Tập Cận Bình có gặp rắc rối không ?

 Nhiều khả năng, sự lãnh đạo của ông đang bước vào một giai đoạn mới nhưng không kém phần mạnh mẽ.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu tại Bắc Kinh ... | Ảnh: Eyevine

20 Tháng Bảy 2025.... The Economist.

Bắc Kinh - Cứ mỗi tháng Tám, người đàn ông quyền lực nhất thế giới rơi ra khỏi tầm nhìn của công chúng. Chủ tịch Tập Cận Bình có thể sẽ rời Bắc Kinh vào tuần tới và tham gia cùng các quan chức cấp cao tại khu nghỉ mát ở bãi biển Beidaihe (Bắc Đới Hà ), cách thủ đô ba giờ xe về phía đông, để nghỉ hè. Các ông lớn của Đảng Cộng sản Trung quốc đã tụ tập trong các biệt thự của Bắc Đới Hà  kể từ thời Mao Trạch Đông. Mặc dù vậy, sự vắng mặt kéo dài có thể làm dấy lên những suy đoán gay gắt bên ngoài Trung Quốc, về sự nắm giữ quyền lực của nhà lãnh đạo.

Mật nghị mùa hè năm nay sẽ phản ảnh thành công đáng kinh ngạc của ông Tập trong việc lập lại hàng ngũ cao nhất của đảng: những người bảo thủ đã chết, già yếu hoặc bị gạt ra ngoài lề và những người trung thành đang thống trị. Nhà lãnh đạo tối cao của Trung Quốc dường như không có đối thủ nặng ký; Ông dẫn dắt nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và các lực lượng vũ trang lớn nhất dường như không bị thách thức. Đối với các nhà lãnh đạo thế giới, việc tiếp cận ông ta là điều bắt buộc. Trong những ngày gần đây, ông đã tiếp đón các bộ trưởng ngoại giao Ấn Độ và Nga, và tổ chức các cuộc hội đàm với Thủ tướng Australia. Và Mỹ vừa nhấn mạnh rằng cuộc gặp giữa ông Tập và Tổng thống Donald Trump vào cuối năm nay có "tỷ lệ cược cao" .

Giới chính trị chóp bu của Trung Quốc vẫn là một ẩn số. Nếu một nhà lãnh đạo từng gặp rắc rối, người ngoài có thể là người cuối cùng biết điều đó. Nhưng các nhà phân tích giờ đây thì thầm rằng phong cách cai trị của ông Tập có thể đang thay đổi theo những cách tinh tế. Ban đầu, sau khi củng cố hệ thống ủy ban để kiểm soát bộ máy hành chính, ông đang dần thu hẹp quy mô. Một số ủy ban, vốn là một dạng ủy ban do ông Tập điều hành, đang họp ít thường xuyên hơn. Ở những ủy ban khác, ông cho phép các cấp phó thân cận thực hiện chương trình nghị sự của mình. Và ông cũng ít xuất hiện trước công chúng hơn. Tuy nhiên, những diễn biến này không hề thách thức quyền lực của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc, mà thậm chí có thể còn củng cố nó.

Nếu có một sự thay đổi trong phong cách đang diễn ra, nó sẽ đánh dấu một sự thay đổi nổi bật đối với một người đàn ông mà đã tập trung quyền lực một cách tàn nhẫn kể từ khi nhậm chức vào năm 2012. Số lượng quan chức bị điều tra đã tăng lên cùng với thẩm quyền của chính ông Tập: một cuộc đàn áp được phát động vào tháng 4 năm 2024 đã dẫn đến 433.000 người bị điều tra. Các cuộc thanh trừng gần đây trong lực lượng vũ trang là đáng chú ý. Một số tướng lĩnh từng ngồi trong Ủy ban Quân ủy Trung ương gồm 5 người, cơ quan của đảng kiểm soát các lực lượng vũ trang và do ông Tập làm chủ tịch, đang bị điều tra hoặc đã biến mất khỏi tầm nhìn. Ví dụ gần đây nhất, Hà vệ Đông (He Weidong), sẽ là sĩ quan quân đội cấp cao nhất bị tống cổ kể từ năm 1967.

