Đây là lý do tại sao Vladimir Putin của Nga gắn bó với Donbass của Ukraine.

 

Bản đồ Ukraine với vùng Donbas được đánh dấu. Tín dụng: Peggy Frierson, DOD.

Tác giả  Mike Eckel... 21 Tháng Mười  2025 ... Eurasia Review / RFE RL

Tại cuộc họp căng thẳng ở Tòa Bạch Ốc với Volodymyr Zelenskyy, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thúc đẩy nhà lãnh đạo Ukraine, nói với ông Zelenskyy rằng ông có thể sẽ phải từ bỏ các vùng đất của Ukraine để chấm dứt cuộc chiến với Nga.

"Chúng tôi nghĩ rằng những gì họ nên làm là dừng lại ngay ở các chiến tuyến, chiến tuyến", ông Trump nói với các phóng viên trên máy bay Air Force One hai ngày sau đó. "Phần còn lại rất khó thương lượng nếu bạn nói, 'Bạn lấy cái này, chúng tôi lấy cái kia.'"

"Hãy để nó được cắt theo cách của nó. Nó đã bị cắt ngay bây giờ. Tôi nghĩ 78% đất đai đã bị Nga chiếm đóng", ông nói vào ngày 19/10  . "Bạn để nó như bây giờ. Họ có thể... thương lượng một cái gì đó sau này."

Ông Trump đề cập  đến phần lớn vùng đất ở một khu vực phía đông và đông nam Ukraine được gọi là Donbas.

Mùa xuân năm ngoái, ông Zelenskyy ủng hộ lời kêu gọi ngừng bắn của ông Trump, để Nga kiểm soát các khu vực của Donbas và các khu vực khác trong thời gian đó.

Nhưng đối với đại đa số người Ukraine  , việc từ bỏ Donbass hoặc bất kỳ vùng lãnh thổ nào khác một cách chính thức hoặc vĩnh viễn là điều không thể: "Chúng tôi sẽ không rời khỏi Donbass. Chúng tôi không thể làm điều đó", ông Zelenskyy nói vào tháng Tám .

Đề xuất của ông Trump rằng Ukraine sẽ phải từ bỏ đất đai dường như khác với nhận xét của ông vào tháng trước, khi ông tuyên bố Kyiv  "ở vị trí chiến đấu và giành lại toàn bộ Ukraine trong hình dạng ban đầu".

Trong khi Tòa Bạch Ốc  có thể thay đổi suy nghĩ về lãnh thổ Ukraine, Điện Kremlin thì không.

Donbas vẫn là trung tâm trong các ưu tiên chính trị và quân sự của Putin - Toàn bộ khu vực này bị tàn phá bởi một đoạn dài của  tiền tuyến ngoằn ngoèo dài 1.100 km. Đối với Moscow, tầm quan trọng của nó - về kinh tế, văn hóa và lịch sử - đã kéo dài hàng thập kỷ, nếu không muốn nói là hàng thế kỷ.

Vậy chính xác thì tại sao Điện Kremlin lại tập trung vào Donbas?

Trung tâm công nghiệp.

Một thuật ngữ địa lý bắt nguồn từ sông Donets và chử "lưu vực" - như trong lưu vực than - Donbas bao gồm toàn bộ hai khu vực của Ukraine - Luhansk và Donetsk. Theo một số định nghĩa, nó cũng bao gồm các phần nhỏ của các khu vực lân cận Kharkiv, Dnipropetrovsk và Zaporizhzhya.

Đây là trung tâm công nghiệp của Ukraine - nơi có các mỏ than, lò luyện kim, nhà máy luyện kim, cảng biển, đường sắt và các ngành công nghiệp nặng khác.

Với diện tích khoảng 52.000 km vuông, khu vực này có diện tích gần bằng Croatia.

Các dải phía nam của Donbas bao gồm một số vùng đất nông nghiệp trù phú  nổi tiếng của Ukraine. Đường bờ biển trên Biển Azov ở phía nam Donetsk là nơi có cảng Mariupol và Azovstal - cho đến năm 2022, là một trong những cơ sở thép lớn nhất thế giới.

