Trò chơi lâu dài đằng sau cuộc thanh trừng PLA của Tập Cận Bình.

 

Tác giả  John Garnaut... 03 Tháng Hai 2026... The New York Times via DNYUZ.

Cuộc chiến kéo dài của Chủ tịch Tập Cận Bình nhằm đưa quân đội Trung Quốc ở dưới sự kiểm soát tuyệt đối của cá nhân ông, đã đạt đến điểm bùng phát.

Vào ngày 24 tháng 1, Bộ Quốc phòng Trung Quốc xác nhận rằng vị tướng cao cấp nhất của quốc gia, Trương Du Hạ ( Zhang Youxia - Trương Hựu Hiệp ) , đã bị điều tra vì một loạt các hành vi bị cáo buộc sai trái về mặt chính trị . Đó là động thái táo bạo nhất của ông Tập trong cuộc thanh trừng quân đội, sâu rộng nhất trong lịch sử Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Tính thiếu minh bạch của hệ thống chính trị Trung Quốc đã làm dấy lên những đồn đoán về xung đột phe phái và các báo cáo cho rằng Tướng Trương bị cáo buộc nhận hối lộ để thăng chức bộ trưởng và làm rò rỉ bí mật hạt nhân cho Hoa Kỳ.

Những động lực thực sự có lẽ không gây chú ý như vậy — và nó tiềm ẩn những hệ quả lớn hơn đối với hòa bình và ổn định ở châu Á.

Cuộc cải tổ kéo dài nhiều năm có thể cho thấy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đang trong tình trạng hỗn loạn, làm cản trở mục tiêu "thống nhất" Đài Loan với Trung Quốc đại lục của ông Tập Cận Bình.

Nhưng đây là một phần trong kế hoạch dài hạn của nhà lãnh đạo Trung Quốc nhằm tạo điều kiện cho một thế hệ tướng lĩnh mới kỷ luật hơn, có khả năng làm chủ các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, máy bay không người lái, cũng như chiến tranh không gian, dưới biển và mạng. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một lực lượng quân sự có khả năng chinh phục Đài Loan và giành chiến thắng trong một cuộc đối đầu tiềm tàng với Hoa Kỳ.

Không có bằng chứng nào cho thấy các chỉ huy bị thanh trừng đã trực tiếp thách thức những tham vọng này. Nhưng ngày càng rõ ràng rằng ông Tập Cận Bình tin rằng ông cần xây dựng nền tảng thống nhất tư tưởng tuyệt đối, và lòng trung thành cá nhân cho các cuộc chiến trong tương lai, và ông đang vận dụng những chiến thuật của chủ nghĩa Mao và Stalin mà ông đã tiếp thu từ thời trẻ.

Đảng Cộng sản Trung Quốc đã mô tả việc cách chức Tướng Trương là một phần trong nhiệm vụ “loại bỏ sự mục nát và tái sinh sức sống mới” nhằm đạt được “sự đổi mới và hồi sinh của Quân đội Nhân dân”. Đây là ngôn ngữ được bao biện mang ý nghĩa rất quan trọng trong Đảng Cộng sản Trung Quốc, ám chỉ đến giai đoạn then chốt khi lực lượng Cộng sản của Mao Trạch Đông, sau một loạt thất bại, tập hợp lại tại Diên An ở miền trung bắc Trung Quốc vào cuối những năm 1930.

Đối với ông Tập và những người con ưu tú của đảng – con cái của các nhà cách mạng – Diên An là vùng đất thiêng liêng, nơi Mao Trạch Đông tập hợp Hồng quân và biến họ thành lực lượng chiến đấu có kỷ luật, đánh bại chính phủ Quốc dân đảng và giành quyền kiểm soát đất nước. Đó cũng là nơi Mao phát động chiến dịch khủng bố chính trị để loại bỏ các đối thủ, hoặc những người mà ông cho là không đáng tin cậy về mặt tư tưởng đối với những thách thức phía trước.

Tướng Trương không chỉ là một cựu chiến binh được kính trọng, từng là phó chỉ huy của ông Tập, mà từ lâu ông còn  được coi là một trong những cố vấn quân sự thân cận nhất của ông Tập. Cha của họ đã cùng nhau chiến đấu trong cuộc cách mạng. Nếu một người có tầm cỡ như tướng Trương lại bị bôi nhọ là nguồn gốc của sự “thối nát”, điều đó càng nhấn mạnh rằng cuộc cải tổ của ông Tập - người được cho là nhà lãnh đạo kiên nhẫn, tính toán và tham vọng toàn cầu nhất trên thế giới hiện nay - không chỉ đơn thuần là vấn đề tham nhũng hay cân bằng phe phái.

Giống như Mao Trạch Đông và nhà lãnh đạo Liên Xô Joseph Stalin, ông Tập Cận Bình coi "loại bỏ sự mục nát" là một quá trình tự đổi mới, một nỗ lực liên tục để "thanh lọc và khử trùng" Đảng Cộng sản nhằm bảo đảm sự tồn tại của chế độ.

