Share:
Thử thách lớn nhất của quân đội Hoa Kỳ.
Tránh một cuộc khủng hoảng dân sự-quân sự trong thời đại của Trump.
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump phát biểu trước quân đội, Quantico, Virginia, tháng 9 năm 2025../ Andrew Harnik / REUTERS.
Tác giả Peter D. Feaver...01 Tháng Mười, 2025. ... Foreign Affairs.
Tại sao các sĩ quan quân đội Hoa Kỳ lại lo lắng về việc phải gấp gáp xuất hiện, tại một căn cứ ở Quantico, Virginia, để nghe bài phát biểu của hai thường dân trong chuỗi chỉ huy? Các cuộc họp "toàn quân" như cuộc họp được tổ chức trong tuần này, tại đó các cấp dưới tập trung để nghe từ ban lãnh đạo cấp cao, là một trong những phong tục lâu đời nhất trong quân đội Hoa Kỳ - hãy nghĩ đến "George Washington phát biểu trước quân đội". Điều khiến cuộc họp này trở nên đáng chú ý là quân đội ngày nay đang bị ảnh hưởng bởi bầu không khí phân cực đảng phái cực độ, và không đảng phái chính trị nào làm gì nhiều để bảo vệ quân đội khỏi những tác động tai hại của nó. Vào thời điểm như vậy, sức khỏe lâu dài của nền cộng hòa Hoa Kỳ phụ thuộc vào việc quân đội được an toàn đi trên một sợi dây cực kỳ mỏng manh để chống đở sự kiểm soát của dân sự nhằm không trở thành một tổ chức đảng phái.
Những cuộc họp cấp cao như cuộc họp ở Quantico buộc quân đội phải đi trên dây giữa sự chú ý của truyền thông và không có sự bảo vệ của niềm tin vững chắc giữa hai phe dân sự và quân sự. Khán giả quân sự đã làm được điều đó, nhưng có thể tha thứ cho việc họ đã lo lắng trước. Cuối cùng trong tình huống đó, khán giả quân sự - những binh sĩ cấp thấp đã nghe một bài phát biểu mang tính đảng phái tương tự của Tổng thống Donald Trump tại Fort Bragg vào tháng 6 - vốn không đạt được kết quả như mong đợi, họ hò reo và la hét như thể họ là những người trung thành với đảng tại một cuộc mít tinh chính trị. Trong trường hợp đó, nhiều "tràng vỗ tay" là những lời chỉ trích gay gắt đối với các mệnh lệnh hợp pháp mà chỉ một năm trước, lời tuyên thệ quân sự của họ yêu cầu họ phải thực hiện .
Ở Hoa Kỳ, cán cân dân sự-quân sự phụ thuộc vào vị tổng tư lệnh từ một trong hai đảng, tin tưởng quân đội tuân theo mệnh lệnh hợp pháp bất kể đảng nào nắm quyền. Rủi ro được thể hiện bởi cuộc họp do Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth dàn dựng và bài phát biểu của Donald Trump là nó hăm dọa khiến các nhà lãnh đạo quân sự không còn lựa chọn nào khác ngoài việc trở thành các tác nhân đảng phái, hoặc bài phát biểu vi phạm các quy tắc kiểm soát của dân sự đối với quân đội. Cho đến nay, các sĩ quan cấp cao của Mỹ đã giải quyết tình thế tiến thoái lưỡng nan đó một cách hiệu quả. Nhưng các nhà lãnh đạo dân sự càng coi quân đội như một thể chế đảng phái, quân đội sẽ càng bắt đầu hành xử như một thể chế đảng phái – và càng ít có thể dựa vào nó để chiến đấu và giành chiến thắng trong các cuộc chiến.
NHỮNG ĐIỀU BẠN CHƯA BIẾT.
George Washington và những anh hùng quân sự vĩ đại khác trong lịch sử Hoa Kỳ đã xuất sắc trong việc truyền đạt những bài phát biểu bổ ích và truyền cảm hứng cho quân đội. Các nhà lãnh đạo dân sự cũng đã làm điều này, mặc dù hiếm khi được ghi nhớ một cách trọn vẹn. Cứ mỗi cuộc họp quan trọng lại có hàng ngàn cuộc họp toàn thể tẻ nhạt, nên việc triệu tập một cuộc họp như vậy thường gây ra nhiều sự phản đối hơn là lo lắng.
