Sự điềm tỉnh ngắn ngủi giữa Mỹ và Trung Quốc che giấu sự giận dữ và ngờ vực âm ỉ bên trong.

 Chuyến thăm Bắc Kinh của Trump nhấn mạnh tình thế tiến thoái lưỡng nan của cả hai siêu cường trong việc giành thế thượng phong.

Tổng thống Donald Trump, bên trái, đã gặp nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thăm đầu tiên tới quốc gia châu Á này trong gần chín năm. (Nikkei dựng phim/Nguồn ảnh của AP)

Tác giả Hiroyuki Akita....17 tháng 5, 2026 .... Nikkei Asia..

TOKYO -- Nhật Bản và các đồng minh khác của Mỹ - từ lâu đã cảnh giác với cách tiếp cận con buôn của Tổng thống Donald Trump trong chính sách đối ngoại của Mỹ - cảm thấy bất an khi họ theo dõi chuyến thăm ba ngày của ông đến Trung Quốc, điều này mang lại ít kết quả cụ thể rõ ràng.

.

Điều lo ngại là Washington có thể theo đuổi việc hòa hoãn  với Bắc Kinh trong khi bỏ ngõ các điểm nóng chưa được giải quyết ở Biển Hoa Đông, Biển Đông và eo biển Đài Loan. Chừng nào những rủi ro như vậy vẫn còn, và tác động đầy đủ từ hội nghị thượng đỉnh của ông với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vẫn chưa rõ ràng, việc hòa giải thực sự dường như không thể xảy ra.

Một lý do là chiến tranh lạnh Mỹ-Trung đang ngày càng sâu sắc, hơn là nới lỏng, khiến cả hai bên ngày càng ít có cơ hội thỏa hiệp. Sự cạnh tranh của họ về vị thế tối cao trong công nghệ cao, về sức mạnh quân sự và ngoại giao đã gia tăng, thu hẹp đáng kể không gian cho các thỏa thuận cùng có lợi.

Có rất ít nghi ngờ rằng Trump muốn xử dụng mối quan hệ của mình với Tập Cận Bình làm cơ sở cho những gì ông có thể chào hàng như một "thỏa thuận thương mại đẹp". Tuy nhiên, lập trường của ông về Trung Quốc không thể đơn giản được thu hẹp lại thành sự ám ảnh về việc đạt được thỏa thuận.

Theo một cựu quan chức cấp cao của Mỹ quen thuộc với suy nghĩ của Trump thì, tổng thống đã nhìn thấy Trung Quốc là đối thủ hàng đầu của Mỹ trong công nghệ tiên tiến và an ninh rõ ràng hơn. Ông cũng dường như hiểu theo bản năng rằng bất kỳ thỏa hiệp nào về Đài Loan có thể khiến ông dễ bị cáo buộc là một "kẻ thua cuộc" trong dư luận công chúng Mỹ.

Quan điểm của Trump về Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng bởi cảm xúc. Ông nuôi dưỡng mối hận thù sâu sắc đối với Đảng Cộng sản Trung Quốc, phần nào do thâm hụt thương mại lớn của Mỹ với Trung Quốc. Nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện. Theo một cựu quan chức Mỹ khác, ông Trump rất bất bình  với Bắc Kinh vì ông đổ lỗi cho thất bại của mình trong việc tái đắc cử vào năm 2020, là do virus corona lây lan từ Trung Quốc và gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế Mỹ.

Nhiều tàu bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz gần Musandam, Oman, vào ngày 27 tháng 4. © Reuters (bằng tiếng Anh)

Phía Trung Quốc cũng vậy, có nhiều yếu tố cản trở sự hòa giải giữa Mỹ và Trung Quốc. Ông Tập vẫn còn nghi ngờ sâu sắc rằng Hoa Kỳ đang tìm cách kềm chế Trung Quốc và cuối cùng làm suy yếu sự cai trị của Đảng Cộng sản.

Ông Tập muốn có sự ổn định trong quan hệ Mỹ-Trung trước đại hội Đảng Cộng sản vào mùa thu năm sau. Nhưng Tập có rất ít động lực để đưa ra những nhượng bộ lớn trong các vấn đề chính hiện nay. Đó là bởi vì ông ta tin rằng bối cảnh địa chính trị toàn cầu đang thay đổi theo hướng có lợi cho Trung Quốc.