Lãnh đạo một đảng gồm các đồng minh giải quyết được một số vấn đề, nhưng ông Tập dường như cảnh giác rằng nó cũng có thể tạo ra những vấn đề mới. Những người được chọn vì lòng trung thành của họ có thể thiếu kinh nghiệm, né tránh việc cung cấp tin xấu hoặc nhìn thấy cơ hội tham nhũng. Ông Tập nói với Bộ Chính trị gồm 24 thành viên vào ngày 30 tháng 6 rằng "chuỗi tự cách mạng phải được thắt chặt hơn nữa".

Đen trắng và đỏ khắp nơi.

Sau khi nhậm chức, ông Tập Cận Bình nắm quyền thông qua một loạt các ủy ban của đảng cho phép ông né tránh bộ máy quan liêu nhà nước và các lợi ích khác. Một vũ khí thể chế mạnh mẽ, họ cũng cho phép ông gạt các quan chức không do mình lựa chọn, chẳng hạn như thủ tướng tiền nhiệm, Lý Khắc Cường. Ông Tập đã thành lập gần một chục ủy ban của riêng mình, giám sát các lĩnh vực quản trị khác nhau và chỉ đạo chương trình nghị sự trong nước. Nhưng bây giờ thường xuyên hơn ông gửi hướng dẫn bằng văn bản đến các cuộc họp liên quan, thay vì tham dự, Neil Thomas của Hiệp hội Châu Á, một tổ chức tư vấn của Mỹ, nói.

Số lượng các cuộc họp như vậy dường như cũng đang giảm. Ủy ban quan trọng nhất, về cải cách kinh tế, đã họp 38 lần trong 5 năm đầu tiên ông phụ trách. Kể từ năm 2022, họ chỉ làm như vậy sáu lần và không có lần nào được công bố công khai kể từ tháng 8 năm 2024. Thông cáo của nó cũng ngắn hơn, điều này cho thấy họ ít đưa ra quyết định hơn. Các ủy ban khác do ông Tập Cận Bình lãnh đạo cũng đã giảm tương tự, Christopher Beddor của Gavekal Dragonomics, một công ty nghiên cứu lưu ý.

Trong cuộc họp vào tháng 6, Bộ Chính trị đã đưa ra các quy định (mặc dù không công bố) lần đầu tiên làm rõ trách nhiệm của các ủy ban đảng, hầu hết vẫn do ông Tập làm chủ tịch. Đáng chú ý, họ phải "phối hợp mà không vượt  vượt quá phạm vi quyền hạn, và bảo đảm thực hiện mà không vượt quá quyền hạn cho phép", thông báo cuộc họp cho biết. Các quy định mới là một phần trong nỗ lực của ông Tập nhằm "cai trị thông qua các quy tắc", có lẽ để chương trình nghị sự của ông chiếm ưu thế ngay cả khi ông không có mặt trong phòng, Holly Snape của Đại học Glasgow nói. Tất cả những điều này dường như là một phần của nỗ lực để bảo đảm rằng đảng ở trên tất cả là giải pháp của đất nước, với ông Tập là người đứng đầu, và không có sự phân chia quyền lực.

