Bằng sự tự tin hơn gần đây, Trung Quốc đang tranh giành ảnh hưởng toàn cầu khi Trump rút lui.

Cảm thấy được trao quyền sau cuộc xung đột về thương mại, Bắc Kinh tìm cách lợi dụng sự chuyển hướng vào bên trong của Mỹ.

Cuộc gặp của ông Trump và ông Tập tại Hàn Quốc vào tháng 10 là một bước ngoặt trong quan hệ Mỹ-Trung, các nhà quan sát Trung Quốc cho biết.© Hình ảnh Andrew Harnik / Getty.

Tác giả Yaroslav Trofimov... 02/12/2025.... The Wall Street Journal via MSN.

BEIJING— Trung Quốc đang phô trương cơ bắp của mình, thể hiện sự tự tin vừa mới được thúc đẩy bởi niềm tin rằng việc Tổng thống Trump rút lui khỏi các cam kết ở nước ngoài, và sự tập trung của ông vào Tây bán cầu và các thỏa thuận thương mại, tạo ra những cơ hội độc đáo cho Bắc Kinh.

Khi mối quan hệ giữa Mỹ và các nền dân chủ khác trở nên căng thẳng, sự quyết đoán mới của Bắc Kinh cũng bắt nguồn từ niềm tự hào về sức mạnh của Trung Quốc trong các công nghệ xác định tương lai, từ trí tuệ nhân tạo đến đường sắt cao tốc và năng lượng sạch. Những thành tựu đó đi đôi với việc xây dựng quân sự nhanh chóng.

Wang Huiyao, người sáng lập và chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa ở Bắc Kinh cho biết, "Trump là người thực dụng, và ông ấy thấy Trung Quốc đang trỗi dậy ở quyền lực cứng và cả quyền lực mềm. Bằng cách tập trung vào châu Mỹ thay vì xoay trục sang châu Á, và lan tỏa quá mỏng trên mọi mặt trận, bằng cách rút lui trong khi có quan hệ tốt với Trung Quốc, người Mỹ vẫn có thể duy trì sự thống trị của họ đối với các vấn đề toàn cầu trong 20 hoặc 30 năm".

Bước ngoặt, sự đồng thuận trong cơ sở chính sách đối ngoại của Trung Quốc, diễn ra sau khi cuộc đối đầu về thuế quan thương mại, đất hiếm và hạn chế xuất khẩu được kết thúc với một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời do Trump và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đạt được ở Hàn Quốc vào tháng Mười.

Nhiều nhà phân tích Trung Quốc tin rằng sự thoái lui này khỏi những gì mà một quan chức Hoa Kỳ mô tả là "với mặt kinh tế tương đương với chiến tranh hạt nhân" - những rào cản sẽ tước đi của Trung Quốc và Hoa Kỳ các vật liệu và thành phần quan trọng - đã mở ra một kỷ nguyên mới trong quan hệ Trung-Mỹ: Bằng cách đáp trả mạnh mẽ, Trung Quốc đã chứng minh sức mạnh của nó, lần đầu tiên giành được vị thế ngang hàng và buộc Hoa Kỳ phải rút lui.

Những đổi mới trong công nghệ như tàu cao tốc đã làm tăng thêm niềm tin của Trung Quốc. © Báo chí Cfoto/Zuma.

 Wang Yong, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Mỹ tại Đại học Bắc Kinh cho biết, "Mối quan hệ Mỹ-Trung đã trải qua sự thay đổi về cấu trúc. Phía Mỹ đã nhận ra sức mạnh của Trung Quốc, và đã học được cách thực tiễn trong việc đối phó với Trung Quốc, thể hiện sự tôn trọng hơn".

Các chiến lược gia thận trọng hơn của Trung Quốc nói, tâm trạng ăn mừng này có thể còn quá sớm, họ chỉ ra sự chậm lại trong tăng trưởng kinh tế của đất nước và những căng thẳng âm ỉ bên dưới bề mặt của xã hội bị kiểm soát chặt chẽ. Bất chấp sự trỗi dậy của chủ nghĩa cô lập MAGA dưới thời Trump, một số người trong số họ cho rằng bản chất căn bản của sự cạnh tranh Mỹ-Trung vẫn còn nguyên vẹn ngay cả trong giai đoạn tan băng hiện tại.

 

Tại Hàn Quốc, Trump đã gây ngạc nhiên cho giới lãnh đạo Trung Quốc khi nói về việc quản lý chung "G-2" với Trung Quốc trong các vấn đề thế giới - ngôn ngữ mà Tập Cận Bình đã đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh Sunnylands năm 2013, chỉ để bị Tổng thống Obama bác bỏ, người vốn coi đó là sự từ bỏ các đồng minh của Mỹ và vai trò toàn cầu của Washington.

Tại hội nghị thượng đỉnh năm 2013 với ông Obama ở California, ông Tập đã ủng hộ một mô hình hợp tác mới giữa Mỹ và Trung Quốc. © REUTERS.

