Trung Quốc và Nga hợp tác trong việc mở rộng các quốc gia giám sát trên toàn cầu.

 Sự can thiệp chính trị ở Gruzia cho thấy mối đe dọa của sự phối hợp giữa hai nước độc tài ngày càng tăng.

Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đang nỗ lực mở rộng ảnh hưởng của đất nước họ ở Gruzia, một liên kết quan trọng ở Nam Kavkaz giữa châu Á và châu Âu. (Dựng phim Nikkei / Nguồn ảnh của Reuters)

Tác giả Hiroyuki Akita.....Ngày 3 tháng 8 năm 2025 ... Nikkei Asia.

TBILISI, Gruzia – Thật là một trường hợp hiếm hoi khi một quan chức cấp cao của Trung Quốc nói với sự thẳng thắn bất thường: Vào ngày 2 tháng 7, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị nói với nhà ngoại giao hàng đầu của Liên minh châu Âu Kaja Kallas rằng ông không muốn thấy Nga thua cuộc trong cuộc chiến ở Ukraine.

Nhận xét này lần đầu tiên được đưa tin bởi South China Morning Post có trụ sở tại Hồng Kông, và sau đó được CNN và các phương tiện truyền thông khác tung ra. Ông Vương được cho là đã bày tỏ lo ngại rằng nếu Nga bị đánh bại, Mỹ sẽ chuyển toàn bộ sự chú ý sang Trung Quốc.

Nga là cường quốc đối tác  duy nhất của Trung Quốc trong việc chống lại Washington. Bắc Kinh không thể để một nước Nga suy yếu nếu họ hy vọng thay thế trật tự toàn cầu do Mỹ dẫn đầu, bằng loại trật tự tập trung vào chính Trung Quốc.

So với Trung Quốc, Nga sở hữu khả năng lớn hơn trong việc phá hoại các xã hội dân chủ và thổi bùng sự chia rẽ nội bộ thông qua phá hoại, gián điệp và chiến tranh thông tin - những chiến thuật mà họ đã xử dụng liên tục kể từ khi Liên Xô thành lập sau Cách mạng Nga vào những năm 1920.

"Năng lực hoạt động bí mật của Nga vẫn mạnh mẽ kể từ khi Liên Xô tan rã và tiếp tục gây ra mối đe dọa nghiêm trọng, ngay cả đối với xã hội Mỹ", một nguồn tin tình báo Mỹ cho biết.

Tbilisi, thủ đô của Gruzia, đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của các camera giám sát.

Ngược lại, Trung Quốc đã đổ nguồn lực vào công nghệ tiên tiến, tạo ra nhà nước giám sát kỹ thuật số tinh vi nhất thế giới và hiện là một trong những nhà xuất khẩu  các hệ thống như vậy đứng hàng đầu.

Khi các hoạt động bí mật của Nga kết hợp với sức mạnh giám sát kỹ thuật số của Trung Quốc, mối đe dọa đối với các nền dân chủ sẽ được khuếch đại đáng kể. Tình hình ở Georgia là một trường hợp điển hình.

Năm 2008, nước cộng hòa Xô viết cũ này bị Nga xâm lược, hiện vẫn bị chiếm khoảng 20% lãnh thổ của Georgia . Trong khi khoảng 80% dân số Gruzia ủng hộ gia nhập EU, thì đảng Giấc mơ Gruzia đang cầm quyền ngày càng chống phương Tây và liên kết chặt chẽ hơn với Nga, một phần do sự thâm nhập chính trị ngày càng tăng của Moscow vào Georgia, điều mà họ đã đạt được thông qua ảnh hưởng tài chính, đe dọa và thông tin sai lệch.

Theo một số nhà lập pháp Gruzia và cựu quan chức cấp cao, Điện Kremlin đang tăng cường ảnh hưởng của nó đối với giới lãnh đạo cấp cao thông qua mối quan hệ với tỷ phú - cựu thủ tướng Bidzina Ivanishvili - một nhân vật thống trị  bối cảnh chính trị của quốc gia. Đồng thời, họ đang dàn dựng các hoạt động thông tin rộng rãi nhằm kích động tình cảm chống phương Tây.

Trong khi đó, sự hiện diện của Trung Quốc đang âm thầm mở rộng. Khi tôi đến thăm thủ đô Tbilisi của Gruzia vào cuối tháng 6, thành phố trông khác biệt đáng kể so với chuyến đi của tôi chín tháng trước đó - camera giám sát đã được lắp đặt ở nhiều địa điểm nổi bật. Chúng đặc biệt có thể nhìn thấy gần quốc hội và dọc theo các đường phố chính. Camera giám sát đã tăng nhanh kể từ mùa thu năm ngoái, với hơn 2.000 camera đã được lắp đặt ở Tbilisi, theo một báo cáo.