Một thay đổi khác trong cách tiếp cận của ông Tập liên quan đến sự ủy quyền. Ông đã bắt đầu trao quyền quản lý một số nhiệm vụ nặng nề cho cấp dưới. Hạn chế quyền lực của các nhóm này có thể khiến ông Tập cảm thấy thoải mái hơn khi trao quyền kiểm soát cho họ, Victor Shih của Đại học California, San Diego lưu ý. Đặc biệt, ông đã đặt niềm tin vào Cai Qi, trên thực tế là Chánh văn phòng của ông, Lý Cường, thủ tướng, và Ding Xuexiang, phó thủ tướng. Mỗi người được giao một ủy ban của đảng để lãnh đạo vào đầu năm 2023. Tất cả đều ngồi ở đỉnh cao quyền lực trong ủy ban thường vụ gồm bảy người của Bộ Chính trị, và ông Tập đã phá vỡ quy ước vào năm 2022 để thúc đẩy họ. Họ có mối quan hệ chặt chẽ với nhà lãnh đạo hàng đầu, nhưng liên kết yếu với nhau.

Ông Cai được các nhà quan sát coi là cố vấn đáng tin cậy nhất của ông Tập. Ông kiểm soát lịch trình, giao tiếp và an ninh của ban lãnh đạo đảng. Đồng thời, bất thường, ông phụ trách các hoạt động hàng ngày của bộ máy quan liêu khổng lồ ở trung tâm đảng. Tuy nhiên, Lý Cường, người thường bị bỏ qua, dường như lại là người được hưởng lợi nhiều nhất từ việc nhà lãnh đạo cấp cao này dần dần từ bỏ nhiệm vụ.

Ông Lý từng là chánh văn phòng của ông Tập từ năm 2004 đến năm 2007, khi ông Tập Cận Bình vẫn còn là một chủ tịch tỉnh đang lên. Kể từ đó, ông Lý đã giành lại một số trách nhiệm đã bị tước bỏ từ người tiền nhiệm, bao gồm một số người nói về chính sách kinh tế. Ông Lý dường như cũng được tin tưởng: ông đã tham dự hội nghị thượng đỉnh BRICS ở Brazil vào tháng 7 thay cho ông Tập. Đây là lần đầu tiên nhà lãnh đạo vắng mặt trong cuộc họp sau 12 năm. Ông Lý cũng có ảnh hưởng đáng kể trong bộ máy quan liêu nhà nước. Các quy tắc mới cho phép ông triệu tập các quan chức theo ý muốn và tổ chức các buổi học về các chủ đề mà ông chọn. Ông Tập là nhà lãnh đạo khác, duy nhất  có quyền tự do như vậy.

Ông Lý cũng có thể đã được hưởng lợi từ một sự kiện kỳ lạ vào tháng Tư, khi hai thành viên Bộ Chính trị hoán đổi công việc mà không có lời giải thích. Kết quả là một trong những đồng nghiệp cũ của ông Lý hiện giám sát các quyết định nhân sự của đảng trước đại hội đảng 5 năm họp một lần, sẽ họp vào năm 2027 để quyết định các bổ nhiệm quan trọng cho nhiệm kỳ chính phủ tiếp theo.

Ủy thác chức năng cho những người trung thành, trong khi không xác định được người kế nhiệm (và do đó tạo ra  đối thủ tiềm năng), có thể là dấu hiệu của một nhà lãnh đạo chuẩn bị cai trị lúc về  già. Ông Tập 72 tuổi (mẹ ông, Qi Xin, 98 tuổi). Không có dấu hiệu nào cho thấy ông sẽ từ chức khi nhiệm kỳ 5 năm lần thứ ba của ông kết thúc vào năm 2027. Trong những năm về chiều, cả Mao và Đặng Tiểu Bình đều phân tán quyền lực để  bảo đảm rằng cấp dưới đóng vai trò đối trọng để ngăn chặn bất kỳ ai đạt được quá nhiều ảnh hưởng. Họ trở nên giống như nhà tiên tri, nói chuyện về hệ tư tưởng với vẻ bề trên từ sau một bức màn. Theo thời gian, ông Tập có thể định hình một hệ thống như vậy - một hệ thống mà quyền lực tối thượng vẫn là của ông, ngay cả khi vắng mặt.

--------------------

_ Trần HSa lược dịch từ The Economist ...22/7/2025.