Từ năm 2022, ông Tập Cận Bình đã cách chức 5 trong số 6 vị tướng trong Quân ủy Trung ương. Có tới 34 trong số 44 vị tướng trong Ủy ban Trung ương Đảng đã bị cách chức hoặc vắng mặt một cách bí ẩn trong các sự kiện chính thức mà không có lời giải thích — một cuộc thanh trừng sâu rộng hơn bất cứ điều gì mà Mao Trạch Đông từng thực hiện.

Điều này chắc chắn làm suy yếu quân đội Trung Quốc trong ngắn hạn. Stalin đã thanh trừng gần 90% các tướng lĩnh hàng đầu của mình trong thời kỳ Khủng bố vĩ đại năm 1937-1938. Năm sau, khi quân đội Liên Xô xâm lược Phần Lan, họ đã bị đánh bại nặng nề bởi lực lượng Phần Lan nhỏ hơn nhiều.

Nhưng ông Tập Cận Bình dường như tin rằng ông có thể nhanh chóng đào tạo một thế hệ lãnh đạo mới cho đội quân thường trực lớn nhất thế giới. Là một người am hiểu sâu sắc lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô và Trung Quốc, ông biết rằng chỉ trong vòng ba năm, Stalin đã tái cấu trúc bộ máy lãnh đạo cao cấp của mình, đứng đầu là Georgy Zhukov, người cuối cùng đã đẩy lùi quân xâm lược Đức Quốc xã.

Những luận điệu của chính phủ về việc cách chức tướng Trương đã đặc biệt nhấn mạnh vào những khung thời gian tương tự. Sau khi thông báo được đưa ra, báo Quân Giải phóng Nhân dân (PLA Daily) nhận định rằng tại Diên An, “chu kỳ tốt đẹp ‘diệt trừ mục nát – tái sinh – giành chiến thắng’ đã cho phép quân đội, chỉ trong ba năm ngắn ngủi, quét sạch lực lượng đối phương, lật đổ chế độ phản động của Quốc dân đảng (chủ nghĩa Quốc gia ), và mở ra kỷ nguyên của nước Trung Hoa mới.

Nhìn chung, các yếu tố hiện đang dần khớp lại theo hướng có thể khuyến khích ông Tập Cận Bình leo thang áp lực kinh tế và quân sự của Trung Quốc đối với Đài Loan trong vài năm tới.

Đài Loan sẽ tổ chức bầu cử vào tháng 1 năm 2028. Nếu ông Lại Thanh Đức, tổng thống đương nhiệm, tái đắc cử, đây sẽ là lần thứ tư liên tiếp cử tri Đài Loan bầu một ứng cử viên từ Đảng Dân chủ Tiến bộ - đảng ủng hộ việc duy trì nền độc lập trên thực tế của hòn đảo được cai trị dân chủ này. Điều này có thể được ông Tập Cận Bình coi là việc thu hẹp hơn nữa con đường thống nhất hòa bình theo các điều kiện của Bắc Kinh. Mặt khác, nếu ông Lai thất cử - các cuộc thăm dò gần đây cho thấy điều đó có thể xảy ra - thì chức tổng thống sẽ thuộc về một đảng cởi mở hơn với mối quan hệ gần gũi hơn với Trung Quốc.

Những hành động của Tổng thống Trump có thể vô tình làm trầm trọng thêm những diễn biến này.

Trong khi liên tục gây hấn với các đồng minh đã giúp kiềm chế tham vọng địa chiến lược của Bắc Kinh, ông Trump lại tỏ ra không mấy mặn mà với việc đối đầu lâu dài với Bắc Kinh, thay vào đó kêu gọi các hội nghị thượng đỉnh và tìm cách hòa giải trong cuộc chiến thương mại của mình. Có lẽ không phải ngẫu nhiên mà việc tướng Trương bị cách chức được công bố chỉ một ngày sau khi chính quyền Trump công bố Chiến lược Quốc phòng Quốc gia mới, tập trung vào sự thống trị của Mỹ ở Tây bán cầu trong khi từ bỏ mục tiêu lâu dài là đối đầu với Trung Quốc.

Nếu ông Trump tiếp tục theo đuổi cách tiếp cận nhượng bộ đối với Trung Quốc và làm suy yếu hơn nữa các hệ thống liên minh dựa vào Mỹ, thì hậu quả chiến lược trong hai năm tới có thể rất nghiêm trọng.

Với ít ràng buộc hơn, cả từ bên trong lẫn bên ngoài, ông Tập Cận Bình sẽ tự do gây sức ép mạnh hơn nữa lên Đài Loan, được hậu thuẫn bởi một lực lượng quân đội Trung Quốc được tái cấu trúc, vốn đã được huấn luyện để thực thi — chứ không phải đặt vấn đề về — mệnh lệnh của ông.

------------------

_ Tác giả John Garnaut là đồng sáng lập Garnaut Global, một công ty tư vấn rủi ro địa chính trị. Ông là phóng viên Trung Quốc của tờ The Sydney Morning Herald và là cố vấn cấp cao của cựu Thủ tướng Malcolm Turnbull của Úc.

Bài viết Trò chơi lâu dài đằng sau cuộc thanh trừng PLA của Tập Cận Bình xuất hiện đầu tiên trên New York Times.

_ Trần HSa lược dịch từ The New York Times via DNYUZ.... 03/02/2026.