Các nhà phân tích chính trị địa phương và các chuyên gia khác chỉ ra Trung Quốc là động lực chính đằng sau sự gia tăng mạnh mẽ của các camera giám sát. Vào cuối tháng 12, Đại sứ Trung Quốc tại Gruzia, Zhou Qian đã gặp Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Nội vụ Vakhtang Gomelauri, và đồng ý tăng cường hợp tác giữa các cơ quan thực thi pháp luật và cảnh sát. Trên thực tế, điều này cho thấy Trung Quốc đang hỗ trợ chính quyền Gruzia trong việc đàn áp các hoạt động chống chính phủ.

Một cuộc khảo sát của tổ chức phi chính phủ Civic IDEA của Gruzia cho thấy vào năm ngoái chính phủ đã chi 2 triệu lari (740.000 USD) để mua camera giám sát của Trung Quốc, gấp hơn 13 lần số tiền chi tiêu của năm trước. Từ 70% đến 80% camera được các cơ quan chính phủ lắp đặt là do Trung Quốc sản xuất, một báo cáo tin tức gần đây cho thấy.

Đảng Giấc mơ Gruzia thân Nga đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử quốc hội vào tháng 10 năm ngoái, bất chấp những cáo buộc rộng rãi về gian lận bầu cử. Các đảng đối lập đã bác bỏ kết quả và người dân đã phản ứng bằng các cuộc biểu tình lẻ tẻ.

Bidzina Ivanishvili, người sáng lập đảng cầm quyền Giấc mơ Gruzia, vẫy tay trước lễ tuyên thệ nhậm chức của tân tổng thống Gruzia, Mikheil Kavelashvili, ở Tbilisi vào tháng 12. (Ảnh của Pool qua Reuters)

Các nhân viên an ninh ban đầu xử dụng dùi cui và hơi cay làm công cụ chính để đàn áp các cuộc biểu tình và tụ tập, nhưng với sự ra đời của hệ thống giám sát của Trung Quốc, họ cũng đã bắt đầu áp dụng các phương pháp của Bắc Kinh để đàn áp những người bất đồng chính kiến.

Năm nay, các cơ quan an ninh đã tăng cường xử dụng cảnh quay camera giám sát để xác định người biểu tình và đe dọa họ trên cơ sở cá nhân, theo các chuyên gia và nhà lập pháp địa phương. Một người tham gia biểu tình được cho là đã bị phạt 5.000 lari - cao hơn gấp đôi mức lương trung bình hàng tháng, dựa trên luật mới được ban hành.

"Sự đàn áp của chính quyền đã được tăng cường", Anna Dolidze, người sáng lập và là chủ tịch đảng đối lập 'Vì nhân dân', nói. "Các nhà lãnh đạo đối lập đã lần lượt bị bắt.

"Nếu điều này tiếp tục, Gruzia sẽ trở thành một quốc gia vệ tinh của Nga, giống như Belarus".

Mức độ mà Trung Quốc và Nga đang phối hợp ở Gruzia vẫn chưa rõ ràng. Tuy nhiên, cả hai đều theo đuổi một chiến lược tương tự: làm suy yếu nền dân chủ bằng cách mở rộng ảnh hưởng của họ ở các khu vực có ý nghĩa địa chính trị như Trung và Đông Âu, các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ và các nước quan trọng ở Nam bán cầu.

Tại hội nghị thượng đỉnh vào ngày 8/5, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin tái khẳng định cam kết hợp tác chặt chẽ hơn, để định hình lại trật tự toàn cầu do Mỹ dẫn đầu. Điều này đã làm dấy lên lo ngại rằng khi các hệ thống giám sát của Trung Quốc phát triển trên toàn cầu, chúng có thể được kết hợp với các mạng lưới bí mật của Nga, củng cố hơn nữa các chế độ độc tài.

Trên thực tế, National Endowment for Democracy, một tổ chức phi lợi nhuận của Mỹ, đã báo cáo vào tháng 2 rằng hơn 80 quốc gia đã áp dụng các hệ thống giám sát của Trung Quốc được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo.

Bất chấp mối quan hệ đang ấm lên, sự mất lòng tin sâu sắc vẫn tồn tại giữa Trung Quốc và Nga, vốn đã chiến đấu trong một cuộc chiến biên giới vào cuối những năm 1960. Khi khoảng cách quyền lực quốc gia ngày càng gia tăng, Moscow có thể sẽ ngày càng cảnh giác với Bắc Kinh. Tuy nhiên, ví dụ về Gruzia cho thấy không nên đánh giá thấp những nỗ lực phối hợp của họ nhằm phá hoại nền dân chủ.

----------------

_ Tác giả Hiroyuki Akita.

_ Trần HSa lược dịch từ Nikkei Asia... 04/8/2025.