Tập đã dành nhiều thập kỷ để chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh lạnh với Hoa kỳ.

 Chiến lược của nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình dựa trên sự hiểu biết của ông về những thất bại của Liên Xô.

Nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình thường nói về sự sụp đổ của Liên Xô như một bài học cho Trung Quốc. Ảnh: Evgenia Novozhenina / Press Pool.

Tác giả  Lingling Wei .... 4 /7/  2025 ....The Wall Street Journal via MSN.

Trong cuộc xung đột Mỹ-Trung, Tổng thống Trump đang tiến hành một cuộc tấn công kinh tế. Nhưng nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đang chiến đấu với một cuộc Chiến tranh Lạnh.

Ông Tập đang tham gia các cuộc đàm phán thương mại với một đại chiến lược mà ông đã chuẩn bị trong nhiều năm – một chiến lược mà theo các cố vấn chính sách ở Bắc Kinh, được truyền cảm hứng từ sự hiểu biết của ông về những gì Liên Xô đã sai trong Chiến tranh Lạnh lần thứ nhất.

Nhận thức rõ về ưu thế kinh tế và quân sự liên tục của Mỹ, các cố vấn cho biết, Tập Cận Bình đang tìm cách tránh đối đầu trực tiếp, trong khi giữ vững vị thế của Trung Quốc trong một cuộc cạnh tranh kéo dài.

Tập Cận Bình đặt mục tiêu đạt được là những gì mà Mao Trạch Đông từng gọi là "bế tắc chiến lược" - một trạng thái cân bằng kéo dài, ở đó áp lực của Mỹ trở nên có thể kiểm soát được và Trung Quốc câu giờ để bắt kịp Mỹ.

 Minxin Pei, giáo sư Đại học Claremont McKenna và là biên tập viên tạp chí hàng quý China Leadership Monitor, cho biết "Đối với Trung Quốc, 'bế tắc chiến lược' là kết quả thực tế nhất và được ưa chuộng nhất trong tương lai có thể dự đoán được. Sự kiên nhẫn chiến lược, bảo tồn tài nguyên và tính linh hoạt về chiến thuật sẽ rất quan trọng để đạt được sự bế tắc này."

Theo một cách nào đó, Bắc Kinh đang theo đuổi một loại chiến tranh du kích, được châm ngòi bởi phân tích của Henry Kissinger về bản chất của các cuộc xung đột bất đối xứng: "Quân đội thông thường thua nếu nó không thắng. Du kích thắng nếu nó không thua."

Hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc tại một trung tâm hậu cần ở tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc.© Hình ảnh Kevin Frayer / Getty

Máy bay chiến đấu phản lực của Trung Quốc trên một tàu sân bay ở Thái Bình Dương. © Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc/AFP/Getty Images

Một trụ cột quan trọng của bài học mà Tập Cận Bình rút ra từ sự sụp đổ của Liên Xô là kinh tế: Liên Xô đặt tất cả các cược kinh tế của họ vào công nghiệp nặng, tập trung vào năng lượng và vũ khí. Ngược lại, Bắc Kinh đang cố gắng sản xuất mọi thứ, củng cố nền kinh tế Trung Quốc chống lại các hạn chế của thương mại và công nghệ từ Mỹ trong khi vẫn tận dụng nhu cầu của thị trường thế giới đối với hàng hóa của họ.

Một trụ cột khác là địa chính trị, trong đó mục tiêu là tránh sự cô lập kiểu Liên Xô. Điều này liên quan đến việc làm suy yếu các liên minh của Mỹ trong khi thúc đẩy cái mà Bắc Kinh gọi là "đa liên kết", nơi mà các quốc gia tham gia với nhiều cường quốc toàn cầu thay vì chọn một bên.

Cũng là chìa khóa của chiến lược này, đó là tiếp tục tăng cường quân sự của Trung Quốc nhưng không có một cuộc chạy đua vũ trang tốn kém với Mỹ. Ngân sách quốc phòng chính thức của Trung Quốc đã tăng trưởng với tốc độ ổn định khoảng 7,2% trong ba năm qua. Mặc dù con số này vượt quá tăng trưởng kinh tế chung của Trung Quốc, nhưng nó vẫn dưới 1,5% GDP.

Và điều quan trọng là trụ cột chính liên quan đến việc tăng cường hơn nữa sự kiểm soát của Đảng Cộng sản đối với tất cả các khía cạnh của xã hội.

Tập Cận Bình thường nói về sự sụp đổ của Liên Xô như một bài học cho Trung Quốc. "Tại sao Liên Xô tan rã? Tại sao Đảng Cộng sản Liên Xô lại sụp đổ?" Ông Tập nói trong một bài phát biểu kín với các quan chức cao cấp của đảng vào tháng 1 năm 2013, ngay sau khi ông nắm tổng bí thư đảng. "Một lý do quan trọng là trong lĩnh vực ý thức hệ, cạnh tranh rất khốc liệt." Dịch nghĩa là : Đảng không được cho phép thách thức thẩm quyền của mình.

Bước ngoặt.

