Hiệp ước quốc phòng Nhật Bản-Philippines có hiệu lực trong bối cảnh căng thẳng với Trung Quốc.

 Thỏa thuận tiếp cận có đi có lại đã có hiệu lực vào ngày 11 tháng 9 sẽ chứng kiến quân đội Nhật Bản trên đất Philippines, lần đầu tiên kể từ Thế chiến II.

Các thành viên của Lực lượng Phòng vệ Mặt đất Nhật Bản tham gia một cuộc tập trận tại Trại Naha ở tỉnh Okinawa. Ảnh: AFP

Tác giả Sam Beltran .... Cập nhật ngày 23 tháng 9 năm 2025... The South China Morning Post.

Quân đội Nhật Bản sẽ trở lại đất Philippines, lần đầu tiên kể từ Thế chiến II sau khi một hiệp ước quốc phòng mang tính bước ngoặt có hiệu lực vào tháng này, trong một động thái mà các nhà phân tích cho rằng sẽ đẩy nhanh việc sẵn sàng phòng thủ chung và củng cố vai trò của Tokyo như một đối tác an ninh quan trọng ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Hiệp định Tiếp cận có đi có lại (RAA) giữa Nhật Bản và Philippines đã có hiệu lực vào ngày 11/9, hơn một năm sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jnr và Ngoại trưởng Nhật Bản Yoko Kamikawa ký thỏa thuận trong một buổi lễ ở Manila với sự hiện diện của Tổng thống Ferdinand Marcos Jnr.

Quốc hội Nhật Bản đã thông qua hiệp ước vào tháng Sáu, sáu tháng sau khi Thượng viện Philippines đồng thuận phê chuẩn, mở đường cho tính hiệu lực đầy đủ của nó. Hiệp định Tiếp cận có đi có lại sẽ giảm bớt sự hợp tác quân sự lớn hơn giữa hai nước bằng cách hợp lý hóa các thủ tục huấn luyện chung, các hoạt động ứng phó thảm họa và  khai triển lực lượng.

Thỏa thuận đầu tiên mà Nhật Bản đã ký kết ở châu Á, sau các hiệp ước tương tự với Úc và Vương quốc Anh, sẽ chứng kiến các lực lượng Nhật Bản trở lại đất Philippines lần đầu tiên kể từ khi nước này chiếm đóng quốc gia Đông Nam Á này trong Thế chiến thứ hai.

Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Yoko Kamikawa (trái) và Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jnr đã ký Thỏa thuận tiếp cận lẫn nhau vào ngày 8 tháng 7 năm ngoái. Ảnh: AFP

Nhật Bản và Philippines, hiện là hai trong số các đồng minh châu Á thân cận nhất của Mỹ, đều có lập trường chống lại các hành động ngày càng quyết đoán của Trung Quốc ở Biển Đông và Biển Hoa Đông trong bối cảnh tranh chấp hàng hải.

"Hiệp định Tiếp cận có đi có lại có hiệu lực, xác nhận sức mạnh của mối quan hệ nhân dân, các giá trị chung và mục đích chung của chúng ta đối với an ninh và ổn định của khu vực", Bộ Quốc phòng cho biết trong một tuyên bố.

Răn đe Trung Quốc.

Các nhà phân tích cho biết, việc thực thi Hiệp định Tiếp cận có đi có lại diễn ra sau một loạt các diễn biến giữa hai nước cho thấy sự hợp tác sâu sắc, đặc biệt là trên mặt trận chiến lược.

"Diễn biến ngay lập tức và quan trọng nhất từ việc Hiệp định Tiếp cận có đi có lại của Nhật Bản - Philippines mới có hiệu lực, là nó sẽ tạo ra nhiều cơ hội hơn cho các cuộc tập trận quân sự chung và tăng cường hợp tác hoạt động quân sự như thế nào", William Chou, thành viên cao cấp và là phó giám đốc, Chủ tịch Nhật Bản tại Viện nghiên cứu Hudson ở Washington, nói với This Week in Asia.

Xuất hiện sau một loạt các hiệp ước tương tự, "rõ ràng là Nhật Bản đang thực hiện các bước chủ động để hợp tác hiệu quả với các quốc gia có cùng chí hướng về các vấn đề an ninh ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương", ông nói.

