng.

Hoa Kỳ có tiềm năng trở thành nước cộng hòa thực sự hùng mạnh đầu tiên, kể từ nước cộng hòa La Mã, vốn đã chết trong trận Actium vào năm 31 trước Công nguyên. Nếu không có sức mạnh của Mỹ, một chế độ độc tài Đức hoặc Nga chắc chắn sẽ chinh phục châu Âu. Nếu không có tấm gương của Hoa Kỳ, chủ nghĩa tư bản dân chủ sẽ không lan rộng trên toàn thế giới. Đây sẽ là một thế giới nghèo nàn hơn nhiều, bị bao vây bởi tất cả các tệ nạn của chế độ chuyên chế.

Như tôi đã lập luận trong một chuyên mục năm 2016, sự xuất hiện của Donald Trump trên sân khấu chính trị đặt tất cả những điều này vào tình thế nguy hiểm. Mối nguy hiểm ngày nay đang ở gần hơn nhiều. Ông đã sống sót sau nỗ lực lật đổ kết quả cuộc bầu cử tổng thống năm 2020, để trở lại một cách chiến thắng vào năm 2024. Trump không bị trói buộc. Năng lượng của chính quyền này đang biến đổi thế giới.

Chúng ta hãy bắt đầu với mặt trận trong nước.

Chúng ta đang chứng kiến một cuộc tấn công vào nền pháp quyền. Abbe Lowell (luật sư bào chữa hình sự nổi tiếng ), người bảo vệ Jared Kushner và Hunter Biden, cảnh báo rằng Donald Trump đang đẩy nền dân chủ Mỹ đến điểm phá vỡ. Các hành động bao gồm các lệnh hành pháp chống lại các công ty luật và bổ nhiệm những người trung thành không đủ tiêu chuẩn, vào các vị trí chủ chốt. Đáng ngại nhất, như Edward Luce lưu ý, là sự mở rộng quyền lực và nguồn lực của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), hoạt động rất giống như một cơ quan cảnh sát mật.

Liên quan chặt chẽ là cuộc tấn công vào chính phủ. Cái gọi là Bộ Hiệu quả Chính phủ của Elon Musk là một trò lừa đảo. Mục tiêu không phải là hiệu quả mà là sự phục tùng. Đó là để phá hủy sự độc lập của các công chức. Trong quá trình này, nhiều hoạt động có giá trị cũng bị phá hủy, đặc biệt là các chương trình y tế của USAID. Cái giá phải trả sẽ rất lớn.

Tuy nhiên, một khía cạnh khác là việc Trump xử dụng rộng rãi quyền lực khẩn cấp và sắc lệnh hành pháp. Ông đã thực hiện 168 lần sau chỉ trong vài tháng đầu tiên của nhiệm kỳ này, nâng tổng số lần ông xử dụng sắc lệnh hành pháp cao hơn nhiều so với những người tiền nhiệm gần đây. Trump cai trị bằng sắc lệnh. Đó là một trong những dấu hiệu của một chế độ độc tài. (Xem biểu đồ.)

Một mối quan tâm nữa là hợp pháp hóa nạn tham nhũng. Có thể cho rằng, điều này được bộc lộ trong hành vi của chính ông ấy và của gia đình ông ấy. Nó cũng được thể hiện trong việc tạm dừng thực thi Đạo luật Chống Tham nhũng Nước ngoài, từng là một tấm gương cho hành vi tốt.

Tuy nhiên, căn bản hơn là cuộc chiến chống lại khoa học, một nguồn lực mạnh mẽ trong chủ nghĩa ngoại lệ của Mỹ. Larry Diamond của Stanford, một chuyên gia hàng đầu về dân chủ, viết: "Phạm vi và chiều sâu của sự tàn phá mà Trump đang gây ra đối với sự lãnh đạo của Mỹ trong khoa học và công nghệ là quá lớn, và sâu rộng đến mức khó có thể hiểu được, nếu không dùng đến một lý thuyết phi lý, chẳng hạn như Trump là một đặc vụ không phải của đế quốc Nga mà là của Trung Quốc Cộng sản".