Vậy thì tại sao lại có sự ồn ào lớn đến mức Hegseth triệu tập hàng trăm lãnh đạo quân sự cấp cao (và giới truyền thông) cho một cuộc họp toàn thể? Một phần là vì loại hình họp toàn thể này chưa từng có tiền lệ, đặc biệt là khi Trump tham gia và biến nó thành một buổi họp cấp tổng thống. Các cuộc họp toàn thể thường được tổ chức ở các cấp thấp hơn hoặc khi Bộ trưởng Quốc phòng đến thăm một cơ sở, nhưng việc tổ chức một cuộc họp như vậy trên quy mô toàn cầu là điều bất thường. Có rất ít tiền lệ hoặc lý do để tập hợp các nhà lãnh đạo cấp cao trực tiếp khi có các lựa chọn thay thế bằng các phương pháp trực tuyến. Việc tổ chức một cuộc họp không được lên kế hoạch trước như thế này là một cơn ác mộng về nhân sự. Việc di chuyển một sĩ quan quân đội cấp cao trên khắp thế giới liên quan đến rất nhiều công việc của nhân viên. Di chuyển hàng trăm người thì thật là đáng kinh ngạc. Trong quân đội, điều này được gọi là "tầm quan trọng quái gì thế?!", và nó khiến hàng nghìn nhân viên cấp dưới tự hỏi: "Tình huống khẩn cấp nào đang thúc đẩy cuộc khủng hoảng lập ra kế hoạch cho sự kiện này?"
Nhưng lý do đáng ngại hơn khiến cuộc tụ họp gây ồn ào như vậy là Bộ Quốc phòng ngày càng hoạt động trong một môi trường ít thông tin. Kể từ khi Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, các nhà lãnh đạo đã có những hành động quan trọng - xem xét tốc độ sa thải các sĩ quan cấp cao chưa từng có, hoặc sự leo thang mạnh mẽ các cuộc tấn công quân sự ở Tây bán cầu mà không đưa ra nhiều lời giải thích cho các cá nhân bị ảnh hưởng - cấp thấp hoặc công chúng.
Mọi loại lý thuyết tồi tệ nhất đều tràn vào khoảng không của một môi trường thiếu thông tin.
Một rong những giả thuyết như vậy đã được chứng minh là hoàn toàn sai lầm, cho rằng Hegseth có ý định sử dụng điều này như một khoảnh khắc để thiết lập một lời tuyên thệ trung thành mới. Một vị tướng đã nghỉ hưu nêu khả năng đó trên mạng xã hội, và thay vì bác bỏ nó, Hegseth dường như kín đáo gợi ý rằng có thể có điều gì đó trong ý tưởng này. Hegseth có thể chỉ đang trêu chọc những người gây hoang mang, bởi vì việc thiết lập một lời tuyên thệ mới sẽ gây ra một cuộc khủng hoảng thực sự trong quan hệ dân sự-quân sự và đe dọa niềm tin của công chúng vào cả quân đội lẫn nền dân chủ Hoa Kỳ. Lời tuyên thệ quân sự hiện tại, đã phục vụ đất nước tốt kể từ thời George Washington (với một thay đổi quan trọng sau Nội chiến), bắt buộc quân đội phải ủng hộ và bảo vệ Hiến pháp, và Hiến pháp thiết đặt tổng thống là tổng tư lệnh. Trên thực tế, các thành viên của quân đội tôn trọng lời tuyên thệ khi họ tuân theo mệnh lệnh hợp pháp của tổng tư lệnh. (Ngược lại, Hiến pháp quy định các nhánh khác của chính quyền, lập pháp và tư pháp, phải xác định điều gì là hợp pháp và đóng vai trò kiểm soát những mệnh lệnh hợp pháp, nhưng tồi tệ.) Bởi vì những người có mặt tại Quantico đã tôn trọng lời tuyên thệ này, nên chính quyền Trump không gặp phải sự phản kháng nào từ quân đội, ngay cả khi chính quyền thực hiện những thay đổi đột ngột và mạnh mẽ. Bất kỳ thay đổi nào đối với lời tuyên thệ trong thời điểm phân cực và đảng phái này đều sẽ đánh dấu một cuộc khủng hoảng thực sự.
Thay vào đó, những gì đã xảy ra là những gì có nhiều khả năng xảy ra nhất ngay từ đầu: một người mẹ của tất cả mọi người, tại đó các nhà lãnh đạo quân sự đã nghe, không phải lần đầu tiên, tầm nhìn của Trump và Hegseth, và được thách thức để tăng gấp đôi nỗ lực của họ để thực hiện nó. Việc triệu tập một cuộc họp như vậy nằm trong đặc quyền kiểm soát của dân sự, và những thường dân có quyền xem xét liệu nó có xứng đáng để triệu tập nó hay không.
CÂN BẰNG TỐT.
Tuy nhiên, tránh được kịch bản xấu nhất không có nghĩa là không có gì phải lo lắng. Ngược lại, vì môi trường đảng phái, phân cực của đất nước, cuộc gặp là một giai đoạn đầy rẫy bất thường trong quan hệ dân sự-quân sự của Mỹ. Khi các nhà lãnh đạo chính trị như tổng thống hoặc bộ trưởng quốc phòng phát biểu trước quân đội, những người viết bài phát biểu luôn bao gồm những đoạn được thiết kế để tạo ra những tràng pháo tay. Ca ngợi sự anh hùng của đơn vị này hoặc đơn vị kia, viện dẫn sự cạnh tranh thể thao hoặc bao gồm cả sự hài hước tự hạ thấp bản thân nhằm thể hiện rằng các nhà lãnh đạo cao cấp hiểu được những gì mà những người phục vụ dưới quyền họ đang trải qua ; đó đều là những thủ pháp ngôn từ hiệu quả có thể giúp các nhà lãnh đạo xây dựng lòng tin với cấp dưới của mình.
