Share:
Nhật Bản, sau 101 ngày không nhượng bộ, rút ra một bài học khó khăn về liên minh của Mỹ.
Nhật Bản nghĩ rằng họ có mối quan hệ đặc biệt với Mỹ. Giờ đây, Tokyo nhận thấy rằng liên minh an ninh của họ không có giá trị gì khi họ phải vật lộn để cắt giảm một thỏa thuận thương mại.
Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba là nhà lãnh đạo châu Á đầu tiên gặp Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ thứ hai của ông. (Jabin Botsford / Bưu điện Washington)
Tác giả Michelle Ye Hee Lee và Chie Tanaka...... 12 Tháng Bảy, 2025....The Washington Post.
Chỉ mới 5 tháng trước đây, Tổng thống Donald Trump đã báo trước "mối quan hệ tuyệt vời" giữa Mỹ và Nhật Bản, khi ông ngồi bên cạnh Thủ tướng Shigeru Ishiba, nhà lãnh đạo châu Á đầu tiên đến thăm ông trong nhiệm kỳ thứ hai tại Tòa Bạch Ốc.
Tuần này, Ishiba một lần nữa đứng đầu trong hàng - nhưng không phải theo cách tốt. Ông trở thành nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên nhận được lá thư gay gắt từ tổng thống Mỹ, đe dọa sẽ áp thuế mới nếu Tokyo không đáp ứng thời hạn mới của Trump, cho một thỏa thuận thương mại.
Bức thư đã làm choáng váng một số quan chức ở Nhật Bản, một đồng minh an ninh trong bảy thập kỷ và là đối tác quan trọng trong nỗ lực của Mỹ nhằm chống lại một Trung Quốc ngày càng quyết đoán.
Nhưng các cuộc đàm phán thương mại bế tắc đã khiến tổng thống Mỹ thất vọng - người gần đây gọi Nhật Bản là "quá hư hỏng". Giờ đây, Tokyo đang học được rằng việc trở thành một trong những người bạn thân nhất của Washington không có nhiều ảnh hưởng trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, các nhà phân tích nói.
"Họ đang nhận ra rằng Nhật Bản không đủ đặc biệt đối với Trump", Mireya Solís, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Châu Á tại Viện Brookings, nói. "Vào cuối ngày, khi Trump nhìn thấy thâm hụt, ông ấy không nghĩ, 'Đây là đối tác an ninh thân cận của tôi'. Ông ấy chỉ nhìn thấy sự thâm hụt."
Có vẻ như Nhật Bản đang ở trên nền tảng tốt khi trở thành một trong những quốc gia đầu tiên bắt đầu đàm phán, vào tháng Tư. Các nhà phân tích cho biết, Washington muốn đạt được một thỏa thuận nhanh chóng với Tokyo để xử dụng làm đòn bẩy chống lại Trung Quốc, quốc gia có thâm hụt thương mại lớn nhất.
Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba, trái, và Bộ trưởng Phục hồi Kinh tế Ryosei Akazawa trong một cuộc họp nội các hôm thứ Ba để thảo luận về chiến lược của Nhật Bản về thuế quan của Mỹ. (Kyodo/Reuters)
Ông Trump thậm chí còn xuất hiện trong vòng đàm phán đầu tiên và tặng nhà đàm phán thương mại của Nhật Bản, Ryosei Akazawa một chiếc mũ màu đỏ có chữ ký "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại", chiếc mũ mà Akazawa đã đội trong Phòng Bầu dục khi ông tạo dáng chụp ảnh với hai ngón tay cái giơ lên.
"Thật vinh dự khi vừa gặp Phái đoàn Nhật Bản về Thương mại. Tiến bộ lớn!" Trump viết trên Truth Social sau khi nói chuyện với Akazawa.
Nhưng không có nhiều tiến bộ chút nào. Nhật Bản đã không sẵn sàng nhượng bộ các yêu cầu của chính quyền Trump, đặc biệt là vì những cân nhắc chính trị trong nước Nhật đã hạn chế sự nhượng bộ của chính quyền Shiba đối với các ngành công nghiệp chủ chốt, chẳng hạn như ô tô, thép và gạo. Ishiba phải đối mặt với một cuộc bầu cử quốc hội khó khăn vào ngày 20 tháng 7, có thể khiến đảng cầm quyền mất đa số trong thượng viện - và Ishiba sẽ mất chức thủ tướng.
Các quan chức Nhật Bản hy vọng ông Trump sẽ vạch ra hạn ngạch thuế quan, giống như ông đã làm với một số đồng minh trong nhiệm kỳ đầu tiên. Nhưng tổng thống nhanh chóng nói rõ rằng không ai sẽ được miễn trừ lần này - ngay cả Nhật Bản.
Tokuko Shironitta, giám đốc quốc gia Nhật Bản tại Asia Group, một công ty tư vấn, cho biết "Nhật Bản đang bị đối xử giống như các quốc gia châu Á khác, và điều đó không làm cho các nhà hoạch định chính sách ở đây hài lòng".