Trung Quốc có một lịch sử lâu dài trong việc nghiên cứu Liên Xô. Năm 1953, năm Tập Cận Bình được sinh ra, Mao phát động một chiến dịch quảng bá mô hình Liên Xô cho các hệ thống chính trị, kinh tế và quân sự của Trung Quốc. Cha của Tập Cận Bình, Tập Trọng Huân, một nhà cách mạng của đảng chiến đấu bên cạnh Mao, đã đến Moscow vào cuối những năm 1950 - khi mà Trung Quốc hầu như không có ngành công nghiệp - để đến thăm các khu công nghiệp và tìm hiểu về hoạt động và công nghệ của họ.

Điều đó đã định hình sâu sắc tuổi trẻ của Tập Cận Bình, dẫn đến sự ngưỡng mộ sâu sắc đối với các giá trị, lịch sử và văn hóa Liên Xô. "Phức hợp Nga" của ông, như một số người trong đảng gọi nó, sâu sắc đến mức gần ba thập kỷ chia rẽ Liên Xô-Trung Quốc không làm rung chuyển nó.

Nhưng vào thời điểm Tập Cận Bình là một ngôi sao chính trị đang lên vào cuối những năm 2000, Liên Xô đã sụp đổ và quan điểm của ông đã thay đổi. Với tư cách là người đứng đầu Trường Đảng Trung ương, một học viện ưu tú của đảng , ông đã xử dụng sự tan rã của Liên Xô như một câu chuyện cảnh báo, nhấn mạnh sự suy thoái ý thức hệ và mất quyền kiểm soát chính trị là những lý do chính dẫn đến sự sụp đổ.

Sau khi lên nắm quyền vào năm 2012, Tập Cận Bình đã giao nhiệm vụ thực hiện một bộ phim tài liệu về sự kết thúc của Liên Xô, miêu tả Mikhail Gorbachev, nhà lãnh đạo cuối cùng của Liên Xô, là một nhân vật phản diện đã từ bỏ đảng.

Mao Trạch Đông của Trung Quốc duyệt qua một đội danh dự trong chuyến thăm Moscow vào năm 1957. © Lưu trữ Hulton / Hình ảnh Getty

Nhưng ngay cả khi đó, nghiên cứu của Bắc Kinh về Chiến tranh Lạnh tập trung vào cách Trung Quốc có thể tránh được một sự sụp đổ tương tự; Tập Cận Bình vẫn chưa coi Trung Quốc là một ứng cử viên trong cuộc đụng độ siêu cường với Mỹ.

Bước ngoặt là cuộc chiến thương mại trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump với Trung Quốc vào năm 2018 và 2019. Phương châm "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại" của ông Trump đã chứng minh cho Tập Cận Bình thấy quyết tâm của Mỹ trong việc duy trì quyền lực tối cao của mình. Thường bị mất cảnh giác bởi các chiến thuật gây áp lực của Trump, lãnh đạo Tập Cận Bình đã bắt đầu đánh giá lại Chiến tranh Lạnh, theo các cố vấn Trung Quốc. Trọng tâm mới là : làm thế nào để chiến đấu và cuối cùng giành chiến thắng trong Chiến tranh Lạnh chống lại Hoa Kỳ.

Vào năm 2020, khi đại dịch Covid-19 cắt đứt quan hệ song phương, ông Tập đã đưa ra phần quan trọng đầu tiên trong chiến lược Chiến tranh Lạnh mới của mình: Dưới cái mác mơ hồ là "lưu thông kép" - sản xuất trong nước những gì Trung Quốc cần và gửi hàng hóa ra nước ngoài - ông đã bắt đầu một nỗ lực toàn diện để cách ly Trung Quốc tốt hơn khỏi các cú sốc bên ngoài, đặc biệt là từ Mỹ.

Khi cựu Tổng thống Joe Biden tiếp tục các chính sách cứng rắn với Trung Quốc của Trump, quyết tâm của Tập Cận Bình trong cuộc xung đột kéo dài với Mỹ thậm chí còn trở nên cấp bách hơn.

Đó là khi Bắc Kinh mạnh mẽ hơn nói rõ rằng họ muốn được đối xử bình đẳng với Mỹ và cũng quan trọng hơn, khi họ tiếp tục thân thiện với Nga. Vào đầu năm 2022, ngay trước khi Nga xâm lược Ukraine, Bắc Kinh và Moscow tuyên bố tình hữu nghị của họ "không có giới hạn".

Tuy nhiên, Tập Cận Bình đã cẩn thận không sao chép kịch bản của Liên Xô về việc thúc đẩy một khối phương Đông chủ yếu bị cô lập. Trong khi ông nhận ra Trung Quốc có thể cần phải tách rời khỏi Mỹ, ông bảo đảm rằng đất nước này không bị đóng cửa với phần còn lại của thế giới, giữ cho nó hòa nhập vào nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là với các nước có thu nhập thấp hơn.