Sự ủng hộ của ông Trump đối với khái niệm G-2 báo hiệu sự công nhận vị thế mới của Trung Quốc, Wang Dong, giám đốc điều hành của Viện Hợp tác và Hiểu biết Toàn cầu tại Đại học Bắc Kinh cho biết.

Ông nói thêm, nếu MAGA thắng thế và chính quyền Trump thực hiện bằng cách chính thức từ bỏ ý tưởng cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc trong chiến lược quốc phòng mới, một sự xoay trục như vậy sẽ đánh dấu sự thay đổi căn bản nhất trong tư duy chiến lược của Mỹ kể từ khi kết thúc Chiến tranh Lạnh, nếu không muốn nói là kết thúc Thế chiến II, 

 Ông Vương nói, "Hệ tư tưởng MAGA là nói lời tạm biệt với chủ nghĩa quốc tế tự do, tháo dỡ trật tự tự do, rút khỏi cam kết quá mức trên toàn thế giới, đưa lực lượng trở lại Tây bán cầu - đó là khái niệm hoạt động mới. Và đó sẽ là điều bình thường mới trong nhiều năm tới".

Tất nhiên, Trung Quốc không thể hạnh phúc hơn nếu điều đó xảy ra. Trong môi trường mới này, nơi màTrump dường như quan tâm đến việc bán đậu nành của Mỹ hơn là bảo vệ Đài Loan,  nhiều quan chức Trung Quốc tin tưởng.việc Bắc Kinh tiếp quản hòn đảo dân chủ trở thành một mục tiêu có thể đạt được nhiều hơn, có lẽ không cần chiến đấu.

Sợ hãi trước sự tàn phá của cuộc chiến của Nga ở Ukraine, một số người Đài Loan đã quay sang Bắc Kinh. Cheng Li-wun, lãnh đạo mới được bầu của Quốc dân đảng của hòn đảo, nắm giữ đa số trong quốc hội Đài Loan, đã có đường lối thân Bắc Kinh hơn so với người tiền nhiệm, trích dẫn ví dụ của Ukraine là lý do để tìm kiếm mối quan hệ chặt chẽ hơn với đại lục.

Bà thậm chí còn mô tả Tổng thống Nga Vladimir Putin là một nhà dân chủ đã bị kéo vào chiến tranh bởi sự bành trướng của NATO. Một chiến thắng của Quốc Dân Đảng trong cuộc bầu cử tổng thống tiếp theo của hòn đảo, dự kiến diễn ra vào năm 2028, có thể khiến Đài loan có nhiều khả năng bị Trung Quốc sáp nhập một cách hòa bình trong những năm tiếp theo, đặc biệt nếu người Đài Loan kết luận rằng họ không thể trông cậy vào Mỹ để bảo vệ họ.

Cheng Li-wun, lãnh đạo Quốc dân đảng Đài Loan, đã có lập trường thân thiện hơn với Bắc Kinh © Ann Wang / Reuters.

Ông Tập đã ra lệnh cho quân đội của mình sẵn sàng tiếp quản Đài Loan vào năm 2027, theo ước tính của tình báo Mỹ.  Nhà bình luận chính trị Shen Shiwei có trụ sở tại Bắc Kinh, người sáng lập bản tin China Briefing cho biết, Bắc Kinh tin rằng "sự thống nhất của Trung Quốc với hòn đảo này không phải là một câu hỏi 'có' hay 'không', mà là một thực tế không thể ngăn cản và là một câu hỏi về cách thức và thời gian". Ông nói thêm, trong khi Trung Quốc muốn đạt được mục tiêu đó một cách hòa bình,  họ yêu cầu các quốc gia nước ngoài ngừng can thiệp.

Trong cuộc điện đàm với ông Trump vào ngày 24/11, ông Tập tuyên bố rằng "việc Đài Loan trở lại Trung Quốc là một phần không thể thiếu của trật tự quốc tế thời hậu chiến", được tạo ra khi Trung Quốc và Mỹ cùng đánh bại Nhật Bản vào năm 1945, một thế giới quan đặt Washington, Bắc Kinh và Moscow vào cùng một phe. Không có đề cập đến hòn đảo này trong tuyên bố của Trump trên Truth Social, trong đó lưu ý: "Mối quan hệ của chúng tôi với Trung Quốc cực kỳ mạnh mẽ!"

Các nhà ngoại giao cho biết, nhận thức rằng Đài Loan không còn quan trọng trong quan hệ với Washington giải thích tại sao Bắc Kinh đã phản ứng mạnh mẽ như vậy trước đề nghị của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi rằng Tokyo có thể xử dụng quân đội của mình trong trường hợp Trung Quốc xâm lược hòn đảo. Trung Quốc đã áp đặt một loạt các biện pháp trừng phạt kinh tế và ngoại giao đối với Nhật Bản, yêu cầu rút lại tuyên bố của Nhật, và truyền thông nhà nước bắt đầu đặt câu hỏi về chủ quyền của Nhật Bản đối với Okinawa và mô tả đây là vùng đất cổ đại của Trung Quốc. Trong những tuần gần đây, Trung Quốc cũng tăng cường tuyên bố chủ quyền đối với Ấn Độ, cấm quá cảnh đối với những người từ Arunachal Pradesh mang hộ chiếu Ấn Độ , một vùng lãnh thổ mà Bắc Kinh coi là một phần của Trung Quốc.

