"Sự phủ nhận hợp lý" của Bắc Kinh về nguồn cung cấp vũ khí .

 Việc cung cấp vũ khí đang nhanh chóng trở nên không thể tin được - và có thể sớm mở rộng sang Iran.

Liệu các đồng minh lâu năm có thể có mối quan hệ gần gũi hơn so với khi mới găp nhau hay không? Thomas Peter / Pool Ảnh qua AP

Tác giả Linggong Kong.....22 Tháng Bảy 22, 2025... The Conversation.

Trung Quốc từ lâu đã khẳng định rằng họ không cung cấp vũ khí cho bất kỳ bên nào trong chiến tranh - một nguyên lý trung tâm của chính sách đối ngoại "không can thiệp" của họ. Nhưng trong những năm gần đây, Bắc Kinh đã nhiều lần phải đối mặt với những cáo buộc họ làm điều ngược lại: cung cấp hỗ trợ quân sự trực tiếp cho các quốc gia tham gia vào xung đột, trong khi công khai phủ nhận việc làm như vậy và thậm chí xác nhận lập trường trung lập ngoại giao.

Đó dường như là tình huống của hai trong số các đồng minh thân cận nhất của Trung Quốc: Nga trong cuộc chiến chống lại Ukraine và Pakistan trong cuộc đối đầu vũ trang gần đây với Ấn Độ vào tháng 5.

Giờ đây, Bắc Kinh đang phải đối mặt với sự giám sát về các mối liên hệ quân sự với Iran - quốc gia tham gia vào cuộc xung đột lâu dài với Israel, gần đây đã chuyển sang một cuộc chiến tranh nóng ngắn ngủi.

Sau lệnh ngừng bắn theo sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày ở Trung Đông, Trung Quốc được cho là đã cung cấp các khẩu đội tên lửa đất đối không cho Iran để đổi lấy dầu. Những bộ phận như vậy là một nhu cầu quân sự quan trọng đối với Tehran sau khi mạng lưới phòng không của nước này bị hư hại nghiêm trọng bởi tên lửa của Israel.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Israel đã bác bỏ các báo cáo, nói rằng Trung Quốc kiên quyết phản đối việc phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và không xuất khẩu vũ khí cho các nước có chiến tranh. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc vẫn chưa đưa ra tuyên bố chính thức về việc chuyển giao bị cáo buộc.

Là một chuyên gia chuyên về chiến lược lớn của Trung Quốc, tôi nghĩ rất có thể Trung Quốc đã cung cấp hỗ trợ quân sự cho Iran trong khi công khai phủ nhận điều đó. Sự phủ nhận hợp lý như vậy cho phép Bắc Kinh khẳng định ảnh hưởng quân sự và thể hiện một số chức năng căn bản của mình, đồng thời làm chệch hướng những lời chỉ trích của quốc tế và duy trì tính linh hoạt ngoại giao.

Nhưng chiến thuật này chỉ có hiệu quả đến một mức nào đó. Khi bằng chứng gián tiếp tích lũy, như nhiều người nêu ra, hành động bí mật như vậy có thể dần dần phát triển thành một bí mật mở - dẫn đến điều mà các học giả gọi là "sự phủ nhận không thể tin được", nơi mà sự phủ nhận không còn đáng tin cậy ngay cả khi nó vẫn được duy trì một cách chính thức.

Một tên lửa không đối không được trưng bày tại Triển lãm Hàng không và Hàng không Vũ trụ Quốc tế Trung Quốc lần thứ 15 vào tháng 11 năm 2024. Shen Ling / VCG qua Getty Images.

Sự ủng hộ của Trung Quốc đối với cuộc chiến của Nga.

Mặc dù Bắc Kinh đã liên tục nói rằng họ trung lập trong cuộc chiến Nga-Ukraine đã nổ ra vào năm 2022, nhưng trên thực tế, Trung Quốc đã âm thầm ủng hộ Nga. Một phần, đó là do Trung Quốc có cùng mục tiêu chiến lược là thách thức trật tự quốc tế do phương Tây lãnh đạo.

Gần đây, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị được cho là đã nói với người đứng đầu chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas rằng, Bắc Kinh không thể chứng kiến Nga thua cuộc trong cuộc chiến ở Ukraine. Ông được cho là đã cảnh báo rằng một thất bại của Nga có thể sẽ mang lại toàn bộ áp lực chiến lược của Mỹ đối với Trung Quốc.

