Share:
Tại sao ông Tập không cần thỏa thuận với ông Trump.
Chủ tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc đang mua thời gian cho Bắc Kinh và có thể thấy một cơ hội với một tổng thống Mỹ bị suy yếu bởi cuộc chiến ở Iran.
Chủ tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc, được nhìn thấy ở Bắc Kinh hôm thứ Ba, đã tìm cách xác định lại các điều khoản về cách Trung Quốc và Hoa Kỳ nên tham gia. Tín dụng...Ảnh Pool của Maxim Shemetov
Tác giả Lily Kuo....Ngày 13 tháng 5 năm 2026.... The New York Times.
Khi Tập Cận Bình gặp Tổng thống Trump năm ngoái, nhà lãnh đạo Trung Quốc đã xử dụng quyền kiểm soát của đất nước ông đối với các khoáng sản quan trọng, một lập trường mạnh mẽ giúp thúc đẩy ông Trump đồng ý với một thỏa thuận ngừng bắn thương mại kéo dài một năm. Tuần này, khi ông Tập tiếp đón tổng thống Mỹ tại Bắc Kinh, ông ta sẽ có một con bài mạnh mẽ khác để xử dụng: cuộc chiến ở Iran.
Trong khi Hoa Kỳ đang trong tình trạng chiến tranh, Tập đã kêu gọi hòa bình và tiếp đón các quan chức nước ngoài từ vùng Vịnh và châu Âu tìm kiếm sự giúp đỡ của ông để chấm dứt cuộc khủng hoảng. Ngay trước chuyến thăm của tổng thống Mỹ, ngoại trưởng Iran, Abbas Araghchi, đã đến Bắc Kinh, một lời nhắc nhở không hề tế nhị về ảnh hưởng của Trung Quốc đối với đối tác của mình ở Trung Đông.
“Vấn đề Iran thực sự có lợi cho Trung Quốc”, Li Daokui, một nhà kinh tế nổi tiếng tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, cho biết.
Ông nói, Trung Quốc có đòn bẩy kinh tế quan trọng đối với Tehran mà họ có thể sẵn sàng xử dụng để theo đuổi các mục tiêu mà họ quan tâm hơn - chủ yếu là việc lôi kéo Hoa Kỳ ra khỏi Đài Loan, hòn đảo tự trị mà Bắc Kinh tuyên bố là của mình.
Điều đó sẽ giúp Tập Cận Bình thêm tự tin trước thềm hội nghị thượng đỉnh bắt đầu vào thứ Năm, cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo kể từ tháng Mười năm ngoái. Tòa Bạch Ốc đã và đang cố gắng gây áp lực lên Trung Quốc, một khách hàng chủ chốt mua dầu của Iran bị trừng phạt, để nước này giảm bớt sự hỗ trợ cho Tehran.
Ảnh hưởng hữu ích của Trung Quốc đối với Iran.
Trung Quốc có những lý do riêng để giúp chấm dứt xung đột. Nền kinh tế của nước này bị ảnh hưởng bởi giá năng lượng tăng cao. Một cuộc suy thoái toàn cầu sẽ gây tổn hại đến xuất khẩu của Trung Quốc, vốn là động lực tăng trưởng chính. Trữ lượng dầu chiến lược của nước này, dù hữu ích, nhưng không phải là vô hạn.
Trung Quốc đã thúc giục các quan chức Iran đàm phán với Hoa Kỳ, nhưng lại thận trọng không muốn bị cuốn vào một cuộc chiến mà họ cho là phần lớn việc giải quyết thuộc trách nhiệm của Washington. Tuy nhiên, ngay cả khi không tham gia về mặt quân sự, Trung Quốc vẫn có thể sẵn sàng hợp tác với Hoa Kỳ trong việc mở lại eo biển Hormuz, một tuyến đường biển quan trọng mà qua đó tới 40% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc được vận chuyển.
Tiến sĩ Li nói, “Phía Trung Quốc có thể đạt được một số thỏa thuận với Mỹ, nói rằng, ‘Hãy cùng nhau thuyết phục Iran giữ eo biển mở,’” ông nói thêm rằng Bắc Kinh cũng có thể muốn được bảo đảm rằng Hoa Kỳ sẽ không phong tỏa tuyến đường thủy này.
