Những mảnh ghép của Trung Quốc đối với hòa bình Ukraine.

 Trung Quốc là  một chủ đề nhạy cảm, gây khó chịu, và mọi người lờ đi để tránh xung đột trong các cuộc đàm phán hòa bình cho Ukraine, và kế hoạch Witkoff có vẻ như là một cách để Nga trở thành người chiến thắng trong khi Mỹ và Trung Quốc tiêu diệt lẫn nhau.

Tác giả Francesco Sisci ... 30 Tháng Mười Một 2025... Viện Nghiên cứu Appia.

Một điểm thực sự của kế hoạch hòa bình về Ukraine là: Trung Quốc nghĩ gì? Trên thực tế, Trung Quốc là một vấn đề rõ ràng, hiển nhiên mà mọi người đều biết nhưng lại cố tình tránh né không nói đến trong các cuộc đàm phán. Nếu không có Trung Quốc, nền kinh tế và công nghiệp của Nga có lẽ đã sụp đổ vài năm trước, vào khoảng thời gian lính đánh thuê Yevgeny Prigozhin nổi loạn.

Trung Quốc phải đối mặt với hai thời hạn quan trọng đối với Mỹ. Thứ nhất là hội nghị thượng đỉnh vào tháng Tư năm sau với Tổng thống Donald Trump, người dự kiến sẽ đến thăm Bắc Kinh. Thứ hai là việc gia hạn thỏa thuận đất hiếm vào tháng Mười năm 2026, ngay trước cuộc bầu cử giữa kỳ.

Câu hỏi thực tế là: Liệu Trung Quốc có muốn giải quyết hai thời hạn này bằng cách giúp loại bỏ vấn đề gai góc trong cuộc chiến ở Ukraine ra khỏi bàn đàm phán hay không? Và tại sao Bắc Kinh lại muốn làm điều đó?

Đối với Hoa Kỳ cuộc chiến ở Ukraine đầy rẫy các yếu tố chính trị. Nó ngày càng gây chia rẽ và là trung tâm của một cuộc tranh luận chính trị gay gắt ở trong nước .

Trong hơn một thập kỷ, cuộc tranh luận về chính sách đối ngoại của Mỹ đã chia thành hai phe: những người nghĩ rằng nên khiến cho Nga và Trung Quốc đối đầu với nhau, và những người tin rằng hai nước này nên được tách ra bằng mọi giá. Cho đến nay điểm khó khăn  là 'cái giá phải trả'. Mỹ có thể chi trả bao nhiêu cho Moscow để rời khỏi Bắc Kinh, và ngược lại, liệu có thể tin rằng Moscow sẽ buông bỏ Bắc Kinh, hoặc ngược lại?

Cho đến nay, vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng, điều này đã góp phần vào sự bế tắc và do dự của Mỹ về Ukraine.

Đài Loan Ukraina.

Tuy nhiên, một nguồn bất ổn khác liên quan đến Trung Quốc hơn là Hoa Kỳ. Trong những tuần gần đây, Trung Quốc đã bị lôi kéo vào một cuộc tranh cãi nảy lửa với Nhật Bản về Đài Loan. Thủ tướng Nhật Bản, Sanae Takaichi, tuyên bố rằng hành động quân sự hoặc dùng hải quân phong tỏa Đài Loan - mà trên mặt pháp lý là một phần của một Trung Quốc duy nhất, nhưng trên thực tế là độc lập - sẽ đặt ra một vấn đề sống còn đối với Tokyo. Hơn nữa, Nhật Bản đã triển khai 100 tên lửa tầm trung để bảo vệ Đài Loan từ đảo Ryukyu, ở cực nam của quần đảo.

