Sự thiếu linh hoạt của người Mỹ

 Niềm tin quá mức vào sức mạnh quân sự của ông Trump nằm trong truyền thống của Mỹ.

Robert McNamara, Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ trong những năm 1960, đến thăm các sĩ quan ở Việt Nam. Mỹ từ lâu đã nhầm lẫn sức mạnh quân sự với khả năng áp đặt ý chí của mình trên những vùng đất xa xôi © Lưu trữ Bettmann / Getty Images.

Tác giả Edward Luce....19/5/2026.....Financial Times

Đếm các mục tiêu bị xóa sổ. Kiểm đếm xác chết của các nhà lãnh đạo cấp cao. Hãy xem sức mạnh quân sự của Mỹ. Xét trên mọi phương diện, Iran đã phải chịu một đòn giáng quá mạnh. Tuy nhiên, những lời đe dọa  về các cuộc tấn công tiếp theo của Mỹ không mang lại sự nhượng bộ từ Iran. Những lời đe dọa  của Donald Trump, bao gồm cả việc ném bom khiến đưa Iran vào thời kỳ đồ đá, nghe có vẻ rỗng tuếch kể từ đầu tháng Ba. Thế nhưng, ông ấy vẫn tiếp tục lặp lại chúng. Một chiến thuật thất bại hết lần này đến lần khác được đem ra đe dọa, và mong đợi một kết quả khác, là định nghĩa của sự điên rồ.

Người ta nhận thấy, đúng là Mỹ có biên độ sai số lớn hơn bất kỳ cường quốc nào khác. Mỹ có quân đội hùng mạnh nhất thế giới và được bao bọc bởi các đại dương rộng lớn ở phía đông và phía tây, cùng các nước láng giềng lành tính ở phía bắc và phía nam. Nhưng những phước lành như vậy có thể gây ra suy nghĩ lười biếng. Nhiều thập kỷ trước Chiến dịch Epic Fury của Trump, Mỹ đã có thói quen nhầm lẫn ưu thế quân sự của mình với khả năng áp đặt ý chí của Mỹ lên những vùng đất xa xôi. Điều duy nhất mới mẻ trong cuộc chiến Iran của Trump là sự thất bại hiển nhiên ngay lập tức của nó.

Epic Fury không có gì khác biệt so với truyền thống của Mỹ. Khi Trump còn là một thanh niên và tìm cách trốn tránh quân dịch ở Việt Nam - một đặc quyền mà ông chia xẻ với các tổng thống Mỹ tương lai khác, bao gồm cả George W Bush - Ngũ Giác đài  đã  thường xuyên công bố "tỷ lệ bị tiêu diệt" giữa số lượng địch thiệt mạng so với số thương vong của người Mỹ. Cuộc tấn công Tết Mậu Thân vào đầu năm 1968 được báo trước là một chiến thắng lớn của Hoa Kỳ vì rất nhiều quân nổi dậy Việt Cộng đã bị tiêu diệt. Trên thực tế, Tết Mậu Thân đã mang lại một thất bại chính trị nặng nề cho nước Mỹ vì nó truyền tải ý chí sắt đá của kẻ thù.

Ngũ Giác đài  không nhìn nhận điều ấy theo cách đó. Pete Hegseth, "Bộ trưởng Chiến tranh" của Mỹ, là một nhân vật rất khác với Robert McNamara, Bộ trưởng Quốc phòng thời bấy giờ. Nhưng kịch bản của anh ta cũng tương tự. Nói một cách thô thiển, thành công được đánh giá bằng số lượng mục tiêu và con người mà Mỹ có thể phá hủy. Những từ yêu thích của Hegseth là "độ chính xác" và "khả năng sát thương". Sự tương đồng giữa Chiến dịch Rolling Thunder của Lyndon B Johnson và Epic Fury của Trump gần như chính xác. Cũng giống như LB Johnson đã xử dụng ném bom rải thảm xuống Bắc Việt Nam để thúc đẩy những nhượng bộ khó đạt được trong các cuộc đàm phán, những đe dọa bằng tên lửa của Trump đã bị lãng phí đối với Iran. Như Taliban đã từng nói trong chiến dịch quân sự của Mỹ kéo dài hai thập kỷ ở Afghanistan: "Mỹ có đồng hồ, chúng tôi có thời gian". Taliban đã giành lại quyền lực cách đây 5 năm.

