Trump không hiểu Putin muốn gì.

 

Ảnh: Getty.

Tác giả Owen Matthews ...20 Tháng Mười 2025... The Spectator.

Liệu tiến trình hòa bình của Donald Trump ở Ukraine đang tiến triển - hay nó chỉ đơn thuần là đi vòng vòng trong một loạt các vòng lặp đau đớn? Chưa đầy hai tuần trước, Trump đã nâng cao hy vọng của Ukraine bằng cách treo lơ lửng khả năng gửi tên lửa hành trình Tomahawk, mô tả Điện Kremlin là "Con hổ giấy" và cảnh báo rằng nền kinh tế Nga đang trên bờ vực sụp đổ. Nhưng khi Tổng thống Ukraine, Volodimir Zelensky đến Washington vào cuối tuần trước để đàm phán trực tiếp tại Tòa Bạch Ốc, thì thay vì Tomahawk, ông Zelensky đã nhận được một bài giảng về cách mà ông phải chấp nhận nhiều yêu cầu của Putin hoặc đối mặt với "sự hủy diệt".

Điều gì đã thay đổi? Chỉ vài giờ trước cuộc gặp với ông Zelensky, ông Trump đã nói chuyện hơn hai tiếng đồng hồ  với Putin. Mặc dù chưa có thông tin chính thức nào về cuộc trò chuyện bí mật đó, nhưng rõ ràng là Trump đã bị ảnh hưởng bởi một số điểm nói chuyện quan trọng của Putin - nhiều đến mức chúng nhanh chóng chuyển thành yêu cầu của Mỹ. Một là tuyên bố rằng, cuộc xung đột là một "chiến dịch đặc biệt, thậm chí không phải là một cuộc chiến" và Putin có thể leo thang hơn nữa. Một điều khác, được lặp lại bởi đặc phái viên Nga của Trump, Steve Witkoff, là yêu cầu của Putin đối với phần còn lại của Donbas là hợp lý vì khu vực này có những người nói tiếng Nga. Thứ ba là gợi ý rằng Putin có thể sẵn sàng hoán đổi đất đai để đổi lấy một phần Donbas mà y chưa chiếm đóng.

Putin đã đưa ra những yêu cầu tương tự trong hội nghị thượng đỉnh gần đây với Trump ở Anchorage, Alaska - một hội nghị thượng đỉnh mà bây giờ chúng ta biết đã kết thúc trong một điều gì đó gần như gay gắt và bị Trump cắt ngắn, thất vọng vì sự cố chấp của Putin. Vậy điều gì có thể sẽ khác khi Putin và Trump gặp lại nhau tại Budapest trong thời gian sáu tuần tới?

Một câu hỏi then chốt rằng̀, chính xác thì điều gì ẩn sau những lời bàn tán về việc 'trao đổi đất đai là chìa khóa cho hòa bình'. Các nguồn tin được Washington Post trích dẫn cho rằng Putin đã sẵn sàng trao đổi một phần Zaporizhzhia và Kherson nếu quân đội Ukraine rút khỏi Donetsk. Điều đó nghe có vẻ như một bước đột phá - cho đến khi Zelensky làm rõ ý của Putin muốn gì khi y nói về "nhượng bộ lãnh thổ". Putin muốn nói đến việc Nga từ bỏ các yêu sách đối với các phần đất chưa bị chiếm đóng của Zaporizhzhia và Kherson để đổi lấy việc quân đội Ukraine rút khỏi toàn bộ Donetsk. Và nếu Putin sẵn sàng trao đổi bất kỳ vùng đất nào, thì đó là những mảnh đất nhỏ bé của các vùng Kharkiv, Sumy và Dnipropetrovsk do quân đội Nga chiếm đóng, chính xác là những phần đất tiềm năng được trao đổi trong một thỏa thuận trong tương lai.

Hôm Chủ nhật, ông Trump đã đưa ra một lời giải thích của riêng mình. Ông Trump nhấn mạnh, ông và Putin đã không thảo luận về việc hoán đổi đất đai ở Donbass, Trump cũng nói rằng kết quả ưa thích của ông là cả hai bên sẽ "dừng lại ở chiến tuyến". Hơn nữa, ông nói thêm rằng "78% đất đai [của Donetsk] đã bị Nga chiếm đóng. Bạn hãy để nó như hiện tại". Việc Trump từ chối tham gia vào cuộc mặc cả về chi tiết của thỏa thuận kiểm soát đường biên giới,  trùng khớp với bài báo của tờ Financial Times về cuộc gặp giữa ông với Zelensky. Trong các cuộc đàm phán đó, Trump được cho là đã ném bản đồ chiến trường của Ukraine sang một bên và nói rằng ông "phát ngán" khi phải nhìn đi nhìn lại bản đồ tiền tuyến của Ukraine.

