Share:
Trump muốn một thỏa thuận thương mại. Thay vào đó, Tập Cận Bình đã mở một mặt trận mới.
Cuộc đàn áp đất hiếm của Bắc Kinh phơi bày sự kết hợp giữa cạnh tranh kinh tế và rủi ro an ninh quốc gia.
Bộ Thương mại Trung Quốc hôm thứ Năm đã công bố các biện pháp mở rộng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm mạnh nhất từ trước đến nay, cho phép Bắc Kinh không chỉ hạn chế các lô hàng nguyên liệu thô và nam châm - như đã làm trong quá khứ - mà còn đối với bất kỳ thiết bị nào kết hợp các yếu tố đó. | Adek Berry / AFP qua Getty Images.
Tác giả Megan Messerly và Phelim Kine....11/10/2025 ... Pollitico.
Trong tuần này, Bắc Kinh đã phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn thương mại mong manh với Washington, công bố các hạn chế sâu rộng đối với xuất khẩu có chứa thậm chí một lượng nhỏ đất hiếm của Trung Quốc.
Tổng thống Donald Trump đang đe dọa trả đũa bằng thuế quan 100% và các hạn chế mới đối với xuất khẩu phần mềm quan trọng - và nói rằng "không có lý do" để gặp nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình vào cuối tháng này.
Sự rạn nứt đánh dấu sự leo thang căng thẳng mạnh mẽ nhất giữa Washington và Bắc Kinh, kể từ khi hai nước áp thuế ba con số lên nhau vào mùa xuân này, và đe dọa làm trật bánh những nỗ lực âm thầm trong nhiều tháng để ổn định mối quan hệ. Nó cũng nhấn mạnh 'nền hòa bình dựa trên kinh tế bất ổn' của hai bên mong manh như thế nào, và làm dấy lên những nghi ngờ mới về việc liệu ông Trump, hoạt động với một đội ngũ an ninh quốc gia rỗng tuếch và một chiến lược Trung Quốc bị phân mảnh, có sẵn sàng cho cuộc chơi quyền lực mới nhất của Bắc Kinh hay không.
Đây cũng là phép thử rõ ràng nhất về khả năng của Trump trong việc chuyển cách tiếp cận con buôn của ông đối với thương mại thành một chiến lược chặt chẽ đối với Trung Quốc - một chiến lược có thể chống lại cuộc chiến kinh tế có chủ ý và lâu dài của Bắc Kinh. Hầu hết các hạn chế mới của Trung Quốc sẽ có hiệu lực vào ngày 1 tháng 12, trong khi các biện pháp trả đũa của Mỹ sẽ bắt đầu vào ngày 1 tháng 11.
Everett Eissenstat, phó trợ lý tổng thống phụ trách các vấn đề kinh tế quốc tế và phó giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia của Tòa Bạch Ốc trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, cho biết "hành động của Trung Quốc đang được chính quyềñ coi là một sự leo thang lớn trong căng thẳng thương mại Mỹ-Trung. Trung Quốc đang phô trương sức mạnh của họ và cố gắng cho thế giới thấy rằng họ có khả năng hoạt động như một điểm nghẽn nghiêm trọng đối với thương mại toàn cầu".
Bộ Thương mại Trung Quốc hôm thứ Năm đã công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm mở rộng nhất từ trước đến nay, cho phép Bắc Kinh không chỉ hạn chế các lô hàng nguyên liệu thô và nam châm - như đã làm trong quá khứ - mà còn hạn chế đối với bất kỳ thiết bị nào kết hợp các yếu tố đó. Bởi vì đất hiếm của Trung Quốc được nhúng vào mọi thứ, từ iPhone và động cơ xe điện đến cảm biến máy bay chiến đấu, các quy tắc này mang lại cho Bắc Kinh quyền phủ quyết tiềm năng đối với các khu vực sản xuất rộng lớn trên toàn cầu.
Tầm ảnh hưởng tiềm năng rộng lớn từ hành động của Trung Quốc, và phản ứng của Mỹ, đã được thể hiện hôm thứ Sáu: Thông báo thuế quan của Trump đã khiến cổ phiếu sụt giảm, với S&P 500 giảm hơn 2%, ngày tồi tệ nhất kể từ tháng 4.
Các cựu quan chức Trump nói rằng loạt đạn mới nhất của Trung Quốc là một cuộc phô trương sức mạnh đặc biệt tinh vi - một điều nhấn mạnh sự không phù hợp ngày càng tăng giữa chiến lược dài hạn của Trung Quốc và cách tiếp cận ngẫu hứng hơn của chính quyền Trump.
"Chúng tôi đang chơi cờ 2D trong khi Bắc Kinh đang chơi cờ 4D", Liza Tobin, người từng là giám đốc Hội đồng An ninh Quốc gia chuyên về Trung Quốc trong chính quyền Trump đầu tiên và thời kỳ đầu chính quyền Biden, cho biết.
Các trợ lý Tòa Bạch Ốc thừa nhận rằng cách tiếp cận của họ đối với chính sách đối ngoại là từ trên xuống, hơn là từ dưới lên so với các chính quyền trước đây. Nhưng họ bác bỏ quan điểm cho rằng việc tinh giảm Hội đồng An ninh Quốc gia đã làm phức tạp khả năng của họ trong việc thực hiện một chiến lược trong chính sách đối ngoại gắn kết đối với Trung Quốc hoặc các nơi khác. Trên thực tế, họ lập luận rằng việc hợp lý hóa cách tiếp cận của họ đã làm cho nó mạnh mẽ hơn.
"Tổng thống, người được bầu thực hiện chính sách đối ngoại của ông, dẫn dắt chính sách đối ngoại của chúng tôi, điều này có ý nghĩa. Mọi thứ đều do tổng thống ra lệnh và sau đó được thực hiện bởi những người khác", một quan chức Tòa Bạch Ốc giấu tên nói thẳng thắn về chiến lược của chính quyền. "Lịch sử sẽ cho bạn biết rằng nhiều người hơn không có nghĩa là kết quả tốt hơn."
Tuy nhiên, sự leo thang của Trung Quốc diễn ra khi ông Trump và ông Tập hy vọng sẽ gặp nhau vào cuối tháng này bên lề hội nghị thượng đỉnh châu Á - Thái Bình Dương ở Hàn Quốc. Cuộc gặp gỡ của họ, lần đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, được thiết lập để có khả năng ổn định quan hệ trước hạn chót ngày 10 tháng 11 để quyết định vòng thuế quan tiếp theo.
Trung Quốc, sau nhiều tháng cảm thấy mình chiếm ưu thế, có thể đang thử nghiệm xem họ có thể thúc đẩy Tòa Bạch Ốc coi trọng việc đàm phán đến mức nào — và phát hiện ra rằng ngay cả Tòa Bạch Ốc này cũng có giới hạn.
“Đây là kịch bản mà các nhà phân tích đã cảnh báo - sự tự tin thái quá của Bắc Kinh gặp phải sự thiếu kiên nhẫn của Washington”, Craig Singleton, chuyên gia nghiên cứu cấp cao về Trung Quốc tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ, cho biết. “Việc [Trump] leo thang hay kiềm chế sẽ phụ thuộc vào cách Trung Quốc phản ứng trong vài ngày tới.”
Chiến dịch gây áp lực của Bắc Kinh đã đánh vào các góc nhạy cảm về chính trị của nền kinh tế Mỹ, bao gồm cả việc tẩy chay đậu nành Mỹ và các mặt hàng nông nghiệp khác, từ các bang thân thiện với Trump, một sự lặp lại cách tiếp cận mà họ đã thực hiện trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump. Họ cũng cho thấy sự sẵn sàng ăn miếng trả miếng với Mỹ về các khoản phí cảng, với các quốc gia có kế hoạch tính phí tàu của nhau khi cập cảng của họ bắt đầu từ ngày 14 tháng 10.
Ông Trump từ lâu đã coi thương mại là thước đo trung tâm của sự thành công trong mối quan hệ Mỹ-Trung - một lăng kính mà một số cựu quan chức cho rằng có nguy cơ làm lu mờ các lợi ích công nghệ và an ninh rộng lớn hơn.
Một cựu quan chức Trump giấu tên cho biết, "lần trước, có nhiều chủ ý hơn về cách mọi thứ được cân bằng giữa hai vấn đề đó, giữa các vấn đề kinh tế và các vấn đề an ninh quốc gia. “Tôi cảm thấy hiện tại chỉ có một mục tiêu là ‘giải quyết khủng hoảng một lãnh vực’ mà không có tầm nhìn chiến lược hay tư tưởng rộng lớn hơn.”
Các quy tắc xuất khẩu mới, vượt xa các hạn chế trước đây, yêu cầu sự chấp thuận của chính phủ đối với các công nghệ được xử dụng trong chế biến đất hiếm - bao gồm khai thác, luyện kim và chiết xuất - và cấm công dân Trung Quốc cung cấp "hỗ trợ hoặc hỗ trợ đáng kể" cho các hoạt động đó ở nước ngoài.
Các cựu quan chức từng làm việc về chính sách Mỹ-Trung nói rằng vấn đề là để nhắc nhở Mỹ về việc Bắc Kinh có thể dễ dàng biến sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế thành đòn bẩy như thế nào.