Các nhà lãnh đạo Liên Xô coi khu vực sông Donets - nơi có than và các lò luyện kim - là động lực cho quá trình công nghiệp hóa cấp tốc, đưa Liên Xô tới sự ngang bằng về kinh tế với các cường quốc công nghiệp châu Âu như Đức.

Sau cú sốc kinh tế từ sự sụp đổ của Liên Xô vào năm 1991, khu vực này bắt đầu suy giảm chậm, mang chất lượng của Vành đai rỉ sét, chịu đựng cơ sở hạ tầng lạc hậu, thiếu đầu tư, sự thay đổi năng lực sản xuất và sự cạnh tranh từ thị trường toàn cầu và thương mại thế giới.

Một số doanh nhân giàu có nhất của Ukraine đến từ Donbass, tài trợ cho khối chính trị của Đảng Khu vực và lãnh đạo của nó, Viktor Yanukovych, người từng là tổng thống và thủ tướng.

Yanukovych trốn sang Nga vào tháng 2/2014 sau nhiều tháng biểu tình lớn ở Kyiv, lên đến đỉnh điểm là các cuộc đụng độ bạo lực trên đường phố.

Trong những tháng sau đó, Nga đã phát động một cuộc nổi dậy, phát động chiến dịch phá hoại và gây bất ổn ở Donbass, chiếm giữ các cơ sở quân sự và các tòa nhà quan trọng, bao gồm cả thủ phủ không chính thức của khu vực, Donetsk. Nga cũng gửi quân đội chính quy vào trận chiến toàn diện chống lại các lực lượng thiếu trang bị và thiếu người của Ukraine trong một số trận chiến.

Các lực lượng do Nga hậu thuẫn đã tuyên bố "các nước cộng hòa nhân dân" ở Donetsk và Luhansk, sau đó trở thành cơ sở cho tuyên bố năm 2022 của Putin về việc sáp nhập hai khu vực, cùng với hai khu vực khác.

Trước tháng 2/2022, lực lượng ủy nhiệm của Nga đã kiểm soát khoảng 42.000 km2 lãnh thổ Ukraine, hoàn toàn ở Donbass, cộng với bán đảo Crimea ở Biển Đen, đã bị chiếm giữ tám năm trước đó.

Vành đai pháo đài Donbas.

Các lực lượng Nga đã chiếm được một số thành phố quan trọng của Donbas trong năm đầu tiên của cuộc xâm lược toàn diện.

Mariupol thất thủ vào tháng 5 năm 2022 sau một cuộc bao vây tàn bạo kéo dài ba tháng; Syevyerodonetsk, ở phía bắc, đã bị chiếm vào tháng sau. Một năm sau, Bakhmut - một thành phố trong khu vực Donetsk mà Zelenskyy và các chỉ huy của ông đã ưu tiên phòng thủ - đã rơi vào tay quân đội Nga.

Sau khi Bakhmut sụp đổ, các nhà hoạch định Ukraine ưu tiên một "vành đai pháo đài" gồm các công sự dọc theo hai thành trì - Slovyansk và Kramatorsk - cùng với thành phố đường sắt Kostyantynivka, xa hơn về phía nam.

Trải dài tổng cộng khoảng 50 km, vành đai này là một tuyến phòng thủ uốn lượn - chiến hào, chướng ngại vật chống tăng, boongke, bãi mìn - được đan xen vào các thị trấn rộng lớn chung quanh các thành phố.

Đối với Nga, vượt qua vành đai pháo đài sẽ cho phép các lực lượng của nó di chuyển nhanh chóng về phía tây đến biên giới của khu vực Donetsk, đặt ưu tiên của Điện Kremlin - chiếm toàn bộ Donbass - trong tầm tay.

Mất vành đai pháo đài sẽ gây ra rủi ro lâu dài cho các lực lượng Ukraine, mở đường cho các hoạt động mới của Nga trong tương lai - điều mà Zelenskyy ám chỉ vào tháng Tám  : "Donbass là bàn đạp cho một cuộc tấn công mới trong tương lai".

"Yêu cầu Ukraine bàn giao phần còn lại của khu vực Donetsk là không thực tế từ quan điểm về khả năng phòng thủ trong tương lai của Ukraine", Kirill Martynov, tổng biên tập tờ Novaya Gazeta Europe của Nga, nói với Current Time .