Để chống lại những cáo buộc rằng Trung Quốc đã mua ảnh hưởng bằng cách bẫy nợ các quốc gia như Sri Lanka và Zambia bằng các khoản cho vay cướp bóc, ông Tập và nhóm của ông đã đại tu chương trình cơ sở hạ tầng Vành đai và Con đường trị giá hàng nghìn tỷ đô la, để làm cho khoản vay bền vững hơn đối với những người nhận tài chính của Trung Quốc.

"Các chính sách kinh tế và ngoại giao của Trung Quốc đều hướng tới việc định vị bản thân cho một cuộc đấu tranh lâu dài chống lại Mỹ", Evan Medeiros, cựu quan chức an ninh quốc gia cao cấp trong chính quyền Obama và hiện là giáo sư tại Đại học Georgetown, nói.

Câu giờ.

Các cố vấn Trung Quốc cho biết lời khuyên của Tập Cận Bình dành cho bộ máy đảng là kiên nhẫn, tin chắc rằng cán cân quyền lực toàn cầu chắc chắn sẽ nghiêng về phía Trung Quốc.

Sự bình tĩnh ổn định này nhằm mục đích đối lập với những gì Tập Cận Bình coi là sự hỗn loạn của Hoa Kỳ và thái độ thay đổi liên tục của chính quyền Trump đối với Trung Quốc. Chỉ trong vài tháng, Tòa Bạch Ốc  đã chuyển từ việc áp dụng áp lực thuế quan tối đa đối với Trung Quốc và cố gắng cô lập nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, sang tìm kiếm một thỏa thuận rộng rãi với sự nhượng bộ của cả hai bên. (hiện nay, nhượng bộ quan trọng nhất về phía Trung quốc là không ngăn cản xuất khẩu đất hiếm và nam châm sang Hoa Kỳ, nhượng bộ quan trọng nhất về phía Mỹ là không ngăn cản sản xuất thiết kế chip sang Trung quốc..../ T HSa)

Đó là một môi trường mà Bắc Kinh xử dụng để tạo lợi thế cho mình, đặt ra các điều khoản cho sự cạnh tranh trong tương lai.

Ông Tập và Tổng thống Nga Vladimir Putin sau cuộc hội đàm tại Điện Kremlin vào tháng 5.© Hình ảnh Kirill Kudryavtsev / AFP / Getty

Chính quyền Trump đã giải tán cơ quan hỗ trợ nước ngoài của Mỹ, tạo cơ hội cho Bắc Kinh cố gắng lao vào khi mà  thời điểm cạnh tranh địa chính trị gia tăng. Và trong khi Mỹ nhắm mục tiêu vào thị thực du học sinh Trung Quốc và đang cắt giảm các hoạt động như Đài Tiếng nói Hoa Kỳ, thì chính phủ Trung Quốc đang cung cấp các chuyến đi được trả toàn bộ chi phí cho những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội Mỹ mà họ hy vọng sẽ giúp thúc đẩy một "Trung Quốc điềm tĩnh hơn".

Nhà sáng tạo nội dung người Mỹ IShowSpeed, người có hơn 120 triệu người theo dõi trên mạng xã hội, đã trao cho Bắc Kinh một chiến thắng ở quyền lực mềm khi ông đến thăm Trung Quốc trong 10 ngày vào tháng Tư. Các video được xem rộng rãi của ông, cho thấy ông ngạc nhiên trước các chuyến tàu cao tốc và ô tô điện có mặt khắp nơi ở Trung Quốc, những thứ đã trở thành một cơn sốt toàn cầu.

Ngoài các cuộc đàm phán thương mại, Bắc Kinh muốn khôi phục kiểu "đối thoại" lặp đi lặp lại mà Washington coi là lãng phí thời gian. Đối với Tập Cận Bình, đó là một mưu đồ để câu giờ.

Pei của Cao đẳng Claremont McKenna cho biết: “Họ có mọi ý định chơi cứng rắn và kéo dài thời gian”.

Liệu Trung Quốc có thể chiếm ưu thế trong chiến lược của mình hay không còn lâu mới chắc chắn.

Các chính sách của Tập Cận Bình nhằm thúc đẩy cạnh tranh cường quốc của Trung Quốc có nguy cơ làm trầm trọng thêm các cuộc đấu tranh kinh tế của họ. Sự chỉ huy và kiểm soát của đảng đang bóp nghẹt các hoạt động của khu vực tư nhân, và chính sách nhằm tạo ra mọi thứ, đáng chú ý, đang dẫn đến một chu kỳ giảm phát ngày càng sâu sắc.

Tuy nhiên, đối với Tập Cận Bình, tất cả những điều đó có thể là tác dụng phụ có thể chấp nhận được trước mục tiêu dài hạn là làm Mỹ mệt mỏi.

"Mục tiêu của Tập Cận Bình là đạt được ưu thế về công nghệ và đóng một vai trò thậm chí còn có ảnh hưởng hơn trong cuộc cạnh tranh lâu dài này", Robert Hormats, cố vấn kinh tế cấp cao của Kissinger trong những năm 1970 nói.

----------------------

_ Tác giả  Lingling Wei .

_ Trần HSa lược dịch từ The Wall Street Journal via MSN.... 05/7/2025.