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng là chính sách tài khóa vừa được ban hành trong "Đạo luật Một hóa đơn lớn đẹp". Điều này bảo đảm thâm hụt tài khóa khổng lồ vô thời hạn trong tương lai. Tuần tự, điều đó cũng bảo đảm thâm hụt tài khoản vãng lai khổng lồ mãi mãi, vì thâm hụt là cách mà nền kinh tế Mỹ cân bằng cung và cầu.

Bây giờ hãy chuyển sang tác động đối với quan hệ quốc tế của Mỹ và hàng hóa công cộng toàn cầu.

Trên hết, cuộc chiến thương mại vẫn chưa kết thúc. Việc tạm dừng 90 ngày thuế quan "ngày giải phóng" sẽ kết thúc. Các thỏa thuận chưa đạt được với khá nhiều đối tác. Cuộc chiến tàn phá kinh tế này đối với các chủ nợ của Mỹ, và trên hết là sự không chắc chắn mà nó tạo ra, sẽ tiếp tục. Cuộc chiến thương mại đại diện cho một cuộc tấn công vào các thể chế do Mỹ tạo ra sau chiến tranh thế giới thứ hai. Nó cũng đang gây tổn hại cho các liên minh của Mỹ. Rộng hơn, tất cả các cam kết của Mỹ đều bị nghi ngờ: sự sỉ nhục kỳ cục đối với Volodymyr Zelenskyy trong Tòa Bạch Ốc cho thấy điều đó.

Chế độ thương mại là một thứ hàng hóa công cộng toàn cầu. Một chế độ khác là chế độ tiền tệ dựa trên đồng đô la. Một lần nữa, các chính sách của Trump đặt ra nghi ngờ về sự ổn định của đồng tiền và độ tin cậy của nhà phát hành đồng đô la Mỹ. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng - mặc dù hoàn toàn phù hợp với phong trào tấn công vào khoa học - là "chủ nghĩa phủ nhận" độc ác đối với khí hậu : nếu nói vấn đề khí hậu là phiền phức, điều đó không thể đúng, đó là khẩu hiệu. Sự tương đồng lịch sử rõ ràng là với chủ nghĩa Lysenko, chiến dịch hủy hoại của chủ nghĩa Stalin chống lại sinh học tiến hóa.Hầu hết mọi thứ mà Trump đang làm sẽ làm suy yếu nước Mỹ trong sự cạnh tranh với Trung Quốc. Sự cạnh tranh này có thể và phải được quản lý vì lợi ích của tất cả mọi người. Nhưng cá nhân tôi thì, rất muốn các giá trị cốt lõi của tự do ngôn luận, chính trị dân chủ, pháp quyền và sự cởi mở với toàn thế giới, nhìn chung được tồn tại. Trump không chỉ tấn công những giá trị này ở trong nước, ông còn làm suy yếu chúng ở nước ngoài, đặc biệt là bằng cách phá hủy uy tín của Mỹ với tư cách là một đồng minh. Làm sao mà người ta có thể mong đợi một nước Mỹ hay thay đổi và hoang phí về tài chính, đang phá hủy các thể chế và giá trị cốt lõi, lại sánh ngang được với một gã khổng lồ có dân số gấp hơn bốn lần? Đây chắc chắn là một ảo tưởng.

Chỉ trong vòng chưa đầy sáu tháng, chỉ một phần tám nhiệm kỳ của ông, Trump đã đạt được những bước tiến lớn trong cuộc chiến chống lại mọi thứ mà đã làm cho nước Mỹ thành công. Chỉ có căn cứ Maga, Vladimir Putin và Tập Cận Bình mới cảm thấy hạnh phúc. Phần mạch lạc nhất của chương trình là nỗ lực biến nước Mỹ thành một chế độ độc tài. Phần lớn những gì còn lại thì không mạch lạc. Nhưng, với thành công rõ ràng - theo cách nói của ông - chỉ với sáu tháng đầu tiên, sẽ là một người hấp tấp khi cho rằng cuộc phản cách mạng chống lại tất cả những gì mà Hoa Kỳ đại diện, trong và ngoài nước, sẽ thất bại. Người ta có thể hy vọng. Nhưng Trump đang làm tốt một cách đáng sợ.

--------------------

_ Tác giả Martin Wolf..

_ Trần HSa lược dịch từ Financial Times.... 09/7/2025.