Israel đang ở ngõ cụt chiến lược.

Cách duy nhất để giải quyết vấn đề Hamas là đưa ra kế hoạch quản lý tạm thời Dải Gaza bởi sự liên kết chung của người Ả Rập theo một Chính quyền Palestine được tái lập. 

Hình ảnh: Ran Zisovitch / Shutterstock.com.

Tác  giả  Shai Feldman... 04 Tháng Tám, 2025..National Interest...

Cuộc chiến của Israel ở Gaza đã đi đến ngõ cụt chiến lược. Trong những tháng gần đây, Israel đã đạt được thành công phi thường trong việc đẩy lùi chương trình hạt nhân của Iran lên đến hai năm (với sự giúp đỡ đáng kể của Mỹ) và phá hủy mối đe dọa do Hezbollah gây ra từ Lebanon. Ngược lại, kết quả của cuộc chiến kéo dài 22 tháng của Israel ở Gaza là tồi tệ ngay cả với các mục tiêu đã nêu của chính phủ Israel. Không có dấu hiệu nào cho thấy Hamas sắp sụp đổ; ngược lại, mặc dù Lực lượng Phòng vệ Israel được cho là đã giành được quyền kiểm soát 75% lãnh thổ Gaza, một đánh giá gần đây của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc gia (INSS) khẳng định rằng một nửa dân số Gaza hiện đang tập trung ở các khu vực vẫn do Hamas kiểm soát. Đánh giá tương tự cũng khẳng định rằng Hamas tiếp tục chiếm đoạt "hầu hết" viện trợ nhân đạo vào Gaza.

Hơn nữa, thành công hạn chế mà Israel có được ở Gaza cho đến nay  có liên quan đến sự chết chóc và sự tàn phá khủng khiếp, với thương vong của người Palestine (theo ước tính của Bộ Y tế Hamas) lên tới khoảng 60.000 người chết và ít nhất là cùng với con số đó bị thương. Mức độ thiệt hại vật chất bị gây ra cũng không thể tưởng tượng được, với toàn bộ các thị trấn như Rafah và Khan Junis bị san phẳng, tạo ra những cảnh gợi nhớ đến sự hủy diệt Chechnya của Nga. Vào cuối tháng 7, nhiều kênh truyền thông phương Tây đưa tin về điều kiện nhân đạo xấu đi ở Gaza, bao gồm cả nạn đói đáng kể. Cuối cùng, trong các báo cáo riêng biệt, hai tổ chức nhân quyền phi chính phủ của Israel - và David Grossman, một trong những nhà văn tài năng nhất của Israel - gần đây đã mô tả hành vi của Israel ở Gaza là diệt chủng.

Tác động của những diễn biến này đối với vị thế của Israel trong dư luận quốc tế, và phản ứng của nhiều chính phủ trước những thay đổi trong tâm lý công chúng - kể cả ở những quốc gia có truyền thống lâu đời ủng hộ nhà nước Do Thái - là vô cùng tai hại. Điều này đặc biệt đúng với Liên minh Châu Âu, khi một số thành viên đã cân nhắc việc đình chỉ sự tham gia của Israel vào chương trình tài trợ Horizon Europe, một nguồn tài trợ quan trọng cho nghiên cứu khoa học và đổi mới công nghệ. Ngoài ra, tính đến tuần thứ ba của tháng 7, ngày càng nhiều chính phủ châu Âu, dẫn đầu là Pháp, đã đe dọa công nhận nhà nước Palestine một cách đơn phương và vô điều kiện.

Những diễn biến này đã gây ra hai tác động tiêu cực rất nghiêm trọng đối với cuộc đối đầu giữa Israel và Hamas: Thứ nhất, những nỗ lực của Israel nhằm ép buộc Hamas chấp nhận một thỏa thuận ngừng bắn và thả con tin theo các điều khoản của mình bằng cách đe dọa sẽ gây thêm thiệt hại nặng nề cho người dân Gaza, đã không hiệu quả, vì Gaza dường như đã phải chịu đựng những tổn thất nặng nề nhất. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi Hamas rõ ràng không hề nao núng khi Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Israel Katz, liên tục hứa hẹn rằng "cổng địa ngục" sẽ mở ra nếu tổ chức khủng bố này tiếp tục phản đối bất kỳ thỏa thuận nào mà Israel có thể chấp nhận. Bên cạnh việc không ghi nhận công lao của Tổng thống Trump, người đầu tiên sử dụng cụm từ này, Katz dường như không nhận ra vấn đề liên quan đến việc đưa ra những lời đe dọa như vậy trong một đấu trường mà "cổng địa ngục" vốn đã mở ra khoảng 22 tháng trước.

Hơn nữa, những phản ứng quốc tế rất tiêu cực gần đây đối với các biện pháp cưỡng chế của Israel dường như đã khiến Hamas kết luận rằng thời gian đang đứng về phía họ. Do đó, Hamas dường như đã củng cố lập trường của mình hơn nữa, đặc biệt là trong các cuộc đàm phán về một thỏa thuận ngừng bắn và thả con tin. Không có gì ngạc nhiên khi trong một bài phát biểu hiếu chiến được đưa ra vào ngày 27 tháng 7, thủ lĩnh hiện tại của Hamas, Khalil al-Hayya, dường như đang mời gọi Israel trải nghiệm hậu quả của việc bước vào "cổng địa ngục". Do đó, bài phát biểu của al-Hayya lẽ ra phải làm rõ với người Israel rằng trong các đấu trường ngoại giao chuộng cưỡng bức, rất khó để vượt qua một đối thủ vốn tin rằng các yêu cầu của anh ta sẽ sớm được đáp ứng nếu anh ta tiếp tục "bám trụ ở đó" chỉ trong một thời gian nữa.

