Liệu AI có trả được nợ cho phương Tây hay không?

 Ngay cả khi AI giải quyết được vấn đề tăng trưởng kinh tế trì trệ của các nước giàu, nó gần như chắc chắn sẽ dẫn đến tỷ trọng vốn trong sản lượng, tăng cao hơn nhiều, và tỷ trọng lao động giảm tương ứng. Do đó, các quốc gia này sẽ thật liều lĩnh nếu cho rằng họ có thể dựa vào công nghệ để tăng doanh thu từ thuế và xóa nợ.

̉Ảnh Project Syndicated.

Tác giả Kenneth Rogoff... Ngày 13 tháng 10 năm 2025.... Project Syndicated.

NEW HAVEN – Không còn nghi ngờ gì nữa, AI đang thay đổi nền kinh tế toàn cầu với tốc độ chưa từng có. Nhưng liệu nó có thể cứu các nước giàu khỏi áp lực nợ ngày càng gia tăng, đặc biệt là khi dân số già hóa nhanh chóng làm gia tăng áp lực lên các chương trình phúc lợi ? Nếu vậy, liệu các nước này có thể tiếp tục thâm hụt ngân sách lớn hơn nữa, thực chất là vay mượn từ các thế hệ siêu giàu ở tương lai?

Không ai nên đặt cược cả trang trại vào đó. Chắc chắn, một đánh giá lạc quan mạnh mẽ về tác động tiềm năng của AI đối với tăng trưởng kinh tế, đã thúc đẩy thị trường tài sản tăng cao trong vài năm qua. Điều này đặc biệt đúng với các thị trường chứng khoán đang hưng phấn, vốn vẫn tiếp tục tăng trưởng bất chấp sự tê liệt chính trị ở Pháp,  bất chấp việc chính phủ đóng cửa và một cuộc tấn công toàn diện vào sự độc lập của ngân hàng trung ương ở Hoa Kỳ, và bất chấp sự di cư của những nhân tài có tay nghề cao đi khỏi Vương quốc Anh. 

Mặc dù từ lâu tôi đã lập luận rằng AI cuối cùng sẽ giải quyết được vấn đề tăng trưởng yếu kém của các nền kinh tế tiên tiến, tôi cũng cảnh báo rằng một số trở ngại tiềm ẩn, có thể làm chậm tốc độ chuyển đổi này. Trong số nhiều yếu tố vật chất, pháp lý, kinh tế và xã hội cần tính đến, có thể kể đến nguồn cung điện; quyền sở hữu trí tuệ; tình trạng thiếu hụt nhân lực AI lành nghề; và nhu cầu thiết lập một khuôn khổ toàn diện quản lý cách thức chatbot giao tiếp và trao đổi thông tin, bao gồm một số loại cơ chế giá cả. Các công ty AI đã đầu tư rất nhiều tiền vào cuộc đua thống trị thị trường (nếu chính phủ cho phép), dường như sẵn sàng chi tiền để đổi lấy người dùng và thông tin. Nhưng cuối cùng, có lẽ trong tương lai không xa, các công ty này sẽ cần phát triển các nguồn doanh thu, chủ yếu thông qua quảng cáo, giống như các công ty truyền thông xã hội trước đây.

Mặc dù chính quyền Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã ra hiệu đẩy mạnh phát triển AI, những câu hỏi hóc búa liên quan đến việc làm thế nào để đưa phán đoán đạo đức vào các mô hình này - hiện thuộc thẩm quyền của một nhóm nhỏ từ các nhà phát triển - cuối cùng sẽ được Quốc hội và tòa án Hoa Kỳ, cũng như chính quyền các quốc gia khác, giải quyết. Nhưng sự phản đối mạnh mẽ nhất có thể sẽ đến từ hàng trăm triệu công nhân viên chức bị mất việc, những người sẽ trở thành lực lượng chính trị mới nhất, giống như công nhân sản xuất ngày nay và công nhân nông trại trong những năm 1960 và 1970.

