Con tin trong chiến tranh.

 Vladimir Putin và Binyamin Netanyahu đưa ra những lời giải thích mang tính ý thức hệ dành cho các cuộc chiến tranh tương ứng của họ: "Nước Nga vĩnh cửu" bị mắc kẹt trong một cuộc xung đột vĩnh viễn với một phương Tây muốn nó bị tiêu diệt, và nhà nước Do Thái phải đối mặt với các mối đe dọa sống còn từ mọi phía. Trên thực tế, Ukraine và Gaza là những cuộc chiến tranh được lựa chọn, được thúc đẩy bởi lợi ích cá nhân.

Ảnh : Mikhail Severus.

Shlomo Ben-Ami....  21 Tháng Bảy, 2025. ... Project Syndicated.

TEL AVIV – Các nền dân chủ và các chế độ độc tài có thái độ khác nhau rõ rệt đối với chiến tranh. Trong khi xung đột bạo lực là trung tâm của các hệ tư tưởng giúp duy trì các chế độ toàn trị của những năm 1930, thì các nền dân chủ đi đến chiến tranh với các chế độ đó chỉ như một biện pháp cuối cùng.

Tương tự, các chế độ Ả Rập đương đại ở Trung Đông từ lâu đã công khai tuyên bố ý định quét sạch Israel, trong khi Israel chỉ tham gia vào các cuộc chiến tranh tuyệt đối cần thiết. Vì vậy, khi Thủ tướng Binyamin Netanyahu khiến Israel sa lầy trong các cuộc chiến tranh lựa chọn, người ta chỉ có thể kết luận rằng đất nước này không còn là nền dân chủ mà nó tuyên bố.

Cuộc chiến đang diễn ra của Israel ở Gaza bắt đầu như một phản ứng chính đáng đối với vụ thảm sát khoảng 1.200 người Israel vào ngày 7 tháng 10 năm 2023 bởi Hamas. Nhưng cuộc xung đột nhanh chóng biến thành một cuộc vui điên cuồng của bạo lực bừa bãi, đau khổ của dân thường, và tội ác chiến tranh trắng trợn. Như một cuộc điều tra chuyên sâu của The New York Times gần đây đã xác nhận, Netanyahu có thể đã chấm dứt đổ máu vào nhiều thời điểm quan trọng, với sự ủng hộ toàn diện của quân đội, những người không thấy lợi ích gì từ việc tiếp tục bạo lực. Nhưng lần nào, ông cũng chọn tiếp tục chiến tranh.

Quyết định này hoàn toàn ích kỷ: Netanyahu muốn duy trì quyền lực của riêng mình - và tự bảo vệ mình khỏi bị xét xử về nhiều tội danh tham nhũng. Chính phủ liên minh mong manh của ông ta phụ thuộc vào sự ủng hộ của những người phát xít cuồng tín trong tôn giáo, những người sẽ chỉ hài lòng với một chiến thắng hoàn toàn của Israel - một mục tiêu bất khả thi - và sự chiếm đóng vô thời hạn ở Gaza. Vì vậy, để tiếp tục nắm quyền, Netanyahu đã cản trở các cuộc đàm phán ngừng bắn, do đó việc thả các con tin Israel do Hamas giam giữ bị trì hoãn. Khi đạt được một thỏa thuận, Netanyahu đã phá vỡ nó.

Cái giá phải trả cho sự hoài nghi của Netanyahu là quá đắt. Gaza đã phải chịu đựng một cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng và leo thang, trong khi hàng trăm binh sĩ trẻ Israel đã chết và hàng ngàn người khác bị thương. Hơn nữa, Netanyahu đã đánh đắm cơ hội của Israel trong việc bảo đảm một thỏa thuận hòa bình lịch sử với Ả Rập Xê Út, đánh dấu sự kết thúc thực sự  cuộc xung đột Ả Rập - Israel kéo dài hàng thế kỷ.

Tuy nhiên, từ quan điểm của Netanyahu, chiến lược Gaza của ông đã thành công rực rỡ. Ông đã ngăn chặn một cuộc điều tra của nhà nước về trách nhiệm của ông đối với vụ thảm sát năm 2023, mặc dù Netanyahu đã dành nhiều năm để tạo điều kiện giúp Qatar tài trợ cho Hamas và phớt lờ các cảnh báo tình báo trước cuộc tấn công. Và ông đã cố gắng trì hoãn phiên tòa xét xử tham nhũng của mình.

