Nước Mỹ với con tàu Titanic của Trump.

 Sự bắt nạt của Donald Trump đối với các đồng minh và những lập luận ngụy biện của ông đã đưa nước Mỹ vào một cuộc va chạm dẫn đến thảm họa, chỉ giành được những lời khen ngợi hiếm hoi, đặc biệt là từ những người như Vladimir Putin. Phần còn lại của thế giới đang dần chuyển hướng khỏi Hoa Kỳ, nhanh chóng tìm đến những chiếc xuồng cứu sinh để cùng nhau cập bến an toàn.

Hình ảnh Chip Somodevilla / Getty.

Tác giả Harold James... 30 Tháng Giêng, 2026.... Project Syndicate.

PRINCETON – Những diễn biến chính trị gần đây tại Hoa Kỳ đã bộc lộ một điểm yếu căn bản của nước Mỹ. Sau những lời đe dọa của Tổng thống Donald Trump đối với Greenland (mà ông đã rút lại tại Davos), Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance vô tình thừa nhận một sự thật phũ phàng trong một lần xuất hiện tại một cơ sở vận chuyển công nghiệp ở Toledo, Ohio. Trong khi ca ngợi sự "phục hồi vĩ đại của nước Mỹ", ông đổ lỗi cho chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden về cuộc khủng hoảng giá cả nhà ở ngày càng trầm trọng, rồi buột miệng nói: "Không thể xoay chuyển được con tàu Titanic chỉ sau một đêm."

Tất nhiên, Titanic không bao giờ quay đầu. Nhưng nếu Hoa Kỳ được định sẵn để va vào một tảng băng trôi và chìm, thảm họa sắp xảy ra sẽ bắt nguồn từ lập luận sai lầm và sự hiểu sai về lịch sử.

Đối với Trump và những con buôn thuế quan khác của Mỹ, tiền lệ quan trọng là thế kỷ 19, khi nước Mỹ được bảo vệ bởi những bức tường bảo hộ cao, và những năm 1930, sau cuộc Đại suy thoái. Bài học mà họ rút ra từ những giai đoạn này là các quốc gia có thị trường lớn, có thể xử dụng quyền tiếp cận vào thị trường này để thu hút sự nhượng bộ từ các đối tác thương mại của họ. Đó là bản năng của Trump khi ông đưa ra những lời đe dọa điên rồ về mức thuế 200% đối với rượu vang Pháp, hoặc thuế quan 100% đối với tất cả hàng hóa của Canada.

Nhưng lập luận khai thác này sẽ sụp đổ khi đề cập đến các mặt hàng chiến lược quan trọng – chẳng hạn như chất bán dẫn, đất hiếm và hydrocarbon. Các xung đột địa kinh tế của những năm 2020 chủ yếu xoay quanh vấn đề nguồn cung, và việc tăng thuế nhập khẩu không phải là giải pháp tốt nhất. Mức thuế 100% đối với hàng hóa từ Canada chắc chắn sẽ gây thiệt hại cho các nhà sản xuất Canada, nhưng nó cũng sẽ có tác động tàn phá đối với Michigan và Illinois, những bang có ngành công nghiệp cần các linh kiện và phụ tùng của Canada.

Ông Trump nhìn nhận thuế quan không chỉ qua lăng kính chính sách thương mại mà còn qua lăng kính chính trị và cảm xúc sâu sắc. Ông bị thúc đẩy bởi dư luận trong nước và những ám ảnh tâm lý của chính mình để liên tục đưa ra những lời lẽ xúc phạm, và điều này khiến việc đàm phán trở nên thảm họa, bởi vì nền tảng của bất kỳ thỏa thuận khả thi nào cũng luôn bị phá vỡ.

Hãy xem xét thất bại rõ ràng và đáng xấu hổ nhất của Trump cho đến nay. Một sự đồng thuận lưỡng đảng đã xác định thách thức đến từ Trung Quốc là mối quan ngại chính trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Nhưng Trump đã thua trong cuộc đối đầu với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, bởi vì ông dường như không nhận ra rằng Trung Quốc không chỉ cung cấp hàng dệt may và đồ chơi. Nước này còn là nguồn cung cấp chính các mặt hàng như đất hiếm và kim loại được xử dụng trong điện tử, chất bán dẫn và công nghệ nhiệt hạch – tất cả đều là những lĩnh vực công nghiệp đang phát triển nhanh chóng và có tầm quan trọng chiến lược.