Trong trường hợp đó, các lựa chọn của Israel để thoát khỏi tình trạng khó khăn chiến lược hiện tại là gì? Các nhà lãnh đạo của các đảng cánh hữu của Israel, chẳng hạn như Bezalel Smotrich, Itamar Ben Gvir và Orit Struck, đang thúc đẩy một cuộc tấn công quân sự lớn để đánh bại Hamas, chinh phục Gaza và xây dựng lại các khu định cư của Israel mà nước này đã phá hủy trước khi đơn phương rút khỏi Gaza vào mùa hè năm 2005. Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về nguyện vọng của các nhà lãnh đạo này, Bộ trưởng Di sản Do Thái Amichai Eliahu đã đến và thú nhận rằng chính phủ Israel đang "vội vã hướng tới Gaza bị xóa sổ".

Hai cựu sĩ quan cấp cao của Lực lượng Phòng Vệ Israel gần đây đã đề xuất một phiên bản lành tính hơn của phương án này. Lựa chọn được đề xuất là hoàn thành cuộc chinh phục Gaza và áp đặt một chính phủ quân sự tạm thời của Israel để quản lý người dân, với hy vọng rằng điều này cũng sẽ dẫn đến việc thả các con tin Israel. Một vấn đề lớn với đề xuất này là nó không thể thoát khỏi nghi ngờ rằng, nó nhằm mục đích ngụy trang cho kết quả mong muốn của Ben Gvir-Smotrich ở Gaza ("vội vã hướng tới Gaza bị xóa sổ").

Dù sao đi nữa, không nên coi bất kỳ sự thay đổi nào như vậy là khả thi, dù chỉ là một chút, xét đến sự phụ thuộc ngày càng tăng của Israel vào Hoa Kỳ, và xét đến việc Tổng thống Trump đã làm rõ quan điểm của ông về sự chết chóc, sự tàn phá và nạn đói liên quan đến việc tiếp tục chiến tranh. Thật vậy, cho đến nay, mọi nỗ lực - dù có thiện chí đến đâu - nhằm giảm thiểu hậu quả tất yếu của chiến tranh bằng cách đưa ra những nghịch lý như "thành phố nhân đạo", "trục xuất có chủ đích" và "tập trung dân số" được bảo vệ trong thời chiến đều không có cơ sở, mà thật bất ngờ, lại khiến người đọc và người nghe nhớ đến thảm họa diệt chủng Holocaust.

Trong hoàn cảnh được mô tả ở đây, cách duy nhất để giải quyết ngõ cụt hiện tại là từ bỏ các nỗ lực đạt được thỏa thuận ngừng bắn và thả con tin với Hamas. Gần hai năm nỗ lực thất bại để đạt được một thỏa thuận như vậy lẽ ra đã thuyết phục chúng ta về sự vô ích của việc cố gắng đạt được một thỏa thuận như vậy. Thay vào đó, Hoa Kỳ nên tài trợ cho các cuộc đàm phán giữa Israel và Ả Rập Saudi, Ai Cập, Jordan và các bên ký kết chính của Hiệp định Abraham, về các điều khoản và điều kiện để thay thế Hamas bằng các lực lượng an ninh và các thể chế quản lý của Chính quyền Palestine (PA) được hồi sinh và được củng cố.

Thỏa thuận được đề xuất nên quy định một giai đoạn chuyển tiếp, trong đó các nước Ả Rập tham gia sẽ tiến vào Gaza, buộc Hamas phải trả tự do ngay lập tức cho tất cả các con tin Israel và thay thế Hamas quản lý tạm thời dải  Gaza. Thỏa thuận đàm phán sẽ bao gồm thời gian của giai đoạn chuyển tiếp; các bước hướng tới quyền tự quyết của người Palestine ở Bờ Tây, Gaza và Đông Jerusalem mà Israel sẽ cần phải chấp nhận; và, các biện pháp an ninh sẽ được thực hiện để bảo đảm an toàn cho người Israel trong và sau quá trình chuyển đổi, khi sự hiện diện của các quốc gia Ả Rập sẽ dần được thay thế bằng một Chính quyền Palestine  "mới và cải tiến".

Kiến trúc của một chế độ an ninh khu vực mới như vậy nhằm ổn định Gaza như một hành lang cho hòa bình Israel-Palestine đã được trình bày cách đây vài tháng trong một tài liệu nêu chi tiết các thành phần chính của chế độ được đề xuất, chi tiết về giai đoạn chuyển tiếp, những trở ngại có thể xảy ra đối với việc thực hiện và các biện pháp khắc phục những trở ngại này.

-------------------

_ Shai Feldman là Chủ tịch Raymond Frankel về Chính trị và Xã hội Israel tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông của Đại học Brandeis.

_ Trần HSa lược dịch từ National Interest.... 05/8/ 2025.