Chống lại Iran, Mỹ có thể "thành công" nhưng với cái giá nào?

 

Tín dụng hình ảnh: Shutterstock / noamgalai.

Tác giả Joshua Yaphe.... 28 Tháng Sáu, 2025... National Interest.

Các cuộc tấn công của Mỹ nhắm vào Iran đã đạt được thành công chiến lược ngắn hạn nhưng để lại một tình hình mong manh, chưa được giải quyết, có nguy cơ gây bất ổn lâu dài, sự sụp đổ của chế độ không chắc chắn và con đường không rõ ràng cho chính sách của Mỹ.

Chính quyền Trump đã vận dụng để đạt được một thành công đáng kinh ngạc trong việc tái khẳng định hòa bình thông qua sức mạnh, trong khi trấn an công chúng Mỹ rằng họ sẽ duy trì tầm nhìn Nước Mỹ trên hết.

Trong quá trình này, Mỹ đã gửi tín hiệu đến Trung Quốc và Nga rằng, họ sẽ hành động nhanh chóng, quyết đoán và đơn phương để đạt được các mục tiêu hạn chế và có thể đạt được. Ngay cả Israel cũng đã đạt được mục tiêu chiến lược của nó là nắm quyền kiểm soát các động lực an ninh khu vực mà không phải quản lý hậu quả hỗn loạn từ sự thay đổi chế độ ở Tehran.

Tuy nhiên, mọi người hiện đang bị mắc kẹt với vấn đề phải làm gì với một chế độ già cỗi và tàn bạo ở Iran, sẽ bám lấy quyền lực bằng mọi cách cần thiết.

Israel đã thay đổi chế độ Iran như thế nào?

Các hoạt động của Israel chống lại Iran có thể không có kết luận trong việc xác định tương lai của Cộng hòa Hồi giáo. Tuy nhiên, họ đã thiết lập một bộ lằn ranh đỏ mới, và khu vực này không còn có thể trở lại hiện trạng tồn tại trước ngày 7 tháng 10 năm 2023. Bằng cách hành động nhanh chóng và dứt khoát, mà không cần tham vấn lâu dài với các đối tác quốc tế, Israel và Mỹ đã báo hiệu rằng họ có thể và sẽ ném bom Iran bất cứ khi nào nước Cộng hòa Hồi giáo tạo nên mối đe dọa sắp xảy ra.

Hơn nữa, chính Jerusalem và Washington sẽ xác định "mối đe dọa sắp xảy ra" có nghĩa là gì, và nếu Iran trả đũa, họ có thể mong đợi một phản ứng áp đảo.

Hezbollah, Hamas, Houthi và dân quân ở Iraq không còn được coi là lực lượng ủy nhiệm của Iran. Họ đã liên tục hoạt động độc lập, theo lợi ích địa phương của họ. Đồng thời, Iran cung cấp hỗ trợ tài chính và quân sự để đổi lấy sự hiểu biết về mặt khái niệm nhằm phối hợp hành động để thúc đẩy lợi ích của Iran trong toàn khu vực. Bức màn đó bây giờ đã được vén lên. Iran khó có thể tài trợ cho họ ở mức đủ so với trước ngày 7 tháng 10, và họ không có khả năng làm được nhiều như vậy khi họ đã rời khỏi Cộng hòa Hồi giáo để tự bảo vệ mình.

Một số quốc gia Ả Rập có khả năng tiến gần hơn đến Israel. Điều đó không có nghĩa là Ả Rập Xê Út bình thường hóa, điều này vẫn khó xảy ra trong thời gian tới, mặc dù có khả năng rất thực tế về một số hình thức công nhận ngoại giao với Syria. Riyadh và các thủ đô Ả Rập khác có thể sẽ tham gia vào các hình thức can dự ngoại giao và hợp tác quân sự cởi mở hơn với Israel so với trước đây.

Cuộc chiến ở Gaza gần như chắc chắn sẽ phải kết thúc hoàn toàn trước khi các cuộc thảo luận nghiêm túc về việc mở rộng Hiệp định Abraham trên toàn khu vực có thể bắt đầu, và Chính phủ Israel vẫn chưa biết làm thế nào để chấm dứt cuộc chiến đó.

Chính quyền Trump sẽ làm gì tiếp theo với Iran?

Chính quyền Trump đã do dự trong suốt mùa xuân, cố gắng đàm phán trên cơ sở mong muốn chính sách đối ngoại kềm chế hơn là can thiệp, ngay cả khi rõ ràng là Iran không có ý định nghiêm túc từ bỏ chương trình hạt nhân của nó và Israel rất háo hức tấn công. Tại một số điểm, Tòa Bạch Ốc dường như có ý định mơ hồ là ký kết một thỏa thuận mà không có sự chấp thuận của Quốc hội, cho phép Iran giữ một số năng lượng hạt nhân hạn chế, điều này sẽ gây độc hại về mặt chính trị cho Đặc phái viên Witkoff và tất cả những người khác có liên quan.

Thay vào đó, những gì chúng ta có là một chiến thắng chính trị.

Tổng thống Trump đã bước vào vào giờ thứ 11 để thể hiện quyết tâm và lý trí, với một loạt các cuộc tấn công có mục tiêu, đạt được mục tiêu hạn chế là ủng hộ lời hứa của ông rằng Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân. Trong chính quyền Trump đầu tiên, một số chuyên gia đã cố gắng xác định một "Học thuyết Trump", một nhiệm vụ không thể thực hiện được bởi thực tế căn bản rằng Trump chỉ từng hình dung mình là một người tạo ra thỏa thuận. Các quan chức cấp cao và các cố vấn khác có thể tuyên bố tất cả những gì họ thích về những tác động rộng lớn hơn từ hành động của Tổng thống, nhưng bất kỳ tầm nhìn chiến lược lớn nào mà họ rút ra đều hoàn toàn là của riêng họ. Khi làm như vậy, họ gắn một mức độ lý thuyết rằng Quan hệ Quốc tế kiểu Washington hoàn toàn xa lạ với thế giới của Donald J. Trump.