Các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc vẫn có thể đưa ra nhiều ưu đãi khác nhau cho Tehran để hợp tác với Washington, chẳng hạn như các khoản vay, đầu tư và đề nghị giúp đỡ tái thiết sau chiến tranh. (Tuy nhiên, Bắc Kinh khó có thể gây áp lực buộc Tehran từ bỏ chương trình hạt nhân của mình.)
Thảo luận về việc bán vũ khí cho Đài Loan: Không còn là điều cấm kỵ?
Điều ông Tập Cận Bình muốn nhất từ ông Trump nằm ở nơi khác — ở Đài Loan. Ông Tập Cận Bình đang tìm cách làm dịu bớt sự ủng hộ của Mỹ đối với hòn đảo này, dù là thông qua việc trì hoãn hoặc giảm bớt việc bán vũ khí, hay một tuyên bố rằng Washington phản đối nền độc lập của Đài Loan. Chính quyền Trump đã trì hoãn việc công bố gói bán vũ khí trị giá 13 tỷ đô la cho Đài Loan để tránh làm phật lòng ông Tập.
Tuần này, ông Trump một lần nữa nói rằng ông dự định thảo luận với Trung Quốc về vấn đề bán vũ khí cho Đài Loan. Nếu làm vậy, ông Trump có thể vi phạm một cam kết lâu dài được gọi là Sáu Cam kết, một trụ cột trong chính sách Mỹ-Đài Loan và Mỹ-Trung. Các cam kết thời Reagan được gửi cho tổng thống Đài Loan vào năm 1982, và một trong số đó thường được hiểu là chính phủ Mỹ sẽ không tham khảo ý kiến của Bắc Kinh trước khi bán vũ khí cho Đài Loan.
Quân đội Đài Loan thực hành cách đẩy lùi một lực lượng xâm lược tại Bali, Đài Loan, vào năm 2023.Tín dụng...Lam Yik Fei cho tờ The New York Times
Việc ông Trump đưa vấn đề này ra thảo luận có thể là một bước ngoặt so với chính sách đối ngoại của Mỹ trong nhiều thập kỷ, tùy thuộc vào cách thức vấn đề được nêu ra, và là một thắng lợi cho ông Tập Cận Bình.
Trong số các học giả Trung Quốc theo đường lối cứng rắn hơn, cuộc chiến ở Iran cũng đã phơi bày điểm yếu quân sự của Mỹ, mang lại cho Bắc Kinh thêm tự tin để thúc đẩy vấn đề Đài Loan. Trong cuộc xung đột, Hoa Kỳ đã buộc phải chuyển hướng các nguồn lực quân sự khỏi châu Á và làm cạn kiệt kho dự trữ đạn dược của Mỹ.
Wu Xinbo, một học giả hàng đầu về nghiên cứu Mỹ tại Đại học Fudan ở Thượng Hải, cho biết, “Cuộc xung đột với Iran cho thấy rằng Mỹ đơn giản là không thể duy trì một cuộc chiến tranh lớn với Trung Quốc về Đài Loan. Điều đó rất rõ ràng”.
Định nghĩa lại mối quan hệ.
Đối với Bắc Kinh, hội nghị thượng đỉnh có lẽ không phải là về việc đạt được bất kỳ nhượng bộ cụ thể nào mà là về việc định nghĩa lại các tiêu chuẩn dành cho cách thức mà hai siêu cường nên tương tác.
Ông Tập Cận Bình sẽ tìm kiếm sự xác nhận rằng đất nước của ông, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, hiện ngang hàng với Hoa Kỳ. Và rằng ông, với tư cách là người lãnh đạo, là người ngang hàng với ông Trump. Đây là điều mà Tập Cận Bình đã tìm kiếm kể từ khi nhậm chức lần đầu vào năm 2012 và là sự hiểu biết mà các quan chức và nhà phân tích Trung Quốc cho rằng sẽ báo hiệu một mối quan hệ ổn định hơn, dựa trên sự cùng tồn tại được kiểm soát, dù có phần khó khăn.