Trump dường như nắm bắt được giới hạn ở mánh khóe ngựa quen đường củ của Mỹ, tốt hơn hầu hết các tổng thống Mỹ khác. Lời tố cáo cuộc chiến Iraq của Bush là một động lực quan trọng cho việc ông Trump tiếp quản đảng Cộng hòa hồi năm 2016. Điều trớ trêu là bây giờ ông ta lại đang cưỡi con ngựa đó đi vào cùng một bãi cát lún như trước. Trump có thể thuật lại toàn bộ những chiêu trò quen thuộc của nước Mỹ trong cùng một cuộc phỏng vấn. Lúc thì ông tuyên bố sứ mệnh đã hoàn thành như Bush đã làm ở giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh Iraq. Lúc khác, ông treo lơ lửng hòa bình với danh dự, như Richard Nixon và Henry Kissinger đã từng dùng để chỉ việc Mỹ rút khỏi Việt Nam. Khi thực sự nổi giận, ông ta yêu cầu đầu hàng vô điều kiện theo kiểu chiến tranh thế giới thứ hai.

Nhưng lối thoát duy nhất của ông là thông qua ngoại giao bền vững trên nhiều mặt trận. Hôm thứ Hai, ông đã hủy bỏ làn sóng tấn công Iran được dự kiến vào thứ Ba. Ông muốn cho các cuộc đàm phán do Pakistan làm trung gian một cơ hội khác. Ưu tiên hàng đầu trong tâm trí của Trump là ông phải làm tốt hơn điều mà Barack Obama đã làm với thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015. Dường như ông ta không hề nhớ rằng các nhà đàm phán của Obama đã mất 20 tháng để hoàn thành nó. Ý tưởng rằng các quan chức Mỹ ít kinh nghiệm hơn nhiều lại có thể làm tốt hơn trong vài ngày là ảo tưởng. Việc Obama có thể đạt được một thỏa thuận nghiêm túc mà không một lần đe dọa ném bom Iran là điều không thể tưởng tượng được đối với ông Trump.

Bài học từ Epic Fury cũng giống như bài học mà Obama rút ra từ Iraq. Ngoại giao phải luôn là phương sách đầu tiên. Thậm chí không cần phải đề cập đến sức mạnh quân sự của Mỹ, càng không cần phải khoe khoang về nó hàng ngày. Nói theo cách khác, diễn giải theo một câu châm ngôn, quân đội chiến đấu tốt nhất là quân đội ít chiến đấu nhất. Quan điểm dễ chịu là đổ lỗi thất bại của Epic Fury cho sự liều lĩnh đặc biệt của Trump. Nhưng ông ta không phải là trường hợp ngoại lệ. Một khi bạn bỏ qua sự thiếu kềm chế lời nói tự gây hại đặc trưng của ông ta, bạn sẽ nhận ra ông ấy là một người theo chủ nghĩa truyền thống ở Washington. Cách tiếp cận của ông ta là sự lặp lại phi lý của hết cuộc chiến tranh thất bại này đến cuộc chiến tranh thất bại khác của Mỹ, sau hàng loạt chiến thắng trên chiến trường.

Trong khi thế giới đang tìm kiếm thông tin về Thucydides và tiếp thu thực tế mới nổi về quan hệ Trung Quốc-Mỹ với nhóm G2, câu hỏi đặt ra là liệu Washington có khả năng tái tạo lại chính mình hay không. Các nhân vật Mỹ am hiểu hơn Trump đang kêu gọi ông ta "hoàn thành công việc" ở Iran. Nếu họ học hỏi từ quá khứ gần đây hoặc xa hơn, họ sẽ xem xét kỷ lời khuyên của họ. Nhưng điều đó sẽ đòi hỏi phải suy nghĩ. Chiến lược tốt là sản phẩm của sự khiêm tốn về trí tuệ. Việc Trump thiếu điều đó khiến ông ta có rất nhiều người khác cũng giống như ông.

------------------

_ Tác giả Edward Luce

_ Trần HSa lược dịch từ Financial Times.........20 /5/2026.....