Cuộc gặp giữa Trump và Tập Cận Bình khiến Đài Loan lo ngại, theo dõi sát sao những thay đổi ngầm của Mỹ.

 Những phát ngôn thiếu suy nghĩ là một rủi ro lớn; nhân vật quan trọng của châu Âu trấn an dư luận trong chuyến thăm Đài Bắc.

Các cuộc tập trận tấn công chống đổ bộ vào Kim Môn của Đài Loan, đối diện với thành phố Hạ Môn của Trung Quốc: Bất cứ điều gì mà Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump nói với Tập Cận Bình của Trung Quốc về Đài Loan sẽ được xem xét kỹ lưỡng. (Anadolu qua Getty Images)

Tác giả THOMPSON CHAU và PAK YIU.... 11 tháng 5, 2026 ....Nikkei Asia.

TAIPEI/NEW YORK -- Đài Loan đang chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Trung Quốc, Tập Cận Bình, vào cuối tuần này. Theo một số chuyên gia, kịch bản tốt nhất cho Đài Bắc là không bị nhắc đến chút nào.

Tuy nhiên, điều đó dường như khó xảy ra sau khi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói hồi đầu tháng rằng ông "chắc chắn Đài Loan sẽ là một chủ đề được bàn luận". Bắc Kinh đã nhấn mạnh rằng Đài Loan là "rủi ro lớn nhất" trong mối quan hệ song phương, báo hiệu một chiến dịch nhằm làm suy yếu sự ủng hộ của Mỹ đối với Đài Bắc và nỗ lực của Tổng thống Lai Ching-te trong việc tăng cường khả năng phòng thủ của hòn đảo dân chủ.

"Sự thật là người dân Đài Loan đang lo lắng về hội nghị thượng đỉnh [Trump-Tập]", một nhân vật cao cấp trong nội bộ của Bộ Ngoại giao Đài Bắc nói với Nikkei Asia, với điều kiện giấu tên.

Trước công chúng, hầu hết các quan chức Đài Loan đều ngần ngại bày tỏ sự lo ngại đó.

Đặc phái viên  Đài Bắc tại Mỹ, Alexander Yui, tuần trước đã nói với các phóng viên rằng Đài Loan hiểu sự cần thiết của các cuộc trao đổi cấp cao giữa Bắc Kinh và Washington. Ngoại trưởng Lin Chia-lung hôm thứ Hai cho biết Đài Bắc "tự tin" vào mối quan hệ đối tác với Mỹ, quốc gia đã nhiều lần bảo đảm rằng chính sách của họ sẽ không thay đổi.

Thứ trưởng Ngoại giao Đài Loan Francois Wu đã nói với Bloomberg về những lo ngại rằng Đài Loan sẽ "trở thành chủ đề" trong cuộc đàm phán giữa Tập Cận Bình và Trump. Người trong cuộc nói chuyện với Nikkei Asia bày tỏ hy vọng rằng hai siêu cường đối địch có "nhiều vấn đề khác để lo lắng", và Đài Loan có thể chỉ là "một món ăn kèm".

Bất cứ điều gì Trump nói về Đài Loan sẽ bị xem xét kỹ lưỡng, không chỉ ở Đài Bắc mà còn trên khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Ví dụ, Tokyo sẽ theo dõi sát sao, vì nước này vẫn đang vướng vào cuộc tranh chấp kéo dài nhiều tháng với Trung Quốc về phát ngôn của Thủ tướng Sanae Takaichi, rằng một cuộc tấn công vào Đài Loan có thể là "tình huống đe dọa sự sống còn" của Nhật Bản.

Ngay cả một sự thay đổi chính sách bằng lời nói nhỏ, cũng có thể gây ra những hệ quả lớn. Trong một bài phân tích trước thềm hội nghị thượng đỉnh, các nhà phân tích tại Eurasia Group cho biết Bắc Kinh muốn ông Trump tuyên bố rằng Mỹ "phản đối độc lập của Đài Loan" hoặc "không phản đối thống nhất hòa bình". Họ nói, trong một cuộc gặp riêng, "Không thể loại trừ khả năng một yêu cầu bất ngờ từ ông Tập và một tuyên bố từ ông Trump."

