Các cường quốc tầm trung sợ hãi những gì khi nghĩ về hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập.

 Các cuộc thăm dò toàn cầu cho thấy thế giới ít tin tưởng vào Hoa Kỳ và Trung Quốc. Cả ông Trump lẫn ông Tập đều đã xử dụng ảnh hưởng khổng lồ của họ đối với thương mại và an ninh để gây sức ép hoặc trừng phạt.

Tổng thống Trump và Tập Cận Bình sau cuộc gặp ở Busan, Hàn Quốc, vào năm 2025.Tín dụng...Haiyun Jiang / New York Times.

Tác giả Damien Cave ....11 Tháng Năm, 2026 .... The New York Times via Dnyuz.

Ba Lan sẽ sớm đặt dây chuyền sản xuất xe tăng cho Hàn Quốc. Úc đang mua tàu chiến từ Nhật Bản. Canada sẽ gửi uranium cho Ấn Độ, trong khi Ấn Độ chào bán tên lửa hành trình cho Việt Nam, và Brazil chế tạo máy bay vận tải quân sự cho Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Tất cả những thỏa thuận này đều được ký kết trong vài tuần qua. Mỗi thỏa thuận đều thể hiện nỗ lực của các cường quốc tầm trung nhằm tự bảo vệ mình khi cuộc xung đột ở Iran làm tắc nghẽn nguồn cung năng lượng toàn cầu, và khi một hội nghị thượng đỉnh đầy rủi ro giữa Tổng thống Trump và ông Tập Cận Bình của Trung Quốc đang đến gần.

Các cuộc thăm dò toàn cầu cho thấy thế giới ít tin tưởng vào Hoa Kỳ và Trung Quốc. Cả ông Trump lẫn ông Tập đều đã xử dụng ảnh hưởng khổng lồ của họ đối với thương mại và an ninh để gây sức ép hoặc trừng phạt. Và để đáp lại, các quốc gia nhỏ hơn đang hành xử như thể họ bị mắc kẹt với quái vật khổng lồ hay trong những đụn cát thường xuyên thay đổi hình dạng ("Godzilla" hay "Dune" ) - di chuyển lặng lẽ theo nhóm nhỏ, cố gắng không chọc giận những gã khổng lồ cáu kỉnh.

“Đó là năm mươi sắc thái của sự lưỡng lự,” Richard Heydarian, một nhà khoa học chính trị người Philippines tại Đại học Oxford, nhận xét. Hoặc, như Ja Ian Chong, một nhà phân tích an ninh ở Singapore, nói, “Không bên nào muốn đối đầu với Bắc Kinh và giờ là cả Washington nữa.”

Đối với các quốc gia đang theo dõi từ xa, nỗi lo lắng và hy vọng bao trùm cuộc gặp gỡ giữa Trump và Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, dự kiến ​​diễn ra trong tuần này. Tại châu Á, nơi bị ảnh hưởng nặng nề và nhanh chóng nhất bởi tình trạng thiếu dầu do chiến tranh và sự kiểm soát chặt chẽ của Trung Quốc đối với xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ, tâm trạng đặc biệt ảm đạm. Các cuộc phỏng vấn với các quan chức và tuyên bố từ các nhà lãnh đạo đi khắp thế giới để  bảo đảm các thỏa thuận thương mại và quốc phòng cho thấy, hầu hết các cường quốc tầm trung đều cảm thấy choáng ngợp trước trật tự thế giới đang xấu đi.

Nhiều người tin rằng hội nghị thượng đỉnh này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại hơn là giúp ích. Và cách tiếp cận dựa trên cảm tính của ông Trump đối với các vấn đề phức tạp là nguồn gốc chính của sự lo lắng.

Trong nhiều tháng, các quan chức ở châu Á đã lo ngại rằng tổng thống có thể quá vội vàng đạt được thỏa thuận với ông Tập, chấm dứt việc bán vũ khí cho Đài Loan hoặc đồng ý với ngôn ngữ chính sách mềm mỏng hơn, điều này có thể tạo điều kiện dễ dàng hơn cho Trung Quốc làm suy yếu hòn đảo dân chủ này.

“Đó sẽ là cơn ác mộng tồi tệ nhất,” một quan chức Đài Loan giấu tên cho biết khi thảo luận về các vấn đề nội bộ chính phủ. Ông khẳng định việc Mỹ giảm hỗ trợ là điều khó xảy ra.