Nhưng trong khi những lời qua tiếng lại về hoán đổi đất đai có thể quen thuộc một cách mệt mỏi từ các vòng đàm phán không có kết quả trước đó,  yếu tố mới là hai yếu tố đáng lo ngại sâu sắc trong suy nghĩ của Mỹ, hiện đã trở thành quan điểm chính thống. Một là Ukraine đang thua cuộc và phải đầu hàng hoặc bị tiêu diệt. Trở lại vào tháng Giêng, khi Trump có cuộc gặp thù địch đầu tiên với Zelensky, ông đã nói với tổng thống Ukraine rằng 'bạn không có bài'. Bây giờ, Trump được cho là đã cảnh báo Zelensky rằng "nếu [Putin] muốn, ông ấy sẽ tiêu diệt bạn".

Thứ hai là ý tưởng rằng Putin có quan điểm chính đáng rằng các khu vực nói tiếng Nga của Ukraine đúng là thuộc về Nga. Đặc phái viên của ông Trump, Witkoff - người đã có ít nhất bốn cuộc gặp với Putin - được cho là cho rằng Donetsk, với tư cách là một khu vực nói tiếng Nga, có thể dễ dàng đầu hàng Moscow như một cái giá của hòa bình. Điều đó đã thúc đẩy phản ứng kịch liệt từ Zelensky, người phản bác rằng các cuộc trưng cầu dân ý do Moscow tiến hành ở các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng là giả mạo.

Liệu có một cơ hội thực tế rằng hòa bình có thể xuất hiện từ những hiểu lầm rối rắm này hay không ? Về mặt cân bằng, hình ảnh hiện ra là, Trump và Putin về căn bản không hiểu nhau. Trump tin rằng Putin muốn đất đai. Thật vậy, trong các cuộc phỏng vấn trên truyền hình kể từ cuộc gặp với Zelensky, Trump đã nói rằng Putin sẽ 'lấy một cái gì đó. Ý tôi là, họ đã chiến đấu và anh ấy có rất nhiều tài sản."

Nhưng đất đai - hay "tài sản" như Trump nói - không phải là điều Putin thực sự muốn. Thật vậy, từ tháng 2 năm 2014 đến cuối năm 2020, Điện Kremlin đã kịch liệt khẳng định rằng các nước cộng hòa nổi dậy ở Donbas là một phần của Ukraine. Dĩ nhiên, kế hoạch là xử dụng các khu vực thân Nga như một con ngựa thành Troy bên trong Ukraine để tạo ra một hiến pháp liên bang mới, và đẩy lùi tư cách thành viên NATO và EU của Ukraine. Chỉ khi Điện Kremlin nhận ra rằng Donbas sẽ không bao giờ được sáp nhập lại vào Ukraine, chiến lược của họ mới thay đổi.

Nhưng mục tiêu bao trùm của Putin vẫn không thay đổi - đó là vô hiệu hóa mối đe dọa chiến lược đối với an ninh quốc gia của Nga, được đại diện bởi một Ukraine được trang bị vũ khí hạng nặng, đồng minh của phương Tây. Đó là lý do tại sao Putin tiếp tục yêu cầu những gì mà y biết Zelensky không thể cung cấp, đó là đầu hàng cái gọi là "vành đai pháo đài" của các thành phố Donbas. Và sự từ chối không thể tránh khỏi của Zelensky sẽ cho phép Điện Kremlin đổ lỗi cho người Ukraine về sự thất bại của các cuộc đàm phán hòa bình. Điều đó cho phép Putin tiếp tục thúc đẩy những gì y thực sự muốn, đó là thay đổi chế độ ở Kiev, cũng như  bảo đảm tình trạng trung lập và bãi bỏ luật chống Nga. Ông cũng yêu cầu hạn chế các lực lượng vũ trang Ukraine, điều này rất khó xảy ra - mặc dù có thể có một số loại khu phi quân sự dọc theo đường kiểm soát.

Vấn đề đối với Zelensky là, Trump có thể đúng khi Ukraine phải đối mặt với sự lựa chọn từ bỏ Donetsk hoặc mất nó một cách chậm rãi và đẫm máu trong chiến trận. "Quan điểm của tôi là họ sẽ không thắng" trước Nga, Tướng cao cấp nhất của Anh, Thống chế Lord Richards nói với tờ Independent vào cuối tuần qua. Khi được hỏi liệu họ có thể giành chiến thắng với nhiều vũ khí và tài nguyên hơn hay không, ông Richards trả lời rằng Ukraine "không có nhân lực" và không có cơ hội chiến thắng "trừ khi chúng tôi tham gia cùng họ - điều mà chúng tôi sẽ không làm vì Ukraine không phải là một vấn đề sống còn đối với chúng tôi. Nhân tiện, nó rõ ràng là vấn đề đối với người Nga."

Với việc Zelensky kiên quyết rằng ông sẽ không tự nguyện nhượng bộ thêm bất kỳ lãnh thổ nào nữa và Putin dường như quyết tâm hơn bao giờ hết để tiếp tục cho đến khi các mục tiêu chiến tranh của ông được hoàn thành, cơ hội hòa bình nổ ra tại hội nghị thượng đỉnh Budapest sắp tới là rất mong manh.

------------------

_ Tác giả Owen Matthews ...... .Owen Matthews là Phó Biên tập viên của The Spectator và là tác giả của Overreach: The Inside Story of Putin's war on Ukraine.

_ Trần HSa lược dịch từ The  Spectator....21 Tháng Mười 2025