Làm sao để sức mạnh mềm của Trung Quốc hoạt động như một “Bức màn Silicon”.

 Công nghệ và các khoản cho vay đã khiến phần lớn các nước đang phát triển mắc nợ Trung Quốc.

Minh họa kỹ thuật số của một quả cầu được bao phủ một phần bởi một bức màn sắt và một phần bởi một bức màn silicon. nền có màu đỏ với một lưới kỹ thuật số màu xanh lá cây. (Ảnh minh họa: Timo Lenzen/For The Washington Post)..

Tác giả Anatoly Motkin .... 10/5/2026.... The Washington Post.

Năm ngoái, cảnh sát đã đột kích hơn 20 địa điểm trên khắp châu Âu và niêm phong hai văn phòng bên trong Nghị viện châu Âu. Mục tiêu là Huawei, một công ty Trung Quốc bị nghi ngờ xử dụng vé xem bóng đá, các chuyến du lịch hạng sang và tiền mặt để mua chuộc sự ủng hộ từ các nhà lập pháp, đúng lúc Liên minh châu Âu đang tranh luận về việc có nên hạn chế việc xử dụng công nghệ của họ trong mạng 5G hay không.

Vụ việc này cho thấy Trung Quốc sẵn sàng làm mọi cách để bảo vệ quyền kiểm soát cơ sở hạ tầng kỹ thuật số trên toàn thế giới.

Ở phương Tây, các rủi ro an ninh liên quan đến công nghệ Trung Quốc, bao gồm đi cửa sau, gián điệp và rò rỉ dữ liệu, đã chi phối các cuộc tranh luận chính sách. Nhưng một khía cạnh nguy hiểm hơn lại bị bỏ qua. Trên thực tế, các hợp đồng viễn thông với các công ty Trung Quốc là bước đầu tiên để biến một quốc gia thành vệ tinh công nghệ của Bắc Kinh. Tôi gọi đó là Bức màn Silicon.

Tuy nhiên Bức màn Sắt là ranh giới địa lý chia tách hai hệ thống không tương thích trong Chiến tranh Lạnh, nhưng sự phân chia giữa Bức màn Silicon lại ít rõ ràng hơn. Thay vì một đường kẻ trên bản đồ, nó được xác định bởi các quyết định mua sắm bao gồm các nhà cung cấp được ký hợp đồng để xây dựng mạng 5G của một quốc gia, nền tảng lưu trữ dữ liệu chính phủ và các khoản cho vay để tài trợ cho cơ sở hạ tầng kỹ thuật số.

Cũng giống như Bức màn Sắt, một bên có quản trị minh bạch, tiêu chuẩn mở và thị trường cạnh tranh; bên kia thì có sự kiểm soát của nhà nước, kiến ​​trúc giám sát, tài chính mờ ám và việc xử dụng tham nhũng một cách có hệ thống để giành vị thế trên thị trường. Điểm khác biệt so với Bức màn Sắt là các quốc gia có quyền tự do lựa chọn đứng về phía nào.

Việc ký hợp đồng với các nhà cung cấp Trung Quốc như Huawei thực sự rất hấp dẫn. Các công ty này cung cấp cơ sở hạ tầng viễn thông với giá rẻ hơn từ 30 đến 40% so với các đối thủ phương Tây, và tất cả đều được chính phủ Trung Quốc tài trợ. Đối với một bộ trưởng tài chính với ngân sách eo hẹp, việc thuyết phục họ không khó. Vấn đề là mức giảm giá này khó có thể được coi là vị tha. Thay vào đó, nó là một phương tiện khéo léo để ép buộc sự phụ thuộc vào một cơ sở hạ tầng quốc gia quan trọng.

Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường của Trung Quốc được thiết kế thiếu minh bạch. Các dự án chỉ được công khai sau khi các nhà thầu được lựa chọn, các điều khoản cho vay hiếm khi được tiết lộ, và luật chống hối lộ nước ngoài của Trung Quốc hiếm khi được thực thi. Kết quả là một chuỗi các dự án gặp rắc rối trên toàn cầu. Và vì nhiều công ty Trung Quốc đã bị cấm tham gia Ngân hàng Thế giới vì gian lận, nên tất cả nguồn tài trợ đều đến từ các ngân hàng nhà nước Trung Quốc.

