Chúa Giê-su được sinh ra trong thế giới nào?

 Một nhà sử học mô tả thời kỳ hỗn loạn trong sự ra đời thực sự của Chúa Giê-su.

Hình ảnh Getty.

Tác giả Joan Taylor... 22 Tháng Mười Hai, 2025... The Conversation.

Hàng năm, hàng triệu người cùng hát bài thánh ca tuyệt vời "Đêm Thánh Vô Cùng" ("Đêm Yên Tĩnh"), với câu hát "mọi thứ đều tĩnh lặng, mọi thứ đều tươi sáng".

Tất cả chúng ta đều biết câu chuyện Giáng sinh là một câu chuyện mà trong đó hòa bình và niềm vui được công bố, và điều này thấm nhuần trong các lễ hội, họp mặt gia đình và quà tặng của chúng ta. Vô số thiệp Giáng sinh mô tả  gia đình của Chúa Giêsu, bao gồm ba thành viên: Đức Mẹ Maria (mẹ), Thánh Giuse (cha) và Chúa Giêsu Hài Đồng (con) - dưới ánh sao, trong một chuồng ngựa cổ kính, nép mình yên bình trong một ngôi làng nhỏ tĩnh lặng.

Tuy nhiên, khi tôi bắt đầu nghiên cứu cuốn sách về thời thơ ấu của Chúa Giê-su, "Chúa Giê-su thời thơ ấu: Lớn lên ở xứ Giu-đa trong thời kỳ hỗn loạn", bài thánh ca đó bắt đầu nghe có vẻ sai lệch một cách khó chịu về hoàn cảnh thực tế của gia đình Ngài vào thời điểm Ngài ra đời.

Chính những câu chuyện trong Phúc Âm đã kể về sự hổn loạn và nguy hiểm. Ví dụ, “máng cỏ” thực chất là một máng ăn dành cho lừa bốc mùi hôi thối. Việc một em bé sơ sinh được đặt trong đó là một dấu hiệu sâu sắc dành cho những người chăn chiên, những người đang canh giữ đàn chiên của họ vào ban đêm tránh khỏi những thú dữ nguy hiểm (Luca 2:12).

Khi những câu chuyện này được phân tích kỹ lưỡng để tìm ra các yếu tố cốt lõi và đặt trong bối cảnh lịch sử rộng lớn hơn, những mối nguy hiểm càng trở nên rõ ràng hơn.

Lấy vua Hê-rốt làm ví dụ. Ông ta xuất hiện trong câu chuyện về sự ra đời của Chúa Giê-su mà không hề được giới thiệu gì cả, và người đọc được cho đã biết ông ta là một kẻ xấu xa. Nhưng Hê-rốt được người La Mã bổ nhiệm làm người cai trị thân tín của họ tại xứ Giu-đa. Ông ta giữ chức vụ lâu năm vì – theo tiêu chuẩn của người La Mã – ông ta đã làm tốt công việc của mình.

Gia đình của Chúa Giê-su tuyên bố mình thuộc dòng dõi của các vị vua ở Giu-đa, hậu duệ của Đa-vít và dự kiến sẽ sinh ra một người cai trị trong tương lai. Phúc âm Matthew bắt đầu với toàn bộ gia phả của Chúa Giê-su, điều đó rất quan trọng đối với danh tính của Ngài.

Nhưng vài năm trước khi Chúa Giê-su giáng sinh, Hê-rốt đã xâm phạm ngôi mộ của Đa-vít và cướp phá nó. Điều đó ảnh hưởng như thế nào đến gia đình và những câu chuyện họ kể về Chúa Giê-su ? Họ cảm thấy thế nào về người La Mã?

Thời kỳ sợ hãi và nổi dậy.

Còn về thái độ của Hê-rốt đối với Bê-lem, nơi được nhớ đến là quê hương của Đa-vít, mọi chuyện càng trở nên nguy hiểm và phức tạp hơn.