Tổng thống đã hoàn thành một điều gì đó thậm chí còn có giá trị lớn hơn. Ông đã báo hiệu với Bắc Kinh và Moscow rằng sẽ có những hậu quả gay gắt nếu vượt qua lằn ranh đỏ của Washington. Bây giờ ông có thêm ba năm nữa để tận hưởng thành quả lao động đó, vì các hành động ở Iran sẽ tạo ra một lớp răn đe mới chống lại sự xâm lược trên toàn thế giới. Nó không chỉ là một học thuyết, cũng không chỉ là một chiến dịch quân sự duy nhất. Những cuộc tấn công này ở Iran, nhằm xử dụng vũ lực áp đảo để đạt được các trạng thái hợp lý cuối cùng, không gì khác hơn là một tiếng vang của học thuyết Powell sau khi giải phóng Kuwait vào năm 1990.

Và trong đó, có một phép so sánh quan trọng hơn mà tất cả chúng ta nên lưu ý.

Chế độ hiện tại của Iran đang gặp nguy hiểm.

Tình hình ở Iran hiện nay giống với tình hình ở Iraq vào những năm 1990. Chế độ đã bị sỉ nhục công khai và nhiều lần, các nhà lãnh đạo cấp cao của nó lo sợ cho sự sống còn của họ, và nó đã bị hầu hết các đồng minh bỏ rơi. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) có thể huy động các điệp viên hay các phần tử khủng bố và các hình thức chiến tranh bất đối xứng khác, chống lại Hoa Kỳ và Israel như một phần của cuộc chiến tranh lạnh kéo dài.

Nhưng chính phủ Cộng hòa Hồi giáo sẽ phải chuẩn bị cho một cuộc chiến cay đắng và mệt mỏi chống lại phần lớn người dân Iran. Diễn giải lại suy nghĩ của Tổng thống Trump về vấn đề này, nếu người dân Iran có thể tổ chức các cuộc biểu tình lớn phản đối các cuộc bầu cử gian lận và đàn áp một người phụ nữ vì không đội khăn trùm đầu, thì khó có thể thấy những sự kiện này không dẫn đến kết quả tương tự.

Một cuộc nổi dậy của quần chúng có thể lật đổ chế độ, với việc Vệ Binh Cách mạng Hồi giáo quyết định rằng lựa chọn tốt nhất của họ là đứng về phía đám đông và đổ lỗi cho những thất bại của chính phủ, cho các giáo sĩ và chính trị gia. Hoặc chế độ có thể lộn xộn bằng cách đóng cửa biên giới và đóng cửa mạng xã hội, tiến hành các vụ bắt giữ hàng loạt, dựng lên các phiên tòa và hành quyết một cách ngắn gọn, v.v. Dù bằng cách nào, nó có thể là một vấn đề kéo dài và lộn xộn mà cả Hoa Kỳ và bất kỳ quốc gia nào khác đều không có mong muốn hoặc khả năng gây ảnh hưởng.

Các biện pháp trừng phạt có mục tiêu và hỗ trợ tài chính cho phe đối lập lưu vong sẽ có tác động trực tiếp hạn chế đến sự thay đổi chế độ. Sự cô lập ngoại giao là vô nghĩa. Ngay cả khi chúng ta có thể thiết lập một số loại trú ẩn an toàn cho những người bất đồng chính kiến trong lãnh thổ Iran, nó sẽ không hạ bệ chế độ. Cộng hòa Hồi giáo sẽ khập khiễng, không hoàn toàn là một nhà nước thất bại, nhưng chắc chắn không phải là một thực thể có khả năng hoặc mạch lạc, trong một thời gian tới. Và không có giải pháp cho điều đó. Nó sẽ chứng minh một mớ hỗn độn cho khu vực và thế giới.

Trong khi đó, Hoa Kỳ có thể tận dụng cơ hội này để thưởng cho các quốc gia khác trong khu vực đã thành công trong cuộc chiến kể từ ngày 7 tháng 10 bằng cách kềm chế dân quân và xoa dịu sự tức giận của công chúng. Hỗ trợ cho Iraq và Syria, kết hợp với sự tham gia ngoại giao với Thổ Nhĩ Kỳ, có thể giúp xây dựng những thành tựu gần đây và giảm thiểu khả năng Iran quay trở lại tư thế hung hăng trong khu vực. Đó sẽ là cách tiếp cận hợp lý nhất.

Tuy nhiên, một số người trong chính quyền có nhiều khả năng nắm bắt cơ hội này để rút khỏi Trung Đông, coi các hành động ở Iran là "nhiệm vụ đã hoàn thành" và là một cái cớ tốt để chuyển nguồn lực sang Trung Quốc.

------------------

_ Joshua Yaphe là thành viên cấp cao tại Trung tâm Lợi ích Quốc gia (CFTNI) ở Washington, DC. Trước đây, ông từng là Nhà phân tích cấp cao về Bán đảo Ả Rập tại Cục Tình báo và Nghiên cứu (INR) của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và là giảng viên thỉnh giảng của Đại học Tình báo Quốc gia (NIU). Ông có bằng tiến sĩ tại Đại học Mỹ và là tác giả của cuốn sách "Ả Rập Xê Út và Iraq như bạn bè và kẻ thù: Biên giới, Bộ lạc và lịch sử được chia sẻ".

_ Trần HSa lược dịch từ National Interest.