Từ quan điểm của Bắc Kinh, Moscow đóng một vai trò quan trọng trong việc giữ cho phương Tây bận tâm, cung cấp cho Trung Quốc không gian chiến lược có giá trị, bằng cách chuyển hướng sự chú ý và nguồn lực của Mỹ ra khỏi khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Ngoài việc làm sâu sắc hơn các mối quan hệ thương mại mà đã trở thành cứu cánh cho nền kinh tế Moscow dưới các lệnh trừng phạt của phương Tây, Trung Quốc được cho là đã cung cấp cho Nga một số lượng lớn hàng hóa lưỡng dụng - loại hàng hóa có thể được xử dụng cho mục đích dân sự và quân sự - để tăng cường cả khả năng tấn công lẫn phòng thủ của Moscow, cũng như thúc đẩy sản xuất công nghiệp quân sự của Trung Quốc. Bắc Kinh cũng bị cáo buộc đã cung cấp hình ảnh vệ tinh để hỗ trợ Nga trên chiến trường.

Trong khi Mỹ và châu Âu đã nhiều lần cố gắng chỉ trích Trung Quốc vì đã hỗ trợ Nga về mặt quân sự, Bắc Kinh đã liên tục phủ nhận những tuyên bố như vậy.

Gần đây nhất, vào ngày 18/4/2025, Ukraine chính thức cáo buộc Trung Quốc hỗ trợ trực tiếp cho Nga và áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ba công ty có trụ sở tại Trung Quốc, mà Kyiv cho biết có liên quan đến việc sản xuất vũ khí cho nỗ lực chiến tranh của Nga.

Trong một điệp khúc quen thuộc, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã bác bỏ cáo buộc của Ukraine, tái khẳng định rằng Trung Quốc chưa bao giờ cung cấp vũ khí sát thương cho bất kỳ bên nào trong cuộc xung đột, và nhắc lại lập trường chính thức của nó là thúc đẩy ngừng bắn và đàm phán hòa bình.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra hiệu đặt câu hỏi trong một cuộc họp báo hàng ngày ở Bắc Kinh vào năm 2020. Ảnh AP / Ng Han Guan

Sự ủng hộ thầm lặng của Trung Quốc đối với Pakistan.

Bắc Kinh từ lâu đã thể hiện mình là một bên trung lập trong cuộc xung đột Ấn Độ-Pakistan, và đã kêu gọi cả hai bên kềm chế và kêu gọi đối thoại hòa bình.

Nhưng trên thực tế, Trung Quốc là đồng minh với Pakistan. Và sự hỗ trợ quân sự trực tiếp mà họ cung cấp cho Lahore dường như được thúc đẩy bởi mong muốn của Trung Quốc nhằm kềm chế ảnh hưởng của Ấn Độ trong khu vực, đối trọng với quan hệ đối tác chiến lược đang phát triển giữa Mỹ và Ấn Độ, và bảo vệ Hành lang kinh tế Trung Quốc-Pakistan, một dự án cơ sở hạ tầng song phương khổng lồ.

Trong đợt bùng phát mới nhất giữa Ấn Độ và Pakistan vào tháng 5, lần đầu tiên trong chiến đấuPakistan đã khai triển máy bay chiến đấu J-10C do Trung Quốc sản xuất, được cho là đã bắn hạ 5 máy bay Ấn Độ.

Phòng không Pakistan phụ thuộc rất nhiều vào thiết bị của Trung Quốc trong cuộc xung đột ngắn, khai triển các hệ thống tên lửa đất đối không, tên lửa không đối không, hệ thống radar tiên tiến và máy bay không người lái do Trung Quốc sản xuất, cho các hoạt động trinh sát và tấn công. Nhìn chung, hơn 80% nhập khẩu quân sự của Pakistan đến từ Trung Quốc trong 5 năm qua.

Trong một ví dụ rõ ràng hơn nhiều về sự hỗ trợ quân sự nếu được chứng minh là đúng, phó tư lệnh quân đội Ấn Độ cáo buộc rằng Trung Quốc đã cung cấp cho Pakistan thông tin tình báo thời gian thực, về sự di chuyển của quân đội Ấn Độ trong cuộc xung đột.

Khi được yêu cầu trả lời, một phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết họ không biết gì về vấn đề này. Họ tái khẳng định rằng mối quan hệ của Trung Quốc với Pakistan không nhằm vào bất kỳ bên thứ ba nào và nhắc lại lập trường lâu dài của Bắc Kinh ủng hộ một giải pháp hòa bình cho bất kỳ tranh chấp nào giữa Ấn Độ-Pakistan.