Satoru Nagao, một thành viên không thường trú của Viện Hudson, nói với This Week in Asia rằng hiệp ước cho thấy cả hai nước sẵn sàng trao đổi quân đội một cách linh hoạt và hợp tác chặt chẽ hơn.

Nhật Bản trước đây đã cam kết hỗ trợ Philippines trong các nỗ lực hiện đại hóa lực lượng bảo vệ bờ biển của quốc gia Đông Nam Á này.

Nước này đã ký thỏa thuận hỗ trợ an ninh chính thức vào tháng 12, cam kết 1,6 tỷ yên (10,8 triệu USD) cho các hệ thống radar ven biển, tàu bơm hơi thân cứng tự động và các thiết bị khác.

Vào tháng 4, lần đầu tiên Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã tham gia cuộc tập trận chung Balikatan hàng năm giữa Mỹ và Philippines với tư cách là một người tham gia đầy đủ, sau khi chỉ cử quan sát viên đến các cuộc tập trận kể từ năm 2012.

Tokyo cũng đề xuất chuyển sáu tàu khu trục lớp Abukuma đã qua xử dụng cho Manila vào tháng Bảy, một động thái nhằm cải thiện đáng kể khả năng chống tàu ngầm của Hải quân Philippines và tăng cường khả năng phòng thủ hàng hải.

Ông Chou nói "Hiệp định Tiếp cận có đi có lại, đề xuất chuyển giao tàu khu trục lớp Abukuma, chuyển giao tàu tuần duyên và bán radar phòng không và hàng hải cho Philippines, cho thấy Philippines đặt rất nhiều niềm tin vào Nhật Bản như một đối tác ở Biển Đông".

Ông Nagao nói rằng các tàu Nhật Bản đã tăng thêm giá trị to lớn cho lực lượng hạn chế của Hải quân Philippines, vốn trước khi chuyển giao chỉ sở hữu ba tàu khu trục nhỏ và các tàu nhỏ khác.

Tàu khu trục hộ tống lớp Abukuma của Nhật Bản, được đưa vào hoạt động vào đầu những năm 1990. Ảnh: Handout

"Hải quân Philippines có lực lượng rất hạn chế... những tàu khu trục lớp Abukuma này là những tàu hải quân rất quý giá đối với Philippines. Thông qua đào tạo và bảo trì, Nhật Bản và Philippines sẽ hợp tác sâu sắc hơn và họ sẽ cần Hiệp định Tiếp cận có đi có lại để trao đổi giữa nhân dân hai nước", ông nói.

Philippines đã ngày càng chuyển sang Nhật Bản để đáp ứng nhu cầu quốc phòng của mình, đòi hỏi sự trao đổi lâu dài và thường xuyên hơn giữa các lực lượng của cả hai nước, khiến  Hiệp định Tiếp cận có đi có lại  trở nên quan trọng hơn, ông nói thêm.

Các nhà quan sát nói rằng sự hợp tác của Philippines và Nhật Bản diễn ra vào thời điểm then chốt.

"Từ Biển Hoa Đông, đến Đài Loan và Biển Đông, cả Nhật Bản lẫn Philippines đều đang phải đối mặt với mối đe dọa của Trung Quốc đại lục. Với Mỹ và Đài Loan, họ có thể hợp tác để tăng cường khả năng quốc phòng", ông Nagao nói.

Ông Chou cho biết Nhật Bản cũng sẽ được hưởng lợi từ việc hợp tác với Philippines trong một môi trường thường xuyên bị áp dụng các chiến thuật vùng xám.

Clip : Manila chỉ trích kế hoạch bảo tồn thiên nhiên của Bắc Kinh ở Biển Đông.

Ông nói "Phần lớn những gì Trung Quốc đã làm ở Biển Đông là khai thác các pháp lý và lãnh thổ vùng xám  để đe dọa Philippines", 

"Sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa Manila và Tokyo có thể chuẩn bị tốt hơn cho Nhật Bản về các cách để phản ứng hiệu quả hơn với sự xâm lược vùng xám như vậy, có thể là ở Biển Đông, ở eo biển Đài Loan hoặc ở vùng biