Châu Á, bị kẹt ở giữa, phải đối mặt với cuộc giằng co của Trump và Tập Cận Bình

 

Tổng thống Trump và nhà lãnh đạo hàng đầu của Trung Quốc, Tập Cận Bình, vào năm 2019 tại Hội nghị thượng đỉnh G20 ở Osaka, Nhật Bản.Tín dụng...Erin Schaff / Thời báo New York.

Tác giả David Pierson....25 Tháng Mười  2025... The New York Times via DNYUZ.

Khi Air Force One hạ cánh vào Chủ nhật tại Malaysia, Tổng thống Trump sẽ bắt đầu một chuyến công du mà sẽ đưa ông đối mặt với nhà lãnh đạo hàng đầu của Trung Quốc, Tập Cận Bình, cũng như đối mặt với một khu vực đang ngày càng được định hình lại bởi sự cạnh tranh giữa Bắc Kinh và Washington.

Trong cuộc cạnh tranh siêu cường mới này, ông Trump và ông Tập đang đưa ra những tầm nhìn trái ngược nhau về cách thế giới nên được sắp xếp, với những hậu quả đối với các nhà máy sản xuất chip ở Hàn Quốc, các nhà máy công xưởng ở Việt Nam, vùng biển tranh chấp ở Biển Đông và tình trạng của hòn đảo tự trị Đài Loan.

Không giống như Chiến tranh Lạnh, chiến trường dành cho quyền lực và ảnh hưởng không chỉ tập trung vào quân đội và tàu chiến, mà còn tập trung vào chuỗi cung ứng, hải cảng và trung tâm dữ liệu. Các chính phủ trên khắp châu Á đang ngày càng bị áp lực phải chọn bên. Các quốc gia bị kẹt ở giữa, như Thái Lan, Singapore và Indonesia, phải cân nhắc làm thế nào để hưởng lợi từ cuộc cạnh tranh mà không bị bắt làm con tin.

Ja Ian Chong, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Singapore, cho biết "Các quốc gia trong khu vực không muốn bị coi là những con tốt mà Mỹ và Trung Quốc có thể không đoái hòa khi cả hai thương lượng các thỏa thuận trên đầu họ". 

Ông nói thêm: "Họ muốn có quyền tự quyết và muốn Washington và Bắc Kinh lôi kéo họ để họ có thể kích động cả hai cường quốc này chống lại nhau".

Điều đó có thể dễ dàng hơn trong quá khứ khi Mỹ can dự nhiều hơn với châu Á. Khi một tổng thống Mỹ đến thăm, đó thường là một cách để trấn an những người bạn của Mỹ trong khu vực rằng Washington đã ủng hộ họ khi nói đến một Trung Quốc ngày càng quyết đoán.

Nhưng khi ông Trump đến vào Chủ nhật, các cam kết của Mỹ với các đồng minh và đối tác vẫn là một câu hỏi mở, bị căng thẳng bởi sự phẫn nộ về thuế quan và sự không chắc chắn về tương lai đối với việc khai  triển quân đội Mỹ.

Bắc Kinh đã tìm cách lợi dụng sự bất ổn này bằng cách đề xuất các thỏa thuận thương mại và đầu tư với các nước láng giềng, đồng thời khẳng định vị thế rộng rãi hơn của khu vực này với tư cách là siêu cường duy nhất sẵn sàng và có khả năng đối đầu với chính quyền Trump. Trung Quốc đã cảnh báo khu vực về hậu quả của việc đứng cùng Washington hạn chế thương mại với Trung Quốc.

"Tìm kiếm lợi ích ích kỷ tạm thời của riêng mình với cái giá phải trả là lợi ích của người khác chẳng khác gì việc hỏi xin da hổ ", Bộ Thương mại Bắc Kinh cho biết trong năm nay, xử dụng một thành ngữ để ngụ ý rằng cố gắng xoa dịu chính quyền Trump là vừa nguy hiểm vừa vô ích.

Sẽ rất khó để các chính phủ châu Á - ngay cả các đồng minh của Mỹ như Hàn Quốc và Nhật Bản - không cảm thấy mình là người ngoài cuộc khi ông Trump và ông Tập gặp nhau vào tuần tới bên lề hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương ở Hàn Quốc. Nền kinh tế toàn cầu đang bị treo lơ lửng khi hai nhà lãnh đạo tổ chức các cuộc đàm phán vốn có thể thúc đẩy hoặc ngăn chặn một cuộc chiến thương mại toàn diện khác.

Ông Trump muốn ông Tập rút lại các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới của Trung Quốc đối với đất hiếm, khởi động lại việc mua đậu nành của Mỹ và làm nhiều hơn nữa để trấn áp các hóa chất do Trung Quốc sản xuất được xử dụng để sản xuất fentanyl opioid gây nghiện cao. Quan trọng nhất, các chuyên gia nói, ông muốn ra về với vẻ như đã đạt được một thỏa thuận với ông Tập, củng cố hình ảnh của ông như một người mạnh mẽ.

Ở phía bên kia là Tập Cận Bình, người muốn ông Trump giảm thuế đối với hàng hóa Trung Quốc, dễ dàng tiếp cận công nghệ của Mỹ như chất bán dẫn và nới lỏng các hạn chế đối với các khoản đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ, các nhà phân tích cho biết. Điều tuyệt vời nhất đối với ông Tập sẽ là nếu ông Trump tỏ ý sẵn sàng giảm bớt sự hỗ trợ của Washington dành cho Đài Loan.