Nhưng bất kỳ sự nhượng bộ nào về vấn đề Đài Loan cũng có thể khiến các đối tác khác của Mỹ lo sợ bị bỏ rơi. Việc Bắc Kinh thúc đẩy tuân thủ luật pháp tại các khu vực tranh chấp lãnh thổ ở những nơi khác sẽ được củng cố., từ biên giới với Ấn Độ đến Biển Đông.

Các quan chức Việt Nam cho biết, nếu Tổng thống Trump có động thái hòa giải hoặc tâng bốc ông Tập Cận Bình, ngay cả khi không có những nhượng bộ lớn hơn, Trung Quốc sẽ có thêm quyền tự do để gây sức ép mạnh hơn lên các nước nhỏ hơn.

Một mối lo ngại khác đang được thảo luận trong khu vực: rằng ông Trump có thể thay đổi các kế hoạch an ninh dài hạn để đổi lấy các điều khoản kinh tế tốt hơn với Trung Quốc.

Quyết định của ông Trump về việc điều chuyển một nhóm tàu ​​sân bay tấn công từ Thái Bình Dương và đạn dược từ Hàn Quốc cho cuộc chiến ở Iran có thể đã tạo động lực cho việc tái khai triển rộng rãi hơn. Khi Ngũ Giác đài  tuyên bố sẽ rút ít nhất 5.000 binh sĩ khỏi Đức sau khi ông Trump bày tỏ sự khó chịu với thủ tướng Đức, các đồng minh ở châu Á lại một lần nữa được nhắc nhở về việc khả năng răn đe tập thể có thể bị suy yếu nhanh chóng như thế nào.

Ông Trump từng đe dọa rút quân khỏi Nhật Bản, nơi có khoảng 53.000 quân nhân Mỹ đóng quân – nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác – và Hàn Quốc, nơi có thêm 24.000 quân nhân Mỹ khác đóng quân. Nếu ông có thể nhận được một khoản lợi lớn từ ông Tập Cận Bình để đổi lấy việc rút quân, liệu ông có từ chối thỏa thuận đó hay không?

Các nhà phân tích lưu ý rằng các kế hoạch bị Trung Quốc phản đối, chẳng hạn như AUKUS, một hiệp ước giữa Úc, Anh và Mỹ được thiết kế để chống lại ảnh hưởng của Bắc Kinh bằng cách trang bị cho Úc tàu ngầm hạt nhân và công nghệ tiên tiến, cũng có thể bị hủy bỏ đột ngột.

Hugh White, một cựu quan chức tình báo Úc hiện đang giảng dạy nghiên cứu chiến lược tại Đại học Quốc gia Úc, cho biết, “Cảm giác rằng các đồng minh của Mỹ phải trông cậy vào nhau vì họ không còn có thể trông cậy vào Mỹ nữa là rất thực tế.” 

Ông nói thêm rằng, cảm xúc đó mạnh mẽ hơn nhiều so với “ngôn ngữ thận trọng trước công chúng” của các nhà lãnh đạo quốc gia.

Các quan chức châu Âu và châu Á thường nói chuyện riêng tư một cách thẳng thắn về việc từ bỏ niềm tin vào Mỹ, thúc đẩy nỗ lực không thể quay đầu để đa dạng hóa nền kinh tế, thoát khỏi sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ. Trong các cuộc thảo luận thân mật với phóng viên, họ có thể nói giống như Thủ tướng Mark Carney của Canada, người đã nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt tại Davos năm nay với bài phát biểu tuyên bố: “Chúng ta đang ở giữa một sự đổ vỡ, chứ không phải là một sự chuyển đổi.”

Nhưng trước công chúng, họ thận trọng hơn. Một số quan chức thừa nhận rằng đất nước của họ đang cố gắng câu giờ và tránh những cơn giận dữ của ông Trump, đồng thời tiếp tục thể hiện lòng trung thành với đế chế.

Các quan chức Hàn Quốc chỉ đơn giản bày tỏ sự cam chịu về việc Mỹ can thiệp quân sự, sau khi đã nói rõ rằng họ cảm thấy bị phản bội, khi vào năm 2004 Tổng thống George W. Bush tuyên bố kế hoạch chuyển quân từ châu Á sang chiến tranh Iraq. Úc, Đài Loan và Nhật Bản công khai và nhiều lần nhấn mạnh giá trị ở vai trò lãnh đạo của Mỹ mà không kèm theo bất kỳ điều kiện nào — ngay cả khi thuế quan của Mỹ và cuộc chiến mà ông Trump phát động với Iran đang làm tê liệt nền kinh tế của họ.