Ông đề cập đến hai thủ phủ của các khu vực lân cận, "Putin đã cố gắng chinh phục khu vực Donetsk trong 11 năm. Và việc bàn giao cho ông ấy những khu vực kiên cố vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Ukraine thực sự là một con đường dẫn đến Kharkiv và Dnipro",  "Và, nói chung, một con đường dẫn đến một cuộc chiến mới, trong đó Putin sẽ dễ dàng giành chiến thắng hơn".

Novorossia.

Nguồn gốc của các tuyên bố chủ quyền bởi Điện Kremlin đối với Donbass - chưa kể đến hầu hết Ukraine - có từ thế kỷ 18 khi Catherine Đại đế mở rộng các cuộc chinh phục đế quốc của Nga về phía nam đến bờ Biển Đen và phía tây về phía Balkan.

Được gọi là Novorossia, hay Nước Nga mới, khái niệm này được chấp nhận bởi những người theo chủ nghĩa dân tộc và triết gia Nga hiện đại - nổi bật nhất là Aleksandr Dugin -  người cũng thúc đẩy ý tưởng rộng lớn hơn về một Russky Mir, hay là Thế giới Nga. Ông Putin đã công khai đưa ra ý tưởng này ngay sau khi chiếm Crimea, một vùng lãnh thổ có tiếng vang cảm xúc sâu sắc đối với nhiều người Nga.

Ở Donbass, người dân tộc Ukraina là quốc tịch thống trị cho đến những năm sau Thế chiến II, khi các nhà hoạch định Liên Xô bắt đầu nhập khẩu người Nga để tái định cư trong khu vực, và xây dựng lực lượng lao động công nghiệp.

Vào thời điểm Liên Xô sụp đổ, Donbas có tỷ lệ người tự xưng là người Nga cao hơn bất kỳ khu vực nào khác, mặc dù vẫn là thiểu số.

Trước khi chiến tranh bùng nổ vào năm 2014, tiếng Nga đã được xử dụng rộng rãi ở Donbas và các khu vực khác của Ukraine. Ví dụ, Zelenskyy, người đến từ thành phố Kryviy Rih, lớn lên nói tiếng Nga là ngôn ngữ đầu tiên của ông ấy.

Trong những năm qua, những người theo chủ nghĩa dân tộc Ukraine - theo định kỳ - tìm cách hạ cấp tiếng Nga trên toàn quốc, và đã có những nỗ lực trưng cầu dân ý lẻ tẻ không thành công để củng cố tiếng Nga như một ngôn ngữ nhà nước cùng với tiếng Ukraine.

Những người theo chủ nghĩa dân tộc Nga đã tuyên bố rằng người Nga ở Donbas muốn ly khai và thống nhất với chính Nga, điều này mâu thuẫn với một số cuộc bầu cử và trưng cầu dân ý được tổ chức trong những năm qua.

Trước năm 2022, khu vực này là nơi sinh sống của khoảng 6 triệu người. Trong thời gian chuẩn bị cho cuộc xâm lược, Điện Kremlin đã tìm cách biện minh cho cuộc chiến của mình, một phần bằng cách miêu tả dân tộc thiểu số Nga là nạn nhân của một chiến dịch phân biệt đối xử của nhà nước Ukraine.

Trong bài phát biểu trên truyền hình vào ngày 24 tháng 2 năm 2022, thông báo về cuộc xâm lược, Putin đã nói sai về một "cuộc diệt chủng mà gần 4 triệu người đang phải chịu đựng". Hai năm sau, Nga đệ đơn lên  tòa án tối cao của Liên Hợp Quốc, cáo buộc diệt chủng ở Donbass.

-------------------

_ Tác giả Mike Eckel là một phóng viên quốc tế cấp cao đưa tin về những diễn biến chính trị và kinh tế ở Nga, Ukraine và xung quanh Liên Xô cũ, cũng như tin tức liên quan đến tội phạm mạng và gián điệp. Ông đã đưa tin về cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine, các cuộc chiến ở Chechnya và Georgia, và cuộc khủng hoảng con tin Beslan năm 2004, cũng như việc sáp nhập Crimea vào năm 2014.

_ Trần HSa lược dịch từ Eurasia Review... 21/10/2025.