Nếu tham nhũng là cánh cửa dẫn đến Bức màn Silicon của Trung Quốc, thì sự phụ thuộc là ổ khóa. Một khi chính phủ đồng ý ký hợp đồng với một nhà cung cấp, họ buộc phải dựa hoàn toàn vào Trung Quốc về thiết bị, chuyên môn và tài chính.

Đây là cách nó hoạt động. Thiết bị độc quyền của Trung Quốc được các nhà cung cấp này xử dụng, không thể được thay thế nếu không loại bỏ toàn bộ mạng lưới. Chính phủ Hoa Kỳ đã học được bài học này một cách khó khăn khi hao tổn chi phí để loại bỏ thiết bị của Huawei và ZTE khỏi một số mạng lưới viễn thông nông thôn lên tới gần 5 tỷ đô la. Đối với một quốc gia đang phát triển hoàn toàn phụ thuộc vào thiết bị của Trung Quốc, việc thay thế hoàn toàn sẽ là một thảm họa tài chính.

Trong khi đó, các quốc gia vẫn giữ mạng lưới của Trung Quốc không nên trông chờ vào chuyên môn ở trong nước. Các thỏa thuận được cấu trúc sao cho nhân viên ở địa phương được đào tạo thành người xử dụng chứ không phải là các kỹ sư, bảo đảm rằng không một lực lượng lao động trong nước nào có thể bảo trì cơ sở hạ tầng quan trọng này mà không có sự hỗ trợ của Trung Quốc.

Yếu tố phụ thuộc thứ ba — nguồn vốn — khiến các quốc gia mắc kẹt trong vòng xoáy nợ nần khổng lồ, thường được giữ bí mật với công chúng. Các khoản vay với nhà nước Trung Quốc có lãi suất cao, dễ dàng xóa sạch mọi khoản giảm giá ở phần cứng (thường rẻ hơn các hảng khác của phương tây... T HSa). Ví dụ, Nicaragua phải trả tới 50% tiền lãi và phí hoa hồng cho các khoản vay của Trung Quốc. Đối với một chương trình trị giá 10 tỷ đô la, trong vòng 20 năm con số này có thể cộng dồn thêm từ 2 tỷ đến 4 tỷ đô la, thành số nợ là 12 đến 14 tỷ đô la . Khi Zambia vỡ nợ vào năm 2020, khoản nợ Trung Quốc của nước này cao hơn gấp đôi con số được báo cáo chính thức, vì các điều khoản bảo mật đã ngăn cản chính phủ tiết lộ các khoản nợ của mình.

Đối với các quốc gia đã hạn chế sự phụ thuộc vào chủ nghĩa đế quốc công nghệ của Trung Quốc, thành công về kinh tế rất dồi dào. Ấn Độ đã loại trừ các nhà cung cấp Trung Quốc khỏi mạng 5G vào năm 2021, và đã nổi lên như một điểm đến ưa thích cho đầu tư bán dẫn của phương Tây. Việt Nam đã tìm cách đa dạng hóa thương mại khỏi Trung Quốc và xây dựng một ngành xuất khẩu công nghệ trị giá 100 tỷ đô la. Rwanda đã thu hút đầu tư từ các nguồn phương Tây, châu Phi và Ả Rập, đồng thời tăng trưởng lĩnh vực công nghệ của mình lên 19% trong quý đầu tiên năm 2025.

Những kinh nghiệm trái ngược của Nicaragua, Zambia, Ấn Độ, Việt Nam và Rwanda cho thấy những rủi ro tiềm tàng khi các quốc gia cam kết xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật số. Bức màn Silicon chia tách hai tương lai: một tương lai được mua với giá rẻ và thuộc sở hữu của Trung Quốc. Tương lai còn lại được xây dựng an toàn và thuộc về những quốc gia lựa chọn nó.

----------------------------

_ Anatoly Motkin là chủ tịch của StrategEast Center for a New Economy ( một tổ chức tư vấn độc lập tầm quốc tế, tập trung vào việc hỗ trợ phát triển nền kinh tế số và kinh tế thị trường tại các quốc gia thuộc khu vực Á-Âu )

_ Trần HSa lược dịch từ The Washington Post.... 11/5/2026.