Liệu các mối đe dọa thuế quan vẫn có thể hiệu quả đối với các quốc gia hoặc thị trường khác? Chiến lược An ninh Quốc gia được chính quyền Trump công bố gần đây tập trung ít hơn vào mối đe dọa từ Nga và Trung Quốc, mà lại chú trọng hơn vào thách thức về ý thức hệ đến từ châu Âu, nơi được cho là đang khuyến khích "sự xóa sổ nền văn minh". Với thặng dư thương mại song phương lớn so với Mỹ, liệu Liên minh châu Âu có dễ bị tổn thương trước chiến dịch thuế quan của Trump?

Các ngành công nghiệp châu Âu chắc chắn đang rất cần thị trường nước ngoài, và tốc độ mà Ủy ban châu Âu nhượng bộ trước chế độ thuế quan 15% của Trump hồi năm ngoái dường như báo hiệu sự yếu kém. Châu Âu trông dễ bị tổn thương vì không có đòn bẩy rõ ràng nào, tương đương với các nguyên tố đất hiếm của Trung Quốc, và vì ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào khí đốt tự nhiên hóa lỏng của Mỹ. Nhiều mặt hàng xuất khẩu nổi bật nhất của châu Âu – từ ô tô Đức đến rượu vang và sâm panh Pháp – chỉ được tiêu thụ bởi những người Mỹ giàu có, chứ không phải bởi những cử tri MAGA điển hình. Các quan chức chính quyền Trump nghĩ rằng họ đang nắm giữ lợi thế lớn.

Nhưng EU hiện đang khẳng định vị thế của mình và tìm hiểu các lựa chọn, bao gồm cả Công cụ Chống Cưỡng chế – “vũ khí thương mại” của khối, cung cấp cơ chế nhanh chóng áp đặt nhiều loại thuế quan và hạn chế thương mại – và các biện pháp ảnh hưởng đến quyền sở hữu trí tuệ và đầu tư trực tiếp ra nước ngoài. Người châu Âu cũng đang xác định các điểm gây áp lực lên Mỹ.

Ví dụ, nhóm hàng xuất khẩu quan trọng nhất từ ​​EU là dược phẩm, chiếm khoảng 140 tỷ đô la vào năm 2024 – hoặc hơn một phần tư tổng kim ngạch xuất khẩu của EU sang Mỹ. Trong số đó có thuốc giảm cân GLP-1 mang tính đột phá, với các thành phần hoạt chất được sản xuất tại hạt Cork, Ireland. Một lựa chọn khác là áp thuế đối với các khoản đầu tư của người châu Âu vào Mỹ, điều này sẽ làm tăng chi phí vay nợ của Mỹ, bao gồm cả khoản nợ từ phát hành trái phiếu để bù đắp thâm hụt ngân sách liên bang của Mỹ.

Sự sẵn sàng của người châu Âu trong việc áp dụng các biện pháp cứng rắn như vậy – và đầu tư nhiều hơn nữa vào việc mua sắm quốc phòng và an ninh trong nước – đã được thúc đẩy bởi những sai lầm trong lời nói của chính quyền Trump. Lời cáo buộc của Trump rằng các đồng minh châu Âu đã không đóng góp đủ sức mình trong các hoạt động của NATO (rằng họ “ở hơi xa tiền tuyến” tại Afghanistan) đã gây ra sự phẫn nộ chính đáng. Những con số thực tế – 44 binh sĩ Đan Mạch thiệt mạng ở Afghanistan, cũng như 457 binh sĩ Anh, 150 binh sĩ Canada và 90 binh sĩ Pháp – nhanh chóng trở thành lời buộc tội nặng nề chống lại Trump.

Chính hành vi của Trump và các cố vấn hàng đầu của ông đã đẩy nước Mỹ vào tình thế giống như con tàu Titanic. Trên toàn cầu, họ bị khinh miệt, chỉ nhận được lời khen ngợi từ những người như Tổng thống Nga Vladimir Putin. Trong khi vị thuyền trưởng điên cuồng gào thét bất lực từ đài chỉ huy, phần còn lại của thế giới đang vội vã tìm đến những chiếc xuồng cứu sinh để cùng nhau cập bến an toàn.

--------------

_ Tác giả Harold James là Giáo sư Lịch sử và Các vấn đề Quốc tế tại Đại học Princeton, gần đây nhất là tác giả của "Bảy vụ va chạm: Khủng hoảng kinh tế định hình toàn cầu hóa". (Nhà xuất bản Đại học Yale, 2023).

_ Trần HSa lược dịch từ Project Syndicate.... 02/02/2026.