Mở rộng 'khả năng phủ nhận' đối với Iran?

Giống như Nga và Pakistan, Iran ngày càng được coi là đối tác của Trung Quốc.

Vào năm 2021, Trung Quốc và Iran đã ký một thỏa thuận hợp tác toàn diện kéo dài 25 năm, trị giá 400 tỷ USD, bao gồm thương mại, năng lượng và an ninh, báo hiệu chiều sâu của mối quan hệ chiến lược của hai nước.

Thỏa thuận này cho thấy giá trị chiến lược mà Bắc Kinh đặt ra đối với Iran. Từ quan điểm của Bắc Kinh, Tehran thể hiện một đối trọng trong khu vực với ảnh hưởng của Mỹ và các đồng minh - đặc biệt là Israel và Ả Rập Xê Út - và giúp chuyển hướng các nguồn lực và sự chú ý của phương Tây ra khỏi Trung Quốc.

Nhưng gần đây, vị thế của Tehran trong khu vực đã trở nên yếu hơn nhiều. Không chỉ cơ sở hạ tầng phòng không của nó bị ảnh hưởng nặng nề trong các cuộc đối đầu với Israel, mà các lực lượng ủy nhiệm và đồng minh trong khu vực của nó - Hamas, Hezbollah và chế độ Assad ở Syria - đã bị Israel tàn phá hoặc sụp đổ hoàn toàn.

Khói bốc lên trên bầu trời Tehran, Iran, sau một cuộc tấn công của Israel vào ngày 23 tháng 6 năm 2025. Nikan / Hình ảnh Trung Đông / AFP qua Getty Images.

Trong những hoàn cảnh này, Bắc Kinh buộc phải hỗ trợ Tehran về mặt chiến lược để duy trì sự ổn định của chế độ.

Thật vậy, Bắc Kinh đã thường xuyên phá vỡ các lệnh trừng phạt đối với năng lượng của Iran, với ước tính 90% xuất khẩu dầu của Iran vẫn được chuyển sang Trung Quốc.

Mặc dù Bắc Kinh không mở rộng bất kỳ sự hỗ trợ đáng kể nào cho Iran trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày, nhưng đã có rất nhiều báo cáo kể từ đó rằng Iran đang tìm kiếm Trung Quốc như một nhà cung cấp thay thế cho nhu cầu quốc phòng của họ. Suy nghĩ ở đây là Nga, đối tác quân sự truyền thống của Tehran, không còn có khả năng cung cấp đủ thiết bị quốc phòng chất lượng cho Iran. Một số áp phích truyền thông xã hội có ảnh hưởng ở Trung Quốc đã đi xa đến mức ủng hộ việc Bắc Kinh  trực tiếp bán các mặt hàng quân sự.

Nếu Trung Quốc làm điều này, tôi tin rằng họ có thể sẽ đi theo cùng một chiến lược mà họ đã xử dụng ở những nơi khác, bằng cách phủ nhận sự tham gia công khai trong khi bí mật cung cấp hỗ trợ.

Làm như vậy cho phép Trung Quốc duy trì quan hệ ngoại giao với các đối thủ của Iran trong khu vực, chẳng hạn như Israel và Ả Rập Saudi, đồng thời được hưởng lợi từ một Trung Đông hỗn loạn khiến Washington mất tập trung và cho phép Bắc Kinh có không gian chiến lược để duy trì hoạt động và khả năng chiến đấu trong một thời gian dài.

Việc Trung Quốc xử dụng khả năng phủ nhận hợp lý phản ánh một tham vọng chiến lược rộng lớn hơn. Cụ thể, họ muốn khẳng định ảnh hưởng trong các cuộc xung đột quan trọng trong khu vực mà không gây ra phản ứng dữ dội một cách công khai. Bằng cách âm thầm ủng hộ các đối tác trong khi vẫn giữ vẻ ngoài trung lập, Bắc Kinh muốn làm suy yếu sự thống trị của phương Tây, kéo giãn trọng tâm chiến lược của Hoa Kỳ và bảo vệ lợi ích riêng của mình - đồng thời tránh né những rủi ro và trách nhiệm của một liên minh quân sự công khai.

---------------

_ Tác giả Linggong Kong là  Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Khoa Chính trị học, Đại học Auburn..

_ Trần HSa lược dịch từ  The Conversation.... 27/7/225.