Khi Hê-rốt lần đầu tiên được bổ nhiệm, ông đã bị trục xuất bởi một người cai trị vốn là đối thủ được người Parthia (kẻ thù của La Mã) ủng hộ, là người được nhiều người dân địa phương yêu mến. Hê-rốt bị tấn công bởi những người đó ngay gần Bê-lem.

Hê-rốt và lực lượng của ông ta đã chống trả và tàn sát những kẻ tấn công. Khi La Mã đánh bại đối thủ và đưa Hê-rốt cai trị trở lại, ông đã xây dựng một đài tưởng niệm chiến thắng với cuộc thảm sát trên một địa điểm gần đó mà ông ta gọi là Hê-rô-đê, nhìn thấy được từ Bê-lem. Điều đó khiến người dân địa phương cảm thấy như thế nào?

Bê-lem (năm 1898-1914) với Herodium trên đường chân trời: đài tưởng niệm vụ thảm sát. Bộ sưu tập Matson qua Wikimedia Commons.

Và thay vì là một ngôi làng yên tĩnh, Bê-lem lại là một thị trấn quan trọng đến nỗi một công trình dẫn nước lớn đã đưa nước đến trung tâm của nó. Vì sợ Hêrôđê, gia đình Chúa Giê-su đã phải chạy trốn khỏi nhà của họ ở đó, nhưng ngay từ đầu họ đã ở phe đối lập với La Mã.

Họ không phải là những người duy nhất có nỗi sợ hãi hay thái độ như vậy đối với những kẻ xâm lược. Những sự kiện diễn ra, như được nhà sử học Josephus sống vào thế kỷ thứ nhất kể lại, cho thấy một quốc gia đang công khai nổi dậy chống lại La Mã ngay sau khi Chúa Giê-su ra đời.

Khi Hê-rốt chết, hàng ngàn người đã chiếm đền thờ Giê-ru-sa-lem và yêu cầu giải phóng. Con trai của Hê-rốt là Archelaus đã tàn sát họ. Một số nhà cách mạng Do Thái muốn trở thành vua và là nhà cai trị đã chiếm quyền kiểm soát một số vùng của đất nước, bao gồm cả Galilee.

Chính vào thời điểm này, trong Tin Mừng Matthew, Joseph đã đưa gia đình mình trở về từ nơi ẩn náu ở Ai Cập - đến Galilee độc lập này và sống tại một ngôi làng ở đó, Nazareth.

Nhưng nền độc lập ở Galilee  không kéo dài lâu. Các lực lượng La Mã, dưới sự chỉ huy của tướng Varus, hành quân từ Syria cùng với các lực lượng đồng minh, phá hủy thành phố Sepphoris gần đó, đốt cháy vô số làng mạc và đóng đinh một số lượng lớn quân nổi dậy người Juda, cuối cùng dập tắt các cuộc nổi dậy.

Archelaus - khi ông chính thức được bổ nhiệm làm người cai trị - tiếp tục việc này với một triều đại tiếp tục khủng bố .

Câu chuyện về sự ra đời của Chúa Giêsu cho ngày hôm nay.

Với tư cách là một nhà sử học, tôi muốn xem một bộ phim khắc họa Chúa Giê-su và gia đình Ngài trong bối cảnh thế giới xã hội hỗn loạn, bất ổn và đầy tổn thương này, tại một quốc gia dưới sự cai trị của La Mã.

Thay vào đó, khán giả giờ đây được xem "The Carpenter’s Son", một bộ phim có sự tham gia của Nicholas Cage. Phim lấy cảm hứng một phần từ một văn bản ngụy kinh (không phải kinh thánh) có tên là Paidika Iesou – Thời thơ ấu của Chúa Giê-su – sau này được gọi là Phúc Âm thời thơ ấu của Thomas.