Chính quyền Trump đã rút khỏi hết tổ chức quốc tế quan trọng này đến tổ chức quốc tế quan trọng khác, trong khi mối quan hệ của Washington với các đồng minh cũng trở nên căng thẳng. Từ quan điểm của Trung Quốc - với tư cách là một quốc gia đang tìm cách dỡ bỏ trật tự do Mỹ dẫn đầu - thế giới đang đi theo hướng mà Bắc Kinh có thể chào đón mà không cần thực hiện bất kỳ hành động nào.

Ông Tập cũng ngày càng không tin tưởng ông Trump. Khi gặp các nhà lãnh đạo phương Tây tại Bắc Kinh vào mùa xuân này, ông Tập đã trút sự bất mãn của mình với tổng thống Mỹ.

Một nguồn tin ngoại giao quen thuộc với cuộc trao đổi cho biết sự thất vọng của ông Tập với ông Trump nảy sinh từ vấn đề Đài Loan. Vào hôm 24 tháng mười một năm ngoái, Tập Cận Bình đã có cuộc điện đàm với ông Trump và nhấn mạnh tầm quan trọng của Đài Loan đối với lợi ích chiến lược của Trung Quốc. Tuy nhiên, khoảng ba tuần sau, Tò Bạch Ốc Trump đã tiết lộ việc bán vũ khí với mức kỷ lục 11,1 tỷ USD cho Đài Loan, một động thái xúc phạm sâu sắc đến ông Tập.

Với vẻ mặt tức giận, ông Tập nói rằng , trên thực tế, Trump đã bội ước sau khi nói rằng ông ta hiểu tầm quan trọng của vấn đề Đài Loan, theo nguồn tin.

Nói cách khác, hai siêu cường đang rơi vào sự mất lòng tin lẫn nhau sâu sắc hơn, và đối đầu sắc bén hơn ở cả cấp nhà nước và cá nhân lãnh đạo. Trump có thể mong muốn thực hiện chuyến thăm Trung Quốc của ông như một thành công, nhưng việc đạt được một thỏa thuận để giảm bớt sự thù địch giữa Washington và Bắc Kinh vẫn còn khó khăn.

Với những giả định này, quan hệ Mỹ-Trung sẽ diễn ra như thế nào trong tương lai gần? Nói tóm lại, hai nước có khả năng tăng cường đấu tranh giành quyền bá chủ  trong khi vẫn kềm chế không  thực hiện các cuộc tấn công chiến lược táo bạo chống lại nhau.

Hiện tại, Washington không thể chuyển sự chú ý khỏi cuộc chiến với Iran và tình hình rộng lớn hơn ở Trung Đông. Khả năng chống lại Trung Quốc ở châu Á bằng cách nhanh chóng chuyển hướng các nguồn lực quân sự ở đó vẫn còn hạn chế.

Theo một phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế - một tổ chức tư vấn của Washington - trong số bảy loại tên lửa chính trong kho vũ khí của Mỹ, có bốn loại đã được tiêu thụ hơn một nửa do các hoạt động quân sự của Mỹ chống lại Iran, và cũng tiêu thụ khoảng một phần ba trong số ba loại còn lại.

Một lỗ hổng chiến lược với những tác động nghiêm trọng hơn đối với Mỹ là sự phụ thuộc liên tục vào Trung Quốc đối với đất hiếm. Những vật liệu này, cần thiết cho nam châm có hiệu suất cao, phốt pho và chất xúc tác, là không thể thiếu để sản xuất tên lửa và máy bay chiến đấu F-35 tiên tiến. Trung Quốc chiếm 80% đến 90% thị phần toàn cầu trong việc tách và tinh chế đất hiếm, cũng như trong sản xuất nam châm. Hoa Kỳ đặt mục tiêu giải phóng bản thân khỏi sự phụ thuộc vào nguồn cung cấp đất hiếm của Trung Quốc, nhưng một số ước tính cho thấy rằng việc đạt được mục tiêu đó sẽ mất ít nhất một thập kỷ.