Bước đi thận trọng

Không ai muốn bị coi là đi chệch hướng.

Thủ tướng mới của Nhật Bản, Sanae Takaichi, đã mạnh dạn hơn hầu hết các thủ tướng khác trong việc thúc đẩy mối quan hệ mạnh mẽ hơn với các quốc gia khác. Tuy nhiên, ngay cả khi bà đi khắp khu vực để thúc đẩy hợp tác quân sự, các quan chức ở Tokyo vẫn lo ngại về cách Washington sẽ nhìn nhận ra sao về những nỗ lực của bà.

“Người Nhật không muốn bị coi là một phiên bản của Mark Carney trước sự hợp tác an ninh và chuyến công du của bà Takaichi, đặc biệt là đến Úc,” Michael J. Green, tác giả của một số cuốn sách về Nhật Bản và giám đốc điều hành của Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ tại Đại học Sydney, cho biết.

Những người khác dường như cũng đã đi đến kết luận tương tự. Các chuyến thăm gần đây của ông Carney tới Ấn Độ và Úc đã không nhận được những tuyên bố mạnh mẽ từ các nhà lãnh đạo nước chủ nhà, họ lặp lại lời chỉ trích của ông về sự cạnh tranh giữa các cường quốc lớn hoặc lời cảnh báo của ông rằng nếu các cường quốc tầm trung “không ngồi vào bàn đàm phán, chúng ta sẽ nằm trong thực đơn.”

Đồng thời, nhiều quốc gia — bao gồm cả một số quốc gia đang hưởng lợi từ sự thắt chặt của các mối quan hệ giữa các cường quốc tầm trung — đã cẩn thận không làm phật lòng cường quốc bá chủ khác của thế giới, Trung Quốc.

Các quốc gia đang tự giải quyết tranh chấp với Bắc Kinh, như Indonesia, đã không thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ đối với Nhật Bản như một số người ở Tokyo mong muốn, kể từ khi bà Takaichi vướng vào một cuộc khủng hoảng ngoại giao sau khi tuyên bố trước Quốc hội rằng nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan, Nhật Bản có thể đáp trả bằng quân sự.

Theo các nhà ngoại giao giấu tên mô tả các cuộc thảo luận nhạy cảm, các quan chức Việt Nam thậm chí còn gây áp lực buộc bà Takaichi tránh chỉ trích trực tiếp Trung Quốc trong bài phát biểu tại một trường đại học ở Hà Nội hôm 2 tháng 5. Không rõ liệu đã có sự điều chỉnh nào đã được thực hiện hay chưa. Các quan chức Trung Quốc sau đó đã lên án những nỗ lực ngoại giao của bà là “chuẩn bị chiến tranh”.

Tuy nhiên, như một dấu hiệu cho thấy các cường quốc tầm trung vẫn đang làm nhiều hơn trong khi nói ít hơn, hai nước Nhật bản và Việt nam đã ký sáu thỏa thuận hợp tác, bao gồm một thỏa thuận về chia xẻ dữ liệu vệ tinh và một thỏa thuận khác để bảo đảm  nguồn cung cho nhà máy lọc dầu lớn nhất của Việt Nam, có khả năng giảm bớt tình trạng thiếu hụt.

“Hoa Kỳ ngày càng trở nên không đáng tin cậy, vì vậy việc cố gắng phát triển các lựa chọn thay thế là điều hợp lý”, Robert O. Keohane, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Princeton, cho biết. Ông nói thêm, ngay cả khi những gì đã được hình thành cho đến nay là chưa đủ, thì việc “có một phương án thay thế yếu vẫn tốt hơn là không có phương án thay thế nào cả.”

----------------

_ Tác gia Damien Cave .... | Damien Cave lãnh đạo văn phòng mới của báo The Times tại Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam, chuyên đưa tin về những thay đổi quyền lực trên khắp châu Á và thế giới..... / Bài viết có sự đóng góp của Tung Ngo từ Hà Nội, Việt Nam; Javier C. Hernández từ Tokyo; Amy Chang Chien từ Đài Bắc, Đài Loan; Jim Tankersley từ Berlin; Ian Austen từ Ottawa; và Matina Stevis-Gridneff từ Toronto.

_ Trần HSa lược dịch từ The New York Times via Dnyuz........12 Tháng Năm, 2026 .

(Bài viết "Các cường quốc trung lưu sợ hãi điều gì khi nghỉ về Hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập" xuất hiện đầu tiên trên  New York Times.)