Ngôn ngữ thông thường của Mỹ là họ "không ủng hộ" độc lập của Đài Loan, ám chỉ các động thái của Đài Bắc nhằm tuyên bố độc lập trên danh nghĩa là một nước cộng hòa Đài Loan và bãi bỏ chế độ hiến pháp cũ. Tuy nhiên, Bắc Kinh coi bất kỳ ai phản đối tuyên bố chủ quyền của họ đối với Đài Loan, hoặc thậm chí ủng hộ hiện trạng, đều là những người ủng hộ "Đài Loan độc lập".

Một sự thay đổi so với lập trường rập khuôn của Mỹ, nếu xảy ra, "sẽ là kết quả có tác động lớn nhất của hội nghị thượng đỉnh, làm suy yếu sự ủng hộ trong nước ở Đài Loan đối với đảng cầm quyền, và thiết lập một chuẩn mực mới giữa hai bờ eo biển đối với Mỹ và các chính phủ nước ngoài khác," Eurasia Group cho biết.

Patricia Kim, một chuyên gia cao cấp tại Trung tâm John Thornton về Trung Quốc thuộc Viện Brookings, đã cảnh báo trong một cuộc họp báo: "Ngay cả khi chúng ta không thấy điều gì đó kịch tính như một sự thay đổi chính thức trong chính sách được tuyên bố lần này, thì vẫn luôn có nguy cơ Tổng thống Trump có thể đưa ra một nhận xét tùy hứng."

Bà nói thêm rằng Trump "không nhất thiết là người đánh giá cao những sắc thái tinh tế của ngôn ngữ chính sách lâu đời, và ông ấy đã thể hiện sự sẵn sàng làm mờ ranh giới truyền thống."

Chuyến thăm của Trump diễn ra trong bối cảnh Lai và Đảng Dân chủ Tiến bộ của ông đang đấu tranh với phe đối lập, do Quốc dân đảng (KMT) lãnh đạo. KMT ủng hộ quan hệ gần gũi hơn với Bắc Kinh và tuân thủ quan điểm rằng Đài Loan thuộc về một quốc gia Trung Quốc rộng lớn hơn. Lãnh đạo đảng, Cheng Li-wun, đã có chuyến đi cấp cao tới Trung Quốc để gặp Tập Cận Bình vào tháng trước.

Các thành viên của Đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) cầm các tấm biển sau khi cơ quan lập pháp do phe đối lập kiểm soát phê duyệt ngân sách quốc phòng đặc biệt trị giá $ 25 tỷ vào ngày 8 tháng 5, cắt giảm hơn một phần ba đề xuất ban đầu của tổng thống. © Reuters (bằng tiếng Anh)

Liên minh do Quốc Dân Đảng lãnh đạo, hiện đang kiểm soát cơ quan lập pháp, đã thông qua ngân sách quốc phòng vào cuối tuần trước, cắt giảm khoảng 38% so với đề xuất ban đầu của ông Lai trị giá 40 tỷ đô la. Mặc dù ngân sách bao gồm việc mua sắm thiết bị của Mỹ, một quan chức Mỹ giấu tên nói với truyền thông rằng việc một số chương trình bị bỏ sót và vẫn cần được tài trợ là điều "đáng thất vọng".

Bà Cheng, người am hiểu truyền thông, gần đây cho biết bà đã yêu cầu được gặp ông Trump trong chuyến đi dự kiến ​​tới Mỹ vào tháng tới.

"Vẫn còn rất nhiều bên sẽ lợi dụng bất kỳ sự thiếu cam kết nào của Đài Loan [đối với quốc phòng] để biện minh cho mối quan hệ Mỹ-Trung thân thiết hơn", ông Raymond Kuo, phó chủ tịch kiêm nghiên cứu viên cao cấp tại Hội đồng Chicago về các vấn đề toàn cầu, cho biết.