"The Carpenter’s Son" - Official Trailer \ In Cinema

Bạn có thể nghĩ rằng Paidika giống như một phiên bản cổ xưa của bộ phim truyền hình ăn khách "Smallville" ở  thập niên 2000, kể về cậu bé Clark Kent trước khi trở thành Siêu nhân.

Nhưng không, thay vì nói về việc Chúa Giê-su vật lộn với quyền năng và số phận phi thường của mình, đó lại là một tác phẩm văn học ngắn và khá đáng lo ngại, được ghép lại từ nhiều mảnh vụn, tập hợp sau hơn 100 năm so với cuộc đời của Chúa Giê-su.

Paidika khắc họa Chúa Giê-su thời thơ ấu như một vị á thần mà không ai được phép động đến, kể cả bạn bè và thầy giáo của Ngài. Vở diễn đó rất được lòng khán giả không phải là người Do Thái, những người ngoại đạo, những người cải đạo sang Cơ đốc giáo, những người đang ở trong một vị thế không thoải mái trong xã hội rộng lớn hơn.

Chúa Giê-su, người có khả năng làm phép lạ, đã đánh bại tất cả kẻ thù của Ngài – thậm chí cả những người vô tội. Có lần, một đứa trẻ chạy va vào Chúa Giê-su và làm Ngài bị thương ở vai, vì vậy Chúa Giê-su đã đánh chết đứa trẻ đó. Giuse nói với Maria: “Đừng cho Ngài ra khỏi nhà, để những kẻ chọc giận Ngài khỏi bị chết.”

Những câu chuyện như vậy dựa trên một ý tưởng sai lầm rằng người ta đừng bao giờ chọc giận thần linh. Và cậu bé Giê-su này thể hiện cơn thịnh nộ chết người ngay lập tức. Cậu cũng thiếu một la bàn đạo đức tốt.

Nhưng văn bản này cũng dựa trên ý tưởng rằng những hành động thời thơ ấu của Chúa Giê-su chống lại bạn bè cùng chơi và giáo viên của Ngài là chính đáng vì họ là "người Do Thái". Chỉ vài dòng đầu phim, "một người Do Thái" xuất hiện với vai trò người tố cáo. Cần phải có cảnh báo về nội dung.

Cảnh Chúa giáng sinh trong phim "The Carpenter's Son" ("Con Trai Người Thợ Mộc") chắc chắn không hề yên bình. Có rất nhiều tiếng la hét và những hình ảnh kinh hoàng về lính La Mã ném trẻ sơ sinh vào lửa. Nhưng, giống như nhiều bộ phim khác, bạo lực trong phim chỉ đơn thuần là sự độc ác và tùy tiện, chứ không thực sự nói về Juda và La Mã.

Chắc chắn rằng chính câu chuyện toàn cảnh, rộng lớn hơn về sự ra đời và thời thơ ấu của Chúa Giê-su mới là điều vô cùng quan trọng ở ngày nay, trong thời đại đầy chia rẽ và kỳ thị, khi mà rất nhiều người cảm thấy mình đang bị kìm kẹp bởi những thế lực cứng nhắc của thế giới này.

Trên thực tế, một số nhà thờ ở Hoa Kỳ hiện đang phản ánh tính thời sự này bằng cách điều chỉnh các cảnh Chúa giáng sinh để mô tả việc ICE giam giữ và trục xuất người nhập cư và người tị nạn.

Trên nhiều phương diện, sự ra đời thực sự của Chúa Giáng Sinh không chỉ đơn thuần là một khoảnh khắc bình yên và vui vẻ, mà còn là một khoảnh khắc đấu tranh – nhưng vẫn ẩn chứa niềm hy vọng đầy kỳ diệu.

---------

_ Tác giả Joan Taylor là Giáo sư danh dự về Nguồn gốc Cơ đốc giáo và Do Thái giáo thời Đền thờ thứ hai, Đại học King's College London và là Giáo sư danh dự của Đại học Công giáo Úc.

_ Trần HSa lược dịch từ The Conversation. ....25 Tháng Mười Hai, 2025..