Nhưng những tuyên bố đảng phái gay gắt lại đi ngược lại, đặc biệt là trước đám đông gồm các sĩ quan quân đội cấp cao. Các sĩ quan này hiểu rằng đạo đức nghề nghiệp đòi hỏi họ phải tránh thể hiện sự thiên vị đảng phái - tức là không hoan nghênh những tuyên bố thiên vị của người khác, bởi vì việc hoan nghênh chính sách của một đảng cũng giống như việc la ó chính sách của đảng kia. Trong suốt sự nghiệp của mình, những sĩ quan quân đội này có thể sẽ phục vụ phần lớn thời gian dưới cả hai đảng. Nếu họ bị phát hiện là thiên vị đảng này, họ có thể bị coi là kẻ thù của đảng kia - nó khởi đầu một chu kỳ thanh trừng đảng phái khiến quân đội mất phương hướng, suy sụp tinh thần và kém hiệu quả, như đã xảy ra ở các quân đội dễ bị thanh trừng khác. Một người ồn ào chỉ trích đảng phái đang vận động tranh cử sẽ thất bại thảm hại trước đám đông quân đội, nếu đám đông đó thực hiện đúng nghĩa vụ nghề nghiệp của mình.
Bài phát biểu của Hegseth có rất nhiều nội dung rập khuôn, thường thấy trong bất kỳ bài phát biểu nào. Nhưng ít nhất nó cũng có đủ những điểm nhấn đảng phái phù hợp với đối tượng cử tri của MAGA và rất ít đề cập đến môi trường địa chính trị đặc biệt phức tạp mà quân đội Hoa Kỳ đang phải đối mặt. Trong khi đó, bài phát biểu của Trump lại bao gồm những câu nói hài hước thông thường, khiến khán giả bật cười. Tuy nhiên, ngoài điều đó ra, các đại diện quân sự đã phản đối lời khuyến khích "thả lỏng" của Trump và giữ thái độ chuyên nghiệp, hầu như không phản ứng với những bình luận mang tính đảng phái - kể cả khi Trump nói dài dòng về "kẻ thù bên trong", rõ ràng ám chỉ đến các đối thủ chính trị chứ không phải những kẻ thù thực sự đang cố gắng làm tổn thương Hoa Kỳ. Nếu có một phong trào chuyển một số lời lẽ khoa trương thành chính sách thực tế, thì đó sẽ là lúc các cố vấn quân sự chủ chốt cần lên tiếng, rất lặng lẽ, trong chuỗi chỉ huy để cảnh báo các nhà lãnh đạo dân sự về những tác động cấp hai và cấp ba của những chính sách như vậy. Nhưng một bài phát biểu được dàn dựng cho truyền hình không phải là thời điểm thích hợp, vì vậy khán giả quân sự đã đúng khi giữ im lặng.
Nói tóm lại, các nhà lãnh đạo quân sự Hoa Kỳ đã đáp ứng thời điểm. Họ biết rằng thế giới đang theo dõi, đặc biệt là quân đội của họ, và đặc biệt muốn thể hiện sự lịch sự đúng đắn phản ảnh đạo đức quân sự chuyên nghiệp. Theo đó, họ đứng lên và vỗ tay cho nghi lễ đến và đi của các vị dân sự trong chuỗi chỉ huy của họ. Ngoài ra, họ lắng nghe một cách tôn trọng, cố gắng không giống như khán giả của một cuộc vận động tranh cử, vì sợ làm ảnh hưởng đến tinh thần phi đảng phái của quân đội.
Cuối cùng, sự kiện toàn thể của Hegseth hóa ra vừa là cơ hội vừa là thách thức. Bí ẩn trước đó bảo đảm rằng sự chú ý của giới truyền thông vượt xa hầu hết mọi sự kiện khác mà vị bộ trưởng đã chủ trì. Sự kiện này có nguy cơ biến quân đội thành một công cụ chính trị, và tất cả những phát biểu đảng phái trên sân khấu đã tạo cơ hội cho điều đó. May mắn thay, chính quân đội đã tránh được kết cục đó - ít nhất là cho đến nay, vẫn duy trì được lòng tin và sự cân bằng mà mối quan hệ dân sự-quân sự lành mạnh phụ thuộc vào.
------------------
_ Tác giả PETER D. FEAVER là Giáo sư Khoa học Chính trị và Chính sách Công tại Đại học Duke, ở đó ông lãnh đạo Chương trình Chiến lược lớn của Hoa Kỳ. Ông phục vụ trong đội ngũ nhân viên của Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời chính quyền Clinton và George W. Bush .
_ Trần HSa lược dịch từ Foreign Affairs.... 02/10/2029.