Bắc Kinh lo ngại rằng, nếu không có sự đe dọa của lực lượng quân sự, Đài Loan có thể trượt dài đến độc lập. Dư luận Nhật Bản ủng hộ Takaichi; rất ít tiếng nói ở Nhật Bản hoặc trong khu vực chỉ trích bà. Trên thực tế, Lawrence Wong, Thủ tướng Singapore - một quốc gia - thành thị có truyền thống gần gũi với Bắc Kinh - cho biết vào ngày 19 tháng 11 rằng sự hiện diện chính trị của Nhật Bản trong khu vực là một yếu tố cho sự ổn định.

Cơn bão dường như không có khả năng hạ nhiệt. Mỗi ngày, nhiều yếu tố bổ sung vào nó. Trung Quốc gần đây đã đặt câu hỏi về tính hợp pháp của Nhật Bản đối với Okinawa, hay quần đảo Ryukyu; một vấn đề sẽ gây tranh cãi hơn nữa và không giải quyết được vấn đề rắc rối Đài Loan.

Đứng sau Đài Loan là Nga. Nhật Bản và Hàn Quốc ngày càng lo lắng về việc Nga tái vũ trang và thù địch, điều này thúc đẩy hành vi hung hăng và bất ổn của Triều Tiên. Nhật Bản chưa bao giờ ký hiệp ước hòa bình với Nga sau Thế chiến II, và Hàn Quốc chỉ có thỏa thuận ngừng bắn với Triều Tiên. Nhiều người ở châu Á coi việc tái vũ trang của Nga là một mối đe dọa trực tiếp trong khu vực.

Trong tình huống này, Trung Quốc có lợi khi ủng hộ cuộc chiến ở Ukraine hay không? Có cả ưu lẫn nhược điểm.

Cuộc chiến ở Ukraine đánh lạc hướng sự chú ý của toàn cầu khỏi Trung Quốc. Khi nó bắt đầu cách đây ba năm, Mỹ đã liên hệ với Trung Quốc để gây áp lực buộc Nga chấm dứt xung đột. Các cuộc đàm phán bị đình trệ chủ yếu vì Trung Quốc hỏi Mỹ rằng, Bắc Kinh sẽ đạt được gì để đổi lấy sự ủng hộ của họ, và Mỹ trả lời Trung Quốc nên làm điều đó "vì đó là điều đúng đắn nên làm", chứ không phải là một sự trao đổi chính trị.

Sau ba năm, động lực có thể đã thay đổi. Theo nhiều cách, cuộc xung đột này gây thiệt hại cho Trung Quốc. Thật vậy, thương mại với Nga đã tăng lên; Sự ủng hộ của Trung Quốc đối với Moscow không đến một cách miễn phí. Tuy nhiên, có một gánh nặng chính trị đối với Bắc Kinh - sự cô lập ngày càng tăng trong khu vực. Có lẽ Bắc Kinh có thể giúp đỡ nếu một số lo ngại về an ninh được giải quyết. Nếu Nga không sụp đổ, nếu Tổng thống Nga Vladimir Putin sống sót, và nếu Moscow không tách khỏi Bắc Kinh, có lẽ Trung Quốc có thể quan tâm đến việc chấm dứt một chương nguy hiểm là cuộc chiến ở Ukraine, và tập trung vào việc quản lý tình hình ngày càng bất ổn ở châu Á.

Trung Quốc có thể, mà không mất mặt, gián tiếp đề nghị Nhật Bản và các nước châu Á khác chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine và kềm chế Moscow để đổi lấy việc hạ nhiệt với Đài Loan.

Ma quỷ nằm trong chi tiết.

Tuy nhiên, đây là một phép tính tinh tế, ẩn chứa vô số âm mưu đen tối trong từng chi tiết. Cuối cùng, phép màu của thỏa thuận có thể nghiêng về phía Trung Quốc hơn là Mỹ. Điều này cũng có thể được Washington chấp nhận nếu một thỏa thuận toàn diện, dài hạn với Bắc Kinh có vẻ khả thi trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 10 năm sau. Nhưng nếu điều đó không xảy ra, mọi chuyện có thể sẽ rất khó khăn.