Sự hiếu chiến một phần bắt nguồn từ các vấn đề của chính Trung Quốc, chẳng hạn như tăng trưởng kinh tế chậm lại, bong bóng bất động sản, tiêu dùng nội địa sụt giảm và tỷ lệ thất nghiệp gia tăng, đặc biệt là ở giới trẻ. "Ở Trung Quốc, áp lực trong nước ngày càng tăng, và một số người muốn dùng đến chủ nghĩa dân tộc, diều hâu, để tìm kiếm một kết quả đối phó với áp lực đó", Shen Dingli, một học giả về quan hệ quốc tế có trụ sở tại Thượng Hải, nói.

Sự tự tin mới của Trung Quốc được đưa ra trong bối cảnh hỗn loạn trong thế giới dân chủ. Việc ông Trump ôm lấy Nga đã khiến các đồng minh châu Âu thất vọng, và việc ông mở cửa với Bắc Kinh đã gây ra cảnh báo mới ở Nhật Bản, Đài Loan, Philippines và Hàn Quốc. Khi được hỏi trong một cuộc phỏng vấn với Fox về một bài đăng trên mạng xã hội của một nhà ngoại giao Trung Quốc gợi ý, Takaichi của Nhật Bản nên bị chặt đầu, Trump nói vào ngày 10 tháng 11 rằng "rất nhiều đồng minh của chúng tôi không phải là bạn của chúng tôi... Các đồng minh của chúng tôi đã lợi dụng chúng tôi về thương mại nhiều hơn Trung Quốc".

Các chính sách cưỡng chế của Mỹ đối với các quốc gia khác, đặc biệt là về thương mại, mở ra các cơ hội kinh tế và chính trị mới cho Trung Quốc trên toàn thế giới, Wu Xinbo, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quốc tế tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải cho biết.

Sự kìm kẹp của Trung Quốc đối với ngành công nghiệp đất hiếm toàn cầu đã là một điểm nóng trong cuộc chiến thương mại của Mỹ © hector retamal/Agence France-Presse/Getty Images

Sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc cũng đóng một vai trò: Wu nói, "Trong quá khứ, công nghệ chảy đến Nam bán cầu từ phương Tây, nhưng bây giờ ngày càng nhiều đến từ Trung Quốc, đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng sạch. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho quan hệ thương mại và đầu tư của

Trung Quốc. Sau đó, ảnh hưởng chính trị theo sau, tất nhiên."

Cảm giác tự tin mới này có nghĩa là nhiều người Trung Quốc từng coi phương Tây là nguồn cảm hứng và ý tưởng ngày càng cảm thấy họ có rất ít điều để học hỏi và nhiều hơn để dạy cho phương Tây.

Wang Yiwei, giám đốc Viện Các vấn đề Quốc tế tại Đại học Renmin cho biết, "Trung Quốc trong 18 thế kỷ đã dẫn đầu thế giới, và chỉ trong hai thế kỷ qua đã bị bỏ lại phía sau châu Âu và phương Tây. Điều bình thường là với sự trẻ hóa vĩ đại, nó lại dẫn đầu. Chúng tôi có rất nhiều người làm việc rất chăm chỉ, trong khi người châu Âu, họ tận hưởng quá nhiều tự do, với những kỳ nghỉ hè của họ. Những người trẻ châu Âu đang chơi nghệ thuật hậu hiện đại, trong khi những người trẻ Trung Quốc làm việc chăm chỉ trong phòng thí nghiệm."

Thành công của DeepSeek, mô hình AI của Trung Quốc xử dụng ít sức mạnh tính toán hơn nhiều so với các đối thủ Mỹ - một phần là kết quả của các hạn chế nhập khẩu chip cao cấp - được chính quyền Trung Quốc miêu tả như một sự xác nhận cho sự cai trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Sự xuất hiện của bầu trời xanh ở Bắc Kinh và các thành phố lớn khác cũng vậy, nơi mà ô nhiễm đã giảm đáng kể, một phần nhờ vào việc áp dụng xe điện và các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt.

Ma Jun, giám đốc Viện Các vấn đề Công cộng và Môi trường ở Bắc Kinh, nói, "Bắc Kinh từng được biết đến là thủ đô của khói bụi. Và bây giờ bản thân tôi hơi ngạc nhiên khi ngửi thấy mùi khí thải diesel ở một thành phố ở Mỹ hoặc châu Âu, bởi vì bạn không còn ngửi thấy mùi đó ở ven đường ở Trung Quốc. Tôi hy vọng nó có thể là một ví dụ thuyết phục cho thế giới."

Câu chuyện kinh tế sụp đổ của Trung Quốc: Ý nghĩa của nó đối với thị trường toàn cầu..

--------------

_ Tác giả Yaroslav Trofimov... .. 

_ Trần HSa lược dịch từ The Wall Street Journal via MSN.....03/12/2025..