Ông Tập có thể tham gia các cuộc đàm phán với cảm giác rằng Trung Quốc có bàn tay mạnh hơn. Các quy tắc xuất khẩu mới đối với đất hiếm, cần thiết cho hầu hết mọi công nghệ hiện đại , đã mang lại cho ông đòn bẩy mạnh mẽ. Nước Mỹ vẫn còn nhiều năm nữa để tìm ra các lựa chọn thay thế phù hợp.

Nhưng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu cũng đe dọa làm suy yếu nỗ lực của Bắc Kinh để tán tỉnh các nước khác, bao gồm cam kết làm nhiều hơn nữa để giảm lượng khí thải và hứa nâng cấp hiệp định thương mại tự do với các quốc gia Đông Nam Á.

David Meale, người đ ứng đầu bộ phận Trung Quốc của Eurasia Group và cựu phó trưởng phái đoàn Mỹ tại Bắc Kinh, nói "Trung Quốc bảo vệ chủ nghĩa đa phương. Họ nói rằng họ không phải là bá chủ, rằng họ không phải là kẻ bắt nạt". Đề cập đến các quy tắc đất hiếm,  ông nói, "Tôi không nghĩ họ hoàn toàn hiểu những gì họ đã làm với thế giới".

Tuy nhiên, khi ông Trump đến Đông Nam Á, danh tiếng của Mỹ cũng sẽ bị xem xét kỹ lưỡng. Các quốc gia vẫn đang quay cuồng vì thuế quan khổng lồ của ông, vốn đã ảnh hưởng nặng nề đến các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu của họ.

Sự hoài nghi về Mỹ cũng tăng lên với việc chính quyền Trump đột ngột rút viện trợ nước ngoài, và về sự ủng hộ của Washington đối với cuộc tấn công của Israel vào Gaza. Ông Trump không được lòng dân ở Malaysia, một quốc gia chủ yếu là người Hồi giáo, đến nỗi Thủ tướng Anwar Ibrahim thậm chí còn cảm thấy buộc phải làm rõ rằng, lời mời Tổng thống Mỹ của Malaysia được đưa ra là thay mặt cho Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á gồm 10 thành viên chứ không phải là lời đề nghị song phương.

Sự hoài nghi đó càng trở nên phức tạp bởi sự lo lắng về mối thù ngày càng gia tăng giữa Mỹ và Trung Quốc và ý nghĩa của nó đối với một khu vực từ lâu đã né tránh việc lựa chọn phe.

Lynn Kuok, một chuyên gia về Đông Nam Á tại Viện Brookings, nói rằng với sự không chắc chắn chung quanh Hoa Kỳ, nhiều quốc gia Đông Nam Á đang cố gắng làm sâu sắc hơn mối quan hệ với các quốc gia vùng Vịnh và châu Âu.

“Tuy nhiên, xét đến sự gần gũi và cam kết bền vững của Trung Quốc, khu vực này có thể nghiêng về phía Trung Quốc hơn nữa, dù là do chủ đích hay do nhu cầu”, bà nói. “Sự gắn kết lâu dài về kinh tế, chiến lược và ngoại giao của Bắc Kinh với khu vực, cả song phương lẫn đa phương, giúp khu vực này hưởng lợi nhiều nhất từ ​​bất kỳ khoảng trống nào do Washington để lại".

Trung Quốc chắc chắn sẽ là một chủ đề lớn khi ông Trump đến Nhật Bản, ở đó ông sẽ gặp Sanae Takaichi, người tuần trước được bầu làm thủ tướng, người phụ nữ đầu tiên đảm nhiệm vai trò đó.

Bà Takaichi gợi ý trong cuộc tranh cử làm lãnh đạo của mình rằng bà có thể có một cách tiếp cận cứng rắn hơn trong việc đối phó với chính quyền Trump. Nhưng gần đây bà đã có giọng điệu ôn hòa, cam kết làm việc để duy trì một thỏa thuận thương mại được ký bởi người tiền nhiệm của bà hồi tháng Bảy.

Bà Takaichi dự kiến sẽ ưu tiên xây dựng mối quan hệ với ông Trump, khai thác sự ngưỡng mộ chung của họ đối với Shinzo Abe, cựu thủ tướng bị ám sát vào năm 2022 và là người cố vấn cho bà Takaichi.

Bà cũng có khả năng nêu lên những lo ngại về sức mạnh quân sự và kinh tế ngày càng tăng của Trung Quốc ở châu Á.

Những lo ngại tương tự đang được cảm nhận ở Hàn Quốc, một đồng minh trung thành của Hoa Kỳ, hiện đang thấy mình ngày càng bị mắc kẹt giữa sự phụ thuộc vào an ninh của Mỹ và sự phụ thuộc vào thương mại với Trung Quốc. Hàn Quốc hy vọng rằng cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập, dự kiến vào thứ Năm, sẽ giúp giảm bớt căng thẳng của họ, để Hàn Quốc có thêm không gian thở.

Trong chuyến thăm Washington hồi tháng 8, Tổng thống Lee Jae Myung thừa nhận rằng ngày càng khó đạt được sự cân bằng do sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa hai gã khổng lồ, nói rằng, "không còn có thể duy trì loại logic đó nữa".

-----------------

_ Tác giả David Pierson.... | Báo cáo được đóng góp bởi Choe Sang-Hun từ Seoul, Javier C. Hernández từ Tokyo, Sui-Lee Wee từ Kuala Lumpur, Malaysia và Lily Kuo từ Đài Bắc, Đài Loan...... / David Pierson đưa tin về chính sách đối ngoại của Trung Quốc và sự tham gia kinh tế và văn hóa của Trung Quốc với thế giới. Ông đã là một nhà báo trong hơn hai thập kỷ.

Bài báo này xuất hiện đầu tiên trên New York Times.

_ Trần HSa lược dịch từ The New York Times via DNYUZ.....25 Tháng Mười  2025.