Khi các cuộc đàm phán thương mại kéo dài, Ishiba liên tục nhấn mạnh vị thế độc đáo của quốc gia mình với tư cách là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Hoa Kỳ kể từ năm 2019, tạo ra 1 triệu việc làm. Rốt cuộc, việc chào hàng những khoản đầu tư đó chỉ có tác dụng với Trump trước đây.
Lần này, nó không gây được tiếng vang. "Cảm giác như chúng tôi vẫn đang ở trong một màn sương mù dày đặc", Akazawa nói với các phóng viên vào ngày 10 tháng 6. Họ hiện đã hoàn thành bảy vòng đàm phán.
Hiroshi Oe, cựu trưởng đoàn đàm phán thương mại, người đã làm việc trong thỏa thuận Đối tác xuyên Thái Bình Dương với chính quyền Obama, cho biết ông Trump đang đưa ra những yêu cầu "thậm chí còn cứng rắn hơn" so với dự kiến. "Thật không may, họ dường như không còn hành động với giả định rằng họ nên đối xử với [Nhật Bản] với một chút cân nhắc đặc biệt nào đó".
Các quan chức Nhật Bản có thể đã đánh giá thấp sự hoài nghi sâu sắc của Trump đối với Nhật Bản và phụ thuộc quá nhiều vào tính thiện chí, các chuyên gia cho biết. Một số tờ báo Nhật Bản và các nhà tư vấn nổi tiếng hiện đang kêu gọi Nhật Bản xem xét lại chiến thuật của mình.
Kenji Minemura, nhà nghiên cứu cao cấp về chính sách đối ngoại của Nhật Bản tại Viện Nghiên cứu Toàn cầu Canon, ở Tokyo, nói "Tôi tin rằng, về căn bản đây là một sai lầm chiến lược của chính phủ Nhật Bản và chính quyền Ishiba. Chúng ta hiện đang ở trong một giai đoạn hoàn toàn khác so với chính quyền Trump đầu tiên. Bây giờ Hoa Kỳ muốn những điều khác ."
Một số nhà phân tích nghi ngờ sự thay đổi này có thể phản ảnh cảm nhận của Trump về Nhật Bản từ trước đến nay. Ông đã tiêm nhiễm ác cảm với Nhật Bản khi, với tư cách là một nhà thầu khoán bất động sản vào những năm 1980, ông chứng kiến sự trỗi dậy của Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là mối đe dọa sống còn đối với sự thống trị kinh tế của Hoa Kỳ.
Điều đó đã được làm dịu trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông, khi cựu Thủ tướng Shinzo Abe tạo dựng tình bạn cá nhân với Trump. Giờ đây, với sự vắng mặt của Abe, người bị ám sát vào năm 2022, Tokyo không còn cầu nối đó nữa.
Minemura nói "Ông ấy thuộc thế hệ đả kích Nhật Bản. Đó là lý do tại sao sự nghi ngờ cố hữu của Trump đối với Nhật Bản đã xuất hiện trở lại".
Các cuộc tấn công của Trump vào Nhật Bản dường như sẽ không sớm dừng lại. Tại Tokyo, có những lo ngại rằng các đồng minh đang bị mắc kẹt trong một cuộc chiến thương mại khi mà thay vào đó họ nên đoàn kết với nhau, do các mối đe dọa an ninh trong khu vực.
Thuế quan của Nhật Bản đối với gạo Mỹ đã trở nên quan trọng trong các cuộc đàm phán thương mại. (Yuichi Yamazaki / AFP / Getty Images)
Ichiro Fujisaki, cựu đại sứ Nhật Bản tại Hoa Kỳ, nói "Khi quan hệ của chúng tôi xấu đi, hoặc có vẻ chua chát từ quan điểm của các quốc gia khác, tôi nghĩ điều đó sẽ chỉ khuyến khích Nga, Triều Tiên và Trung Quốc".
Tokyo phải tìm cách đàm phán với Trump, ngay cả khi một giải pháp "đôi bên cùng có lợi" hoàn hảo là không thể. Fujisaki nói, nghị quyết có thể là một nghị quyết mà "chiến thắng của Hoa Kỳ là một chữ cái viết hoa có cả hai chữ 'Chiến thắng', và chiến thắng của chúng tôi chỉ là một chữ cái nhỏ, 'thắng'."
Một giải pháp như vậy đã được chứng minh là khó nắm bắt. Trump đã tập trung vào hai vấn đề với Nhật Bản: Ô tô và gạo. Đây cũng là hai lãnh vực mà Tokyo không sẵn sàng nhúc nhích.
"Nhật Bản thực sự không có nhiều nhượng bộ để đưa ra và những nhượng bộ mà họ có thể đưa ra, họ rất miễn cưỡng chấp thuận", Marcel Thieliant, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương ở Singapore tại Capital Economics cho biết.
Ông Trump đã nhiều lần phàn nàn về việc ít ô tô do Mỹ sản xuất đi vào Nhật Bản so với số lượng ô tô Nhật Bản di chuyển theo hướng vào Mỹ. Vào năm 2024, Nhật Bản đã xuất khẩu 1,4 triệu ô tô sang Mỹ và chỉ nhập khẩu 16.074 xe Mỹ, số liệu của chính phủ Nhật Bản cho thấy. Các chuyên gia ô tô Nhật Bản nói rằng ô tô Mỹ từ lâu đã không được ưa chuộng ở Nhật Bản, vì chúng quá lớn so với những con đường hẹp và chỗ đậu xe nhỏ.
Ngành công nghiệp ô tô là xương sống của nền kinh tế Nhật Bản và các nhà đàm phán đã không sẵn sàng uốn cong theo với thuế quan ô tô. Nhật Bản có thể xem xét lại các tiêu chuẩn an toàn ô tô mà Mỹ cho là đang khiến hàng nhập khẩu của họ khó vào Nhật Bản hơn. Nhưng cho đến nay nó đã không thành công trong việc thúc đẩy Mỹ rút lại mức thuế 25% đối với ô tô và phụ tùng ô tô.
Gạo cũng là vấn đề phức tạp đối với Nhật Bản, một phần vì cảm giác chuộng nhà nông, một phần vì hương vị của gạo.
Gạo Japonica cây nhà lá vườn - được biết đến với hình dạng đầy đặn, tròn trịa và vị ngọt tự nhiên - từ lâu đã được yêu thích ở Nhật Bản. Nó cũng trở nên mềm và dẻo khi nấu chín, và được coi là một loại ngũ cốc lý tưởng cho các món ăn truyền thống của Nhật Bản như sushi và cơm nắm.
Nhưng đối với ông Trump, gạo đã trở thành biểu tượng cho các rào cản thương mại không công bằng của Nhật Bản, các chuyên gia cho biết.
Oe, nhà cựu đàm phán Nhật Bản, người trước đây đã xử lý các cuộc đàm phán nông nghiệp Mỹ-Nhật cho biết "Gạo là cách dễ nhất để ông ấy [Trump] chứng minh rằng Nhật Bản có một thị trường khép kín. Đó là biểu tượng",
Trump thực sự đã nhấn mạnh điểm này. "Nhật Bản, bạn của chúng tôi, tính phí chúng tôi 700% [đối với gạo], nhưng đó là vì họ không muốn chúng tôi bán gạo và các sản phẩm khác", ông Trump nói trong một thông báo thuế quan vào ngày 2 tháng 4.
Các quan chức Nhật Bản nói rằng điều đó không hoàn toàn chính xác. Theo thỏa thuận của Tổ chức Thương mại Thế giới, Nhật Bản đã thiết lập một hệ thống "tiếp cận tối thiểu" đối với việc nhập khẩu gạo, cho phép có tới 770.000 tấn gạo nhập cảnh Nhật miễn thuế. Hoa Kỳ là nhà xuất khẩu gạo lớn nhất sang Nhật Bản, và phần lớn trong số đó được nhập khẩu miễn thuế, thống kê thương mại cho thấy.
Một yếu tố khác giúp mở cửa thị trường gạo của Nhật Bản: Tình trạng thiếu gạo gần đây khiến giá cả tăng vọt đã buộc Nhật Bản phải chấp nhận nhập khẩu nhiều ngũ cốc hơn.
Tuy nhiên, nhập khẩu tăng đáng kể có thể khiến nông dân dễ bị cạnh tranh và thu hút sự tức giận của giới vận động hành lang nông nghiệp hùng mạnh, khiến Ishiba khó thay đổi lập trường của mình rằng, bảo vệ gạo Nhật Bản là vấn đề "lợi ích quốc gia", các chuyên gia nói.
Nhưng một số người nói rằng có lẽ đã đến lúc xem xét lại lập trường đó, do cuộc khủng hoảng gạo và các cuộc đàm phán thương mại bị đình trệ. Bởi vì gạo nước ngoài rẻ hơn, việc Nhật tăng nhập khẩu gạo có thể giúp nhiều gia đình có thu nhập thấp hơn khi họ đối phó với giá cao hơn - và đi kèm là thông điệp thích hợp, các nhà phân tích cho biết.
Oe nói "Tôi tin rằng chấp nhận nhiều gạo Mỹ hơn thực sự phục vụ lợi ích quốc gia. Nó không làm suy yếu vị thế của Nhật Bản - trên thực tế, nó có thể tạo ra một kết quả đôi bên cùng có lợi cho cả Nhật Bản và các đối tác".
--------------------
_ Tác giả :
# Michelle Ye Hee Lee giả là trưởng văn phòng Tokyo của The Washington Post, đưa tin về Nhật Bản và bán đảo Triều Tiên.
# Chie Tanaka trước đây từng là nhà sản xuất cho TV Tokyo ở New York và NHK ở Tokyo, tập trung vào các vấn đề kinh tế.
_ Trần HSa lược dịch từ The Washington Post..... 14/7/2025.
