Trump, Tập Cận Bình, Putin và cuộc đua giữa những nhà lãnh đạo độc tài.

 Nhà lãnh đạo Trung Quốc đang kết thúc năm 2025 ở một vị trí tốt hơn so với các đối tác Mỹ và Nga.

Hình minh họa Putin, Trump và Tập Cận Bình mặc bộ vest đen bó sát và tạo dáng thể hình để khoe cơ bắp phình to của họ © James Ferguson.

Tác giả Gideon Rachman....01/12/2025....Financial Times.

"Tôi chưa bao giờ thấy những người đàn ông nhát gan như vậy." Đó là phán quyết thú vị của Donald Trump sau khi quan sát tác động đe dọa của Tập Cận Bình đối với đoàn tùy tùng của nhà lãnh đạo Trung Quốc, tại một cuộc họp gần đây.  Tổng thống Mỹ nói đùa "Tôi muốn nội các của tôi hành xử như vậy".

Việc Trump trở lại Phòng Bầu dục đã báo hiệu sự hồi sinh của phong cách nhà lãnh đạo độc tài trong chính trị toàn cầu. Các cuộc gặp song phương giữa các nhà lãnh đạo quyền lực, cứng đầu cứng cổ ngày càng định hình chương trình nghị sự quốc tế. Các hội nghị thượng đỉnh đa phương như Đại hội đồng Liên hợp quốc, G20 hay hội nghị thượng đỉnh khí hậu COP đang giảm tầm quan trọng.

Cả Trump lẫn Tập Cận Bình đều bỏ qua hội nghị thượng đỉnh G20 gần đây ở Nam Phi. Đó là một hội nghị quốc tế buộc họ phải chia xẻ ánh đèn sân khấu với các nhà lãnh đạo của các quốc gia nhỏ hơn. Mohammed bin Salman của Ả Rập Xê Út cũng đã bỏ lỡ hội nghị thượng đỉnh G20, cũng như Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Putin cảm thấy khó khăn khi đi xa trong những ngày này. Nhưng điều đó không ngăn cản ông ta tận hưởng một vài hội nghị thượng đỉnh trong năm nay, điều này cho phép Putin thể hiện mình là nhà lãnh đạo danh dự của một cường quốc. Ông sẽ có mặt tại New Delhi trong tuần này để gặp Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi. Ông đã tản bộ  ở Bắc Kinh với Tập Cận Bình và Kim Jong Un của Bắc Triều Tiên vào tháng Chín. Tháng trước, ông gặp Trump ở Alaska.

Tuy nhiên, trong khi Putin đang cố gắng hết sức để duy trì diện mạo, rõ ràng là ông ta không còn có thể tuyên bố lãnh đạo một trong những quốc gia hùng mạnh nhất thế giới. Sau gần bốn năm chiến tranh, quân đội Nga vẫn đang vật lộn để chiếm miền đông Ukraine và nền kinh tế của họ phụ thuộc vào lòng tốt của Trung Quốc.

Ngược lại, Trump và Tập Cận Bình dẫn dắt các quốc gia có sức mạnh kinh tế để ủng hộ sự kiêu ngạo của họ. Bất chấp chiến dịch không ngừng nghỉ để giành giải Nobel Hòa bình, nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho thấy mình sẵn sàng xử dụng lực lượng quân sự. Ông đã quyết định ném bom Iran vào tháng Sáu và hiện đang đe dọa Venezuela.

Nhưng những nỗ lực của Trump để kết thúc năm 2025 với tư cách là người mạnh mẽ nhất trong số những người mạnh mẽ đang ngày càng bị cản trở bởi bằng chứng cho thấy sự ủng hộ trong nước dành cho ông đang sụp đổ. Đảng Cộng hòa đã phải chịu thất bại nặng nề trong các cuộc bầu cử gần đây ở New York, New Jersey và Virginia. Những lời chống chế của ông rằng nền kinh tế Mỹ đang hoạt động tuyệt vời và lạm phát đã bị đánh bại, bị cử tri Mỹ không tin. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy đảng Dân chủ dẫn trước đảng Cộng hòa trung bình năm điểm,  trước cuộc bầu cử quốc hội vào năm tới.

Cảm giác rằng đất nước đang quay lưng lại với Trump có thể đã khuyến khích đảng Cộng hòa trong Quốc hội nổi dậy chống lại tổng thống, bằng cách buộc công bố các hồ sơ trong vụ án Jeffrey Epstein. Việc Trump không có khả năng ngăn chặn điều đó xảy ra, bất chấp nhiều tháng nỗ lực, là một dấu hiệu hiếm hoi cho thấy sự yếu đuối. Tùy thuộc vào những gì có trong hồ sơ, Epstein có thể tiếp tục ám ảnh tổng thống trong những tháng tới.