Tại hội nghị thượng đỉnh Trump -Tập, "Kết quả tốt nhất cho Đài Loan sẽ là một cuộc gặp tương tự như cuộc gặp giữa Trump và Tập ở Busan: vấn đề Đài Loan không được thảo luận," ông Kuo, người trước đây là giám đốc phụ trách Đài Loan tại viện nghiên cứu RAND của Mỹ, cho biết. Dù sao đi nữa, ông nói thêm, "Điều quan trọng là Washington phải duy trì quan điểm riêng của mình về quan hệ xuyên eo biển," và tránh đưa ra bất kỳ tuyên bố nào ngụ ý công nhận chủ quyền của Trung Quốc đối với Đài Loan.

Ông Rubio nhấn mạnh rằng cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều hiểu rằng "các sự kiện gây bất ổn" không có lợi cho cả hai bên, liên quan đến Đài Loan hay bất cứ nơi nào ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Giữa những lo lắng đó, một nhân vật quan trọng của châu Âu trong chuyến thăm hiếm hoi tới Đài Bắc đã đưa ra những lời trấn an.

Jose Barroso, cựu chủ tịch Ủy ban châu Âu và là cựu thủ tướng Bồ Đào Nha lần đầu tiên công khai thăm Đài Loan, cho biết ông tin rằng hội nghị thượng đỉnh của Trump với Tập khó có thể thực sự làm thay đổi hiện trạng.

Jose Barroso, cựu chủ tịch Ủy ban châu Âu đầu tiên và là thủ tướng Bồ Đào Nha công khai đến thăm Đài Loan, phát biểu tại diễn đàn thường niên của Trung tâm Phục hồi và Đổi mới Châu Á-Thái Bình Dương tại Đài Bắc. (CAPRI)

"Dù điều gì xảy ra trong cuộc gặp, Tập Cận Bình và Trung Quốc sẽ không thay đổi lập trường của họ về Đài Loan. ... Tôi hoàn toàn không ảo tưởng về tình cảm mạnh mẽ của họ," Barroso nói với Nikkei Asia. Đồng thời, "Sự đồng thuận chung quanh vấn đề Đài Loan tại Mỹ cũng rất mạnh mẽ, không chỉ giữa hai đảng mà còn trong cộng đồng ngoại giao và tình báo, trong Quốc hội, trong các viện nghiên cứu, trong giới học thuật và trong xã hội."

Ông Barroso, người thường xuyên đến thăm Trung Quốc trong suốt sự nghiệp chính trị của mình và là người dẫn dắt các cuộc đàm phán của Bồ Đào Nha với Bắc Kinh về việc chuyển giao Ma Cao, đã đến Đài Loan tuần trước để tham dự một diễn đàn do Trung tâm Khả năng phục hồi và Đổi mới châu Á - Thái Bình Dương (Center for Asia-Pacific Resilience and Innovation) tổ chức. Đây là một tổ chức tư vấn phi chính phủ có ảnh hưởng, kết nối các nhà hoạch định chính sách châu Á, châu Âu và Mỹ với Đài Bắc.

Vị chính khách kỳ cựu của châu Âu gọi ông Trump là một "người gây rối lớn", người "đã thay đổi ngữ pháp của chính trị" từ châu Á sang phương Tây.

Một số nhà quan sát tin rằng Trung Quốc khó có thể gây sức ép mạnh mẽ lên Đài Loan lần này, trong khi ông Trump và ông Tập đang đặt nền móng cho các hội nghị thượng đỉnh trong tương lai.

Một cựu quan chức Mỹ giấu tên cho biết, Trung Quốc "có lợi ích trong việc câu giờ và tiếp tục mua sự ổn định cũng như theo đuổi các cơ hội" để đạt được các thỏa thuận, đồng thời lưu ý rằng Đài Loan là một vấn đề lưỡng đảng ở Mỹ với những cam kết được ghi nhận trong Quốc hội về việc bảo vệ hòn đảo này.

Tuy nhiên, nếu có bất kỳ ngôn từ nào từ ông Trump ám chỉ sự thay đổi trong lập trường của Mỹ, điều đó có thể có những tác động lớn đến khả năng răn đe của Mỹ trong khu vực, vị quan chức này cho biết.

--------------

_ Tác giả THOMPSON CHAU và PAK YIU.... .

_ Trần HSa lược dịch từ .Nikkei Asia..... 11 tháng 5, 2026 ..