Đất chứa các nguyên tố đất hiếm được vận chuyển để xuất khẩu tại một cảng ở Lianyungang thuộc tỉnh Giang Tô của Trung Quốc. © Reuters (bằng tiếng Anh)

Chính quyền Tập cũng phải đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan ngăn cản nó có lập trường không khoan nhượng đối với Washington. Sự can thiệp quân sự của Mỹ vào Venezuela đã giáng một đòn nặng nề vào thị trường xuất khẩu vũ khí lớn nhất của Bắc Kinh ở Nam Mỹ, cũng như lợi ích dầu mỏ của họ ở đó.

Tại Iran, quân đội Mỹ đã xử dụng rộng rãi trí tuệ nhân tạo, mở ra một chiều hướng chiến tranh mới. Trung Quốc rõ ràng nắm giữ lợi thế trong cán cân vũ khí của châu Á thông qua khối lượng vũ khí tuyệt đối mà họ có thể mang lại trong khu vực, nhưng nó được cho là đã bị lung lay sâu sắc bởi các hoạt động do AI điều khiển được chứng minh bởi các lực lượng Mỹ.

Một chuyên gia quân sự Trung Quốc cho biết, "Một cuộc xâm lược Đài Loan sẽ rất rủi ro, và những rào cản đối với Trung Quốc để thực hiện nó trong tương lai gần là rất cao". 

Bên trong Trung Quốc, không thiếu các điểm nóng tiềm năng có thể làm rung chuyển chính quyền của ông Tập. Nền kinh tế đang hạ nhiệt, và ông Tập đã nhiều lần thanh trừng các quan chức cấp cao trong quân đội.

Trong bối cảnh này, mối quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh, hiện tại, đang ổn định thành một trạng thái cân bằng tinh tế. Hai bên tiếp tục đối đầu ở eo biển Đài Loan và Biển Đông, nhưng cuộc đối đầu vẫn chưa rơi vào tình trạng leo thang căng thẳng quân sự.

Trừ một cuộc đụng độ bất ngờ, những gì có thể được gọi là một sự lắng dịu nhỏ - một sự giảm bớt khiêm tốn, được quản lý cẩn thận  - có khả năng tồn tại trong thời gian này.

Tuy nhiên, sự yên bình xuyên Thái Bình Dương trong hiện tại chỉ đơn thuần là sản phẩm từ sự kết hợp các yếu tố khiến cả hai bên nếu thực hiện hành động mạnh mẽ có thể làm đảo lộn hiện trạng là điều rất rủi ro. Không nên bị nhầm lẫn với một sự tan băng thực sự. Đánh giá đó nổi bật tại Hội nghị Chính sách Thế giới được tổ chức gần Paris từ ngày 24 tháng 4 đến ngày 26 tháng 4.

Đặc biệt mang tính biểu tượng là một cảnh báo từ Wang Jisi, chủ tịch sáng lập của Viện Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược của Đại học Bắc Kinh và là một trong những cơ quan hàng đầu của Trung Quốc về nghiên cứu Mỹ.

Ông Wang nói,"Trong ngắn hạn, tôi nghĩ [mối quan hệ giữa] Trung Quốc và Mỹ sẽ vẫn ổn định. [Nhưng] họ là đối thủ cạnh tranh lâu dài, và họ không thích nhau ... không tin tưởng lẫn nhau....Tôi lo lắng rằng có thể sau năm nay, vào năm tới, hoặc ít nhất là vào năm 2028 khi bạn có một tổng thống mới của Hoa Kỳ, sự cạnh tranh sẽ được tăng cường."

Với hoàn cảnh hiện tại, rất khó để hình dung một khuôn khổ "G2" mà trong đó Mỹ và Trung Quốc cùng quản lý các vấn đề toàn cầu. Thay vào đó, các cường quốc nên chuẩn bị cho một sự hồi sinh có thể xảy ra trong căng thẳng Mỹ-Trung  sau giai đoạn bình tĩnh ngắn ngủi này.

-----------------

_ Tác giả Hiroyuki Akita....

_ Trần HSa lược dịch từ  Nikkei Asia.....18 tháng 5, 2026 .