Ngược lại, Tập Cận Bình đang kết thúc năm 2025 với vẻ ngoài mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Nhà lãnh đạo Trung Quốc đã sống sót qua 5 năm đầy nguy hiểm. Một đại dịch bắt nguồn từ Trung Quốc đã tạo ra một thảm họa toàn cầu - mặc dù Tập Cận Bình và chính phủ của ông bằng cách nào đó đã ngăn chặn bất kỳ nỗ lực nào nhằm buộc Trung Quốc phải chịu trách nhiệm. Việc Tập Cận Bình xử lý sai đại dịch trong nước đã dẫn đến những biểu hiện bất đồng chính kiến hiếm hoi của công chúng. Thuế quan của Mỹ đe dọa khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu của Trung Quốc.

Tuy nhiên, trái ngược với EU và Nhật Bản, Trung Quốc đã cứng rắn một cách bất thường trong phản ứng trước cuộc chiến thương mại của Trump và xử dụng sự kiểm soát của Trung Quốc đối với đất hiếm và khoáng sản quan trọng để buộc Mỹ giảm thuế. Vũ khí đất hiếm cũng có thể thay đổi tính toán của Mỹ về một cuộc xung đột có thể xảy ra về Đài Loan. Cảm giác mới về sức mạnh của Trung Quốc có thể được phản ánh trong lập trường hung hăng mà Bắc Kinh đã áp dụng đối với Sanae Takaichi, tân thủ tướng Nhật Bản, sau khi bà đưa ra một số bình luận về Đài Loan khiến Bắc Kinh không hài lòng.

Tập Cận Bình được hưởng lợi thế về mặt hình ảnh trong cuộc chiến giữa những nhà lãnh đạo độc tài, nơi mà rất nhiều thứ phụ thuộc vào khả năng thể hiện hình ảnh một quyền lực không thể bị thách thức. Theo cách mà Trump chỉ có thể ghen tị, Tập gần như kiểm soát hoàn toàn cơ quan lập pháp, hệ thống pháp luật và truyền thông của Trung Quốc. Điều đó có nghĩa là những dấu hiệu bất đồng chính kiến ​​hoặc bất ổn là rất hiếm ở Trung Quốc.

Tuy nhiên, những dấu hiệu đó vẫn hiện hữu cho những ai tìm kiếm. Tập Cận Bình đã nắm quyền hơn một thập kỷ, nhưng ông vẫn tiếp tục thanh trừng các nhà lãnh đạo chính trị và quân sự với tốc độ phi thường. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy sự hoang tưởng của chính ông hoặc sự dai dẳng của nạn tham nhũng. Dù thế nào đi nữa, đây cũng là một sự tương phản rõ rệt với hình ảnh chính thức về sự bình tĩnh và mạnh mẽ mà nhà lãnh đạo Trung Quốc đang muốn thể hiện.

Các bộ trưởng và trợ lý vây quanh ông Tập tại cuộc gặp của ông ta với ông Trump ở Hàn Quốc vào tháng 10 có lý do để tỏ ra sợ hãi. Nhiều người tiền nhiệm của họ gần đây đã bị thanh trừng - bao gồm một bộ trưởng ngoại giao, hai bộ trưởng quốc phòng, chín tướng lĩnh cấp cao và người đứng đầu ban đặc trách các vấn đề quốc tế của Đảng Cộng sản.

Ngược lại, nỗ lực mới nhất của Trump nhằm bỏ tù một trong những đối thủ chính trị của mình — James Comey, cựu giám đốc FBI — đã bị tòa án bác bỏ. Điều đó chắc chắn khiến tổng thống thất vọng. Nhưng đó là một tín hiệu đáng khích lệ cho nước Mỹ, cho thấy hệ thống chính trị vẫn mạnh mẽ hơn một nhà lãnh đạo có sức lôi cuốn có một không hai. 

Dù Trump có nghĩ gì đi nữa, một tổng thống bị bao quanh bởi cấp dưới sợ hãi không phải là một dấu hiệu lành mạnh cho bất kỳ quốc gia nào.

----------------------

_ Tác giả Gideon Rachman....01/12/2025....Financial Times.

_ Trần HSa lược dịch từ Financial Times.