Bất kỳ ai làm việc với máy tính đều dễ bị ảnh hưởng bởi tự động hóa. Ý tưởng rằng một số ít công ty có thể thay thế phần lớn lực lượng lao động mà không gây ra biến động chính trị lớn chỉ là điều viễn tưởng. Trừ khi có một bước ngoặt độc tài nào đó, bất ổn gần như chắc chắn sẽ xảy ra. Điều này sẽ cung cấp nguồn lực dồi dào cho những Zohran Mamdanis trên thế giới (Mamdani, một người theo chủ nghĩa xã hội 33 tuổi, đang là ứng cử viên hàng đầu cho vị trí thị trưởng tiếp theo của Thành phố New York vào tháng 11), đặc biệt là khi AI dường như đang loại bỏ việc làm của những người lao động trẻ tuổi.

Rồi còn một sự thật bất tiện nữa là nhiều ứng dụng AI tiên tiến đang được xử dụng trong lĩnh vực quân sự, điều này có thể châm ngòi cho một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn, và thậm chí dẫn đến sự gia tăng các cuộc chiến tranh xử dụng đội quân máy bay không người lái và các hệ thống vũ khí khác được AI hỗ trợ. Sự chia rẽ và xung đột địa chính trị gây hại cho tăng trưởng dài hạn và có khả năng làm cạn kiệt nguồn doanh thu thuế cũng như tăng nguồn doanh thu thuế. AI cũng có thể trao quyền cho các quốc gia nhỏ hơn và các nhóm khủng bố bằng cách cho phép họ tiếp cận các nhà vật lý và sinh học hàng đầu chỉ bằng một nút bấm. 

Cuối cùng, việc Trump, một kẻ phủ nhận biến đổi khí hậu không hề hối hận, trở lại Toà Bạch Ốc không có nghĩa là những mối đe dọa do hiện tượng nóng lên toàn cầu gây ra đã biến mất. Cái giá của biến đổi khí hậu không được kiểm soát sẽ tăng mạnh trong những thập kỷ tới – trừ khi, những kẻ thống trị AI của chúng ta tìm ra cách giải quyết vấn đề (mặc dù chúng có thể kết luận rằng giải pháp nằm ở việc giảm số lượng người dân). 

Ý tưởng cho rằng, sau một quá trình chuyển đổi dài và đầy khó khăn, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) sẽ giải quyết mọi vấn đề của thế giới giàu có là cường điệu. Ngay cả khi AGI thúc đẩy tăng trưởng, nó gần như chắc chắn sẽ dẫn đến tỷ trọng vốn trong sản lượng cao hơn nhiều, và tỷ trọng lao động cũng thấp hơn tương ứng. Thật vậy, thị trường chứng khoán đang bùng nổ chính xác là do các công ty kỳ vọng chi phí lao động sẽ giảm. Do đó, kỳ vọng lợi nhuận cao ẩn chứa trong giá cổ phiếu tăng vọt,  một đổi một không thể được hiểu là chuyển đổi thành tăng trưởng chung. 

Điều này đưa chúng ta trở lại vấn đề nợ công. Không có lý do gì để cho rằng tăng trưởng do AI thúc đẩy sẽ dẫn đến mức tăng tương đương trong doanh thu thuế của chính phủ, mặc dù trước đây đó có thể là một giả định hợp lý. Xét cho cùng, các nguồn vốn khó đánh thuế hơn nhiều so với lao động, một phần vì nó có xu hướng tập trung hơn và có quyền lực chính trị hơn, và một phần vì nó có thể di chuyển tự do qua biên giới. Tất nhiên, việc tăng thuế quan có thể ngăn chặn dòng vốn tháo chạy này, nhưng bất kỳ chiến lược nào như vậy cuối cùng cũng sẽ tự chuốc lấy thất bại. 

Vậy nên, đúng là cuộc chuyển đổi sang AI đang đến gần, và đã góp phần vào một cuộc chạy đua vũ trang mới giữa Mỹ và Trung Quốc. Nhưng sẽ là liều lĩnh nếu cho rằng các nền kinh tế tiên tiến có thể dựa vào AI để giải quyết các vấn đề ngân sách mà các chính trị gia con người không thể.

----------------

_ Tác giả Kenneth Rogoff, cựu kinh tế trưởng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), là Giáo sư Kinh tế và Chính sách Công tại Đại học Harvard và là người nhận Giải thưởng Deutsche Bank về Kinh tế Tài chính năm 2011. 

_ Trần HSa lược dịch từ Project Syndicated....13/10/2025.