Yun Sun, giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson ở Washington, cho biết, “Nếu tổng thống Mỹ là lãnh đạo của thế giới tự do và Tập Cận Bình là người ngang hàng với ông ấy, thì điều đó nói lên điều gì về khả năng lãnh đạo của Tập Cận Bình? Điều đó có nghĩa là ông ấy cũng phải là một nhà lãnh đạo thế giới”.
Tổng thống Trump đến Bắc Kinh hôm thứ Tư.Tín dụng...Kenny Holston/The New York Times (bằng tiếng Anh)
Trung Quốc đã lập luận, gần đây nhất là trong một bài xã luận của hãng thông tấn chính thức Tân Hoa Xã hôm thứ Tư với tiêu đề “Tìm ra con đường đúng đắn để Trung Quốc và Mỹ hòa thuận với tư cách là các cường quốc lớn”, rằng Hoa Kỳ không nên mong muốn có được cả hai điều cùng lúc từ Trung Quốc. Nước này chỉ trích Washington vì đã yêu cầu Bắc Kinh giúp đỡ trong các vấn đề mà Trung Quốc quan tâm — chẳng hạn như giúp kềm chế dòng chảy fentanyl vào Mỹ — trong khi đồng thời gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc, ví dụ như bằng cách áp đặt lệnh trừng phạt đối với các công ty Trung Quốc.
Nhưng động thái đó đã định hình mối quan hệ trong tám năm qua, dẫn đến việc hai bên tranh cãi về mọi thứ, từ nguồn gốc của đại dịch Covid-19 đến sự xuất hiện của một khinh khí cầu do thám của Trung Quốc bay lơ lửng trên bầu trời Hoa Kỳ. Ngày nay, hai bên vẫn bất đồng về việc Trung Quốc ủng hộ Iran và Nga, cũng như các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ khiến các công ty Trung Quốc bị cắt đứt khỏi các chip máy tính tiên tiến và các công nghệ khác.
Trung Quốc muốn mua thời gian để mạnh mẽ hơn.
Cuối cùng, Trung Quốc muốn ổn định hơn và tiếp tục thỏa thuận ngừng chiến thương mại. Điều đó có nghĩa là không còn thuế quan, không còn kiểm soát xuất khẩu, không còn lệnh trừng phạt nào áp đặt lên các công ty của nước này.
“Họ chỉ muốn có thời gian và không gian để củng cố vị thế cho cuộc cạnh tranh trong tương lai,” Amanda Hsiao, giám đốc bộ phận Trung Quốc của Eurasia Group, người vừa có chuyến thăm Bắc Kinh gặp gỡ các học giả và quan chức, cho biết.
Bắc Kinh đã và đang làm điều đó, bằng cách xây dựng cái mà ông Tập Cận Bình gọi là “tự lực quốc gia”, không chỉ về công nghệ mà còn cả thương mại và khoa học. Kể từ lần gặp gỡ cuối cùng giữa hai nhà lãnh đạo cách đây sáu tháng, Trung Quốc đã mài sắc các công cụ để gây khó khăn kinh tế cho các đối thủ. Sau nhiều năm bị Mỹ kiểm soát xuất khẩu, các công ty Trung Quốc đang tự sản xuất chip, trong khi các công ty như DeepSeek đang thiết kế các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) để vượt qua các hạn chế.
Bắc Kinh cũng đã chứng minh rằng họ sẽ phản kháng nếu bị khiêu khích: Khi Washington áp đặt lệnh trừng phạt đối với một nhà máy lọc dầu của Trung Quốc vào tháng 4 vì mua dầu của Iran, Trung Quốc đã ra lệnh cho các công ty của mình không tuân thủ.
Tuy nhiên, để tạo ra một bầu không khí tích cực, Trung Quốc có thể cam kết mua máy bay Boeing, đậu nành Mỹ và thịt bò Mỹ.
“Đối với người Trung Quốc, đó là cái giá chấp nhận được để đổi lấy sự ổn định,” bà Hsiao nói.
------------------
_ Tác giả Lily Kuo......./ Lily Kuo là phóng viên thường trú tại Trung Quốc của báo The Times, đặt trụ sở tại Đài Bắc.... | Pei-Lin Wu đóng góp vào bài báo này.
_ Trần HSa lược dịch từ The New York Times... 14 tháng 5 năm 2026.