Geoffrey Gertz, cựu giám đốc kinh tế quốc tế của Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời chính quyền Biden, nhận định "Đây giống như một mũi súng dí vào đầu khi bước vào các cuộc đàm phán này. Trung Quốc không nói rằng họ sẽ cắt đứt hoàn toàn mọi hoạt động xuất khẩu ngay lúc này, nhưng họ nói rằng họ có khả năng làm như vậy nếu muốn, và đó sẽ là điều kiện nền tảng cho các cuộc đàm phán Mỹ-Trung."
Trump đã ban hành một sắc lệnh hành pháp vào tháng Hai chỉ đạo các cơ quan mở rộng sản xuất khoáng sản trong nước "ở mức tối đa có thể", nhưng ngay cả các đồng minh cũng thừa nhận sẽ mất nhiều năm để các cơ sở mới đi vào hoạt động.
Một người làm việc trong ngành liên quan đến đất hiếm, xin giấu tên để thoải mái nói về những thách thức của Hoa Kỳ, cho biết: "Đất nước chúng ta quá nghiện việc tìm nguồn cung ứng từ những nơi khác, kiểu như, chẳng biết đến lúc nào thì chúng ta mới tự đưa mình vào quá trình cai nghiện và thực sự xem xét cách giải quyết vấn đề này?"
"Thành thật mà nói, vấn đề này đã diễn ra trong 20 năm", người này nói thêm. "Mọi người đúng là không biết chúng tôi đã bị vặn vẹo như thế nào."
Và đó chính xác là những gì Trung Quốc đang trông đợi, Bradley Martin của RAND nói, người lặp lại ý tưởng rằng Mỹ sẽ bắt kịp đất hiếm trong một thời gian.
"Trung Quốc đặt cược là chúng tôi sẽ không thể đối phó với nó nhanh như vậy, và về tính dễ bị tổn thương sẽ có sự mất cân bằng ở chỗ chúng tôi cần mua nhiều thứ hơn là họ cần để bán cho chúng tôi".
Ngay cả khi phô trương quyền lực đó, Bắc Kinh đang báo hiệu sự quan tâm đến việc hạ nhiệt căng thẳng. Trung Quốc muốn làm việc với Mỹ để tạo ra "cơ chế đối thoại kiểm soát xuất khẩu" để giúp bảo đảm "an ninh và ổn định cho chuỗi cung ứng và công nghiệp toàn cầu", một phát ngôn viên Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết hôm thứ Năm.
Đó có thể không chỉ là lời lẻ không thực tế. Việc chính quyền Trump vào đầu năm nay đóng băng xuất khẩu ethane sang Trung Quốc - một hóa chất thiết yếu cho ngành công nghiệp hóa dầu của Trung Quốc - là một lời nhắc nhở Bắc Kinh rằng Mỹ cũng có thể vũ khí hóa xuất khẩu của mình để gây đau đớn cho nền kinh tế Trung Quốc.
Marc Busch, người đã cố vấn cho cả Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ lẫn Bộ Thương mại từ năm 2012 đến 2018 về thương mại, và là giáo sư ngoại giao kinh doanh quốc tế tại Đại học Georgetown, cho biết, "ở đây có một củ cà rốt cũng như một cây gậy. Những gì Trung Quốc đang ám chỉ ở đây là 'hãy làm cho chuỗi cung ứng ổn định và an ninh theo cách lâu dài, không chỉ từng phần'".
Và Trump, nói chuyện với các phóng viên tại Phòng Bầu dục vào tối thứ Sáu, cho biết ông vẫn có thể gặp ông Tập - và cho rằng ngày thực hiện thuế quan mới vào ngày 1 tháng 11 là nằm trong một nỗ lực để tìm ra một lối thoát với Trung Quốc.
Giải pháp thay thế là, làm trầm trọng thêm xung đột thương mại có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế Mỹ, do nước này liên tục phụ thuộc vào Trung Quốc về vật liệu công nghiệp và sản phẩm tiêu dùng nhập khẩu.
Hạn chế xuất khẩu đất hiếm "là một trong những khía cạnh mà họ có thể đã khai hỏa và họ đã làm điều đó", Cameron Johnson, một đối tác cấp cao tại công ty tư vấn chuỗi cung ứng Tidalwave Solutions có trụ sở tại Thượng Hải cho biết. "Họ vẫn chưa làm điều đó trong dược phẩm, công nghệ sinh học hoặc hóa chất - Trung Quốc ngày mai có thể đóng cửa nền kinh tế của chúng ta, và đơn giản là chúng ta không thể làm gì với điều đó".
---------------------------
_ Tác giả Megan Messerly và Phelim Kine....
#Megan Messerly là phóng viên Tòa Bạch Ốc cho POLITICO.
#Phelim Kine là phóng viên Trung Quốc của Politico có trụ sở tại Washington viết về tin tức liên quan đến Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương cho nhóm An ninh Toàn cầu .
_ Trần HSa lược dịch từ Politico..... 12/10/2025.