Dù sao đi nữa, khó có khả năng Nga sẽ hoàn toàn tin tưởng Mỹ sau gần bốn năm chiến tranh được Bắc Kinh hậu thuẫn, và khó có khả năng Nga sẽ hoàn toàn quay lưng lại với Trung Quốc. Tại Moscow, họ có thể không mù quáng tin tưởng Bắc Kinh, nhưng có lẽ họ còn ít tin tưởng Washington hơn. Đây là một sự cân bằng dường như khó có thể đạt được trong tương lai gần.

Báo cáo gần đây về các cuộc đàm phán của đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff với Nga đã bổ sung thêm một yếu tố mới. Các thỏa thuận kinh doanh khổng lồ giữa Mỹ và Nga, có thể được ký kết bằng một thỏa thuận hòa bình ở Ukraine, có thể khiến Bắc Kinh thận trọng hơn nữa.

Từ Bắc Kinh, nó có thể trông giống như một phiên bản hiện đại của chiến lược Tam Quốc chí, một tiểu thuyết của Trung Quốc hồi thế kỷ thứ 14. Tại đây,  Gia Cát Lượng đã nghĩ ra một kế hoạch phức tạp nhưng hiệu quả cho Lưu Bị, một hậu duệ đầy tham vọng nhưng yếu đuối của triều đại nhà Hán đã sụp đổ. Gia Cát Lượng đã cho hai đối thủ đối đầu nhau và Lưu Bị đã giành chiến thắng sau khi cả hai đều giết chết lẫn nhau. Mao đã xử dụng chiến lược này trong Thế chiến II, để cho Nhật Bản đối đầu với những người theo chủ nghĩa dân tộc của Quốc Dân Đảng và ngược lại. Ông ta có thể đã cố gắng làm điều tương tự với Liên Xô và Hoa Kỳ, nhưng Stalin đã kìm chân Mao, thúc đẩy ông ta chiến đấu với người Mỹ trong Chiến tranh Triều Tiên năm 1950.

Giờ đây, các động thái của Putin đối với Bắc Kinh giống như một chiến lược Tam Quốc mới, đưa Mỹ chống lại Trung Quốc và ngược lại. Cách cổ điển để thoát khỏi nó là dồn Putin vào chân tường.

Những mảnh ghép cho Hòa Bình.

Do đó, mặc dù một số mảnh ghép hòa bình dường như đang giành được chỗ đứng, nhưng cuộc chiến ở Ukraine có thể sẽ tiếp tục trong ngắn hạn. Nó không còn chỉ là về châu Âu; nó cũng ngày càng nói về châu Á, nơi mà các động lực khác nhau và thậm chí phức tạp hơn. Một cử chỉ có thể, là một thỏa thuận ngừng bắn hòa bình cho Giáng sinh, nhưng ngay cả điều đó cũng có thể vẫn khó nắm bắt.

Ở đây, như một chú thích cuối cùng, cũng có thể có một cuộc chiến tranh giành quyền lực trong chính quyền Mỹ về cách nhìn nhận tình hình hiện tại.

A) các chuyên gia Nga/châu Âu có nên chiếm ưu thế và nói về Trung Quốc, hay 

B) các chuyên gia Trung Quốc/châu Á có nên thắng thế và nói về châu Âu? Trong Chiến tranh Lạnh giai đoạn 1 (từ năm 1947 đến thập niên 1970), nó rõ ràng là A, ngay cả trong chiến tranh Triều Tiên và Việt Nam; bây giờ, có thể có lý do để chọn B. Ở Trung Quốc và Châu Âu, nhiều người có thể thích A; ở phần còn lại của châu Á, B có thể được chọn.

--------------------

_Francesco Sisci, sinh năm 1960 ở Taranto, là một nhà phân tích và bình luận viên người Ý về chính trị, với hơn 30 năm kinh nghiệm ở Trung Quốc và châu Á.

_ Trần HSa lược dịch từ Viện Nghiên cứu APPIA.