Nhưng đó mới chỉ là khởi đầu: Netanyahu hiện nắm giữ nhiều quyền lực hơn bất kỳ thủ tướng Israel nào trước đây, và ông đang xử dụng nó để thay thế các quan chức quân sự và tình báo hàng đầu bằng các đồng minh và những người trung thành. Ông sắp thành công trong việc lật đổ "kẻ thù cuối cùng còn lại" của mình, Bộ trưởng Tư pháp Gali Baharav-Miara, là một phần trong nỗ lực lâu dài của chính phủ Netanyahu nhằm làm suy yếu thẩm quyền và sự độc lập của ngành tư pháp. Trong khi đó, người Israel đang bị tràn ngập bởi sự khoa trương yêu nước, trong một nỗ lực để đánh lạc hướng khỏi nền dân chủ của họ đang bị xói mòn .

Nhiều chiến thuật của Netanyahu giống với chiến thuật mà Tổng thống Nga Vladimir Putin xử dụng kể từ khi ông phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine hồi năm 2022. Giống như Netanyahu, Putin đã xử dụng xung đột để củng cố quyền lực của mình. Và, giống như Netanyahu, Putin đã vứt bỏ cơ hội kết thúc chiến tranh với các điều khoản thuận lợi.

Giá như Putin chấp nhận một lệnh ngừng bắn vài tháng trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ trao cho ông ta tất cả đất đai Ukraine mà Nga đã chiếm giữ trong quá trình xâm lược. Nhưng Putin muốn nhiều hơn thế. Ông muốn Nga được hưởng chủ quyền đối với toàn bộ miền đông Ukraine (ngoài Crimea), với những gì còn lại của Ukraine trở thành một "quốc gia trung lập". Và ông muốn NATO rút lui về phía tây, để Điện Kremlin có thể giành lại "phạm vi ảnh hưởng" trước đây của nó. Ông ta sẽ không hài lòng với bất cứ điều gì ít hơn.

Putin và Netanyahu có một điểm chung khác: họ cam kết cách ly các cử tri chính trị chủ chốt của họ ra khỏi tác động của cuộc chiến mà họ phát động. Putin nhớ rõ số lượng thi thể gia tăng ở Afghanistan đã giúp thuyết phục giới chóp bu Liên Xô từ bỏ chế độ như thế nào. Đó là lý do tại sao ông đã tránh gọi nghĩa vụ quân sự quy mô lớn (và giữ cho tầng lớp trung lưu thành thị và giới chóp bu quan liêu của Nga tránh ra chiến trường), bằng cách duy trì một đội quân hợp đồng hùng hậu được tuyển mộ từ các tỉnh nghèo của Nga, để đổi lấy những khoản thù lao khổng lồ. Trong khi thương vong của quân Nga ở Ukraine đang tăng vọt, con số chính xác vẫn chưa thể biết chắc chắn; truyền thông Nga chắc chắn không đưa tin về những con số này..

Ở Israel, có một câu nói: Bnei Brak, ở đó có cộng đồng Do Thái giáo cực đoan lớn nhất cả nước, "không có tang lễ của quân nhân và không có những bà mẹ bị mất người thân do chiến trận". Netanyahu đã bảo đảm điều đó bằng cách bảo đảm nam giới trong Do Thái giáo cực đoan được miễn nghĩa vụ quân sự. Vì các phe phái Do Thái giáo cực đoan là chìa khóa cho sự tồn tại của liên minh Netanyahu, ông cũng đã mở rộng đáng kể các khoản trợ cấp xa hoa cho phép cộng đồng này theo đuổi lối sống ăn bám, ngay cả khi Israel đang phải vật lộn để trang trải chi phí cho các cuộc chiến chống lại Hamas, Hezbollah, Houthis và Iran.

Putin và Netanyahu cẩn thận che đậy ý định thực sự của họ bằng ý thức hệ. "Nước Nga vĩnh cửu" bị mắc kẹt trong một cuộc xung đột vĩnh viễn với một phương Tây suy đồi có ý định tiêu diệt nó, và nhà nước Do Thái bị bao vây phải đối mặt với các mối đe dọa sống còn từ mọi phía, đặc biệt là Hamas. Cả hai nhà lãnh đạo đều so sánh kẻ thù của họ với Đức Quốc xã.

Tuy nhiên, thực tế còn ảm đạm hơn nhiều. Nga và Israel bị mắc kẹt trong các cuộc chiến tranh vô tận, mỗi cuộc chiến được duy trì bởi sự hoài nghi và lợi ích riêng cho của một người. Trong cả hai trường hợp, sự suy đồi của trật tự quốc tế "dựa trên luật lệ" phát sinh từ đống tro tàn của Thế chiến II đã cho phép họ tiếp tục.

----------------

_ Shlomo Ben-Ami, cựu Bộ trưởng Ngoại giao Israel, là Phó Chủ tịch Trung tâm Hòa bình Quốc tế Toledo và là tác giả của Các nhà tiên tri không có danh dự: Hội nghị thượng đỉnh Trại David năm 2000 và sự kết thúc của giải pháp hai nhà nước (Nhà xuất bản Đại học Oxford, 2022).

_ Trần HSa lược dịch từ Project Syndicated. ... 23//2025.