Các nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc lạnh nhạt với hội nghị thượng đỉnh BRICS.

 Dấu hiệu cho thấy giá trị của nhóm này có thể đang suy yếu. Sự bành trướng nhanh chóng của BRICS đã làm loãng sự gắn kết của nó như một cơ quan cung cấp gí trị ý thức hệ, một giải pháp thay thế cho chủ nghĩa tư bản phương Tây.

Tập Cận Bình và Vladimir Putin tại Moscow vào tháng 5. Cả hai nhà lãnh đạo sẽ không tham dự hội nghị thượng đỉnh BRICS bắt đầu tại Brazil vào Chủ nhật...Ảnh: Yuri Kochetkov / EPA

Tác giả Patrick Wintour .....Thứ Bảy 5 Tháng Bảy 2025.... The Guardian..

Nga và Trung Quốc sẽ không cử các nhà lãnh đạo của họ đến hội nghị thượng đỉnh BRICS bắt đầu tại Brazil vào Chủ nhật, điều này có thể là một dấu hiệu cho thấy sự mở rộng gần đây của nhóm này đã làm giảm giá trị ý thức hệ của nó đối với hai thành viên sáng lập.

Nhà lãnh đạo 72 tuổi của Trung Quốc, Tập Cận Bình, đã từng tham dự các hội nghị thượng đỉnh BRICS trong 12 năm qua. Không có lý do chính thức nào được đưa ra cho việc để cử Thủ tướng Lý Cường đi thay Tập, ngoài các  xung đột về lịch trình.

Tổng thống Nga, Vladimir Putin, đang phải đối mặt với lệnh bắt giữ của tòa án hình sự quốc tế và có thể đã quyết định không đến Rio để tránh làm xấu hổ các chủ nhà hội nghị thượng đỉnh, những người ký vào quy chế ICC.

Mông Cổ đã có một cuộc tranh chấp pháp lý gay gắt với ICC sau khi ICC không hành động theo lệnh khi ông Putin đến thăm vào năm ngoái.

Ông Putin đã từ bỏ kế hoạch tham dự hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2023 ở Nam Phi sau khi tổng thống Cyril Ramaphosa không thể đưa ra bất kỳ bảo đảm nào liên quan đến việc bắt giữ Putin hoặc không theo lệnh truy nã.

Ông Putin bị ICC cáo buộc là công cụ trong việc bắt cóc và trục xuất hàng chục ngàn trẻ em Ukraine.

BRICS - thường được mô tả là sự thay thế cho nhóm các quốc gia G7 của thế giới đang phát triển -  đã trải qua một sự mở rộng nhanh chóng gần đây, nhưng trong quá trình này đã làm loãng sự gắn kết của nó như một cơ quan cung cấp giá trị ý thức hệ, một giải pháp thay thế  cho chủ nghĩa tư bản phương Tây được đại diện bởi G7.

Từ trái qua, các nhà lãnh đạo Brazil, Trung Quốc, Nam Phi và Ấn Độ với Ngoại trưởng Nga tại hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2023 ở Nam Phi...Ảnh: Reuters

Các thành viên sáng lập của nó là Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi, nhưng năm ngoái nhóm đã mở rộng bao gồm Indonesia, Iran, Ai Cập, Ethiopia, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, các quốc gia đang trong các giai đoạn phát triển kinh tế khác nhau và với các mức độ đối kháng khác nhau đối với phương Tây. Những bổ sung này đã nghiêng về phía các chế độ độc tài, khiến Brazil, Nam Phi và Ấn Độ không thoải mái.

Brazil đã nói rằng nhóm BRICS chỉ là một dấu hiệu của một trật tự thế giới mới đang nổi lên. Phát biểu gần đây tại Viện Phát triển Hải ngoại, cựu Ngoại trưởng Brazil và hiện là đại sứ tại London, Antonio Patriota, cho biết chính sách đối ngoại "Nước Mỹ trên hết" của Donald Trump sẽ đưa trật tự thế giới ra khỏi Mỹ như một siêu cường, và hướng tới một thế giới đa cực với quyền lực được phân bổ đồng đều hơn.

"Mỹ, thông qua các chính sách của mình, bao gồm cả thuế quan và chủ quyền, đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang đa cực theo nhiều cách khác nhau", Patriota nói.

Ông nói thêm rằng các liên minh mới có thể sẽ phát triển, sẽ thách thức sự phân phối quyền lực hiện tại.

"Ngày nay thật khó để tranh luận rằng châu Âu hội tụ với chính sách của Mỹ về thương mại hoặc an ninh hoặc duy trì dân chủ. Vì vậy, nơi từng có một cực phía tây duy nhất, bây giờ có lẽ có hai."

Biểu ngữ chào mừng hội nghị thượng đỉnh Brics ở Brazil. Nước chủ nhà có thể được hưởng lợi từ sự vắng mặt của các nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc, vì nước này muốn ủng hộ chủ đề cải cách quản trị toàn cầu toàn diện. Ảnh: Xinhua/Shutterstock

Brazil, một cường quốc ngoại giao mới nổi ở phía nam bán cầu, có thể được hưởng lợi từ việc các nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc vắng mặt vào cuối tuần này, vì họ muốn xử dụng hội nghị thượng đỉnh để ủng hộ chủ đề cải cách toàn diện quản trị toàn cầu . Họ sẽ không muốn chỉ tập trung vào những lời chỉ trích về tiêu chuẩn kép của phương Tây ở Trung Đông và Ukraine.

Các nước chủ nhà có một loạt các đề xuất cụ thể: chuyển đổi năng lượng xanh, hợp tác về vắc-xin và mở rộng vị thế tối huệ quốc cho tất cả các quốc gia trong Tổ chức Thương mại Thế giới.

Patriota phủ nhận rằng đa cực mới - một thế giới trong đó nhiều liên minh hợp tác khác nhau được hình thành - vốn không ổn định, lập luận rằng chủ nghĩa đơn phương là lực lượng gây rối hơn.

"Có sự ủng hộ mạnh mẽ đối với việc duy trì chủ nghĩa đa phương, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta cần phải duy trì nó như hiện tại", ông nói. "Brazil đang lập luận rằng chúng ta không nên chờ đợi một cuộc chiến tranh thế giới khác, hoặc một cái gì đó có tính chất hoặc quy mô như vậy, để bắt đầu cải cách. Trừ khi có một phong trào mạnh mẽ hướng tới cải cách ngay bây giờ, chúng ta có nguy cơ đạt đến điểm bùng phát".

Nhưng Tiến sĩ Christopher Sabatini, một thành viên cao cấp về Châu Mỹ Latinh tại Chatham House, đã lập luận rằng Brazil sẽ phải vật lộn để áp đặt một chương trình nghị sự lên BRICS. "BRICS là một nhóm khó quản lý trước khi mở rộng thành viên - ngay cả khi các mục tiêu đã nêu của liên minh kinh tế mới nổi này, ban đầu là đáng khen ngợi và đã quá hạn từ lâu", ông viết gần đây.

"Trong khi việc mở rộng Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc từng là một mục tiêu đã đề ra, Trung Quốc luôn có khả năng ngăn chặn việc Ấn Độ gia nhập cơ quan này. Các cam kết của Brazil về giảm lượng khí thải carbon cũng có khả năng va chạm với các lợi ích kinh tế dựa trên dầu mỏ và khí đốt của Ả Rập Xê Út, Nga và Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (mặc dù Brazil đã tăng gấp đôi sản xuất và xuất khẩu dầu bất chấp những lời hùng biện công khai về biến đổi khí hậu)". Ấn Độ cũng phản đối ý tưởng về một loại tiền tệ BRICS như một giải pháp thay thế cho đồng đô la.

Tuy nhiên, quyết định tránh xa của Tập Cận Bình là khó hiểu, vì việc Mỹ rút lui khỏi vai trò lãnh đạo toàn cầu đã tạo cơ hội vàng cho Trung Quốc nhặt lấy chiếc áo choàng hiệp sĩ.

Tiến sĩ Samir Puri, giám đốc trung tâm quản trị toàn cầu tại Chatham House, đặt câu hỏi liệu một quá trình chuyển đổi sang chủ nghĩa đa phương mới có đang xảy ra hay không. "Có vẻ như sự kết thúc của một trật tự quốc tế không nhất thiết phải tạo ra sự xuất hiện đột ngột của một trật tự khác", ông nói. "Khoảng trống do sự rút lui đột ngột của Mỹ khỏi chủ nghĩa đa phương và quản trị toàn cầu sẽ không tự động được lấp đầy bởi những nhóm khác".

-----------------

_ Tác giả Patrick Wintour .

_ Trần HSa lược dịch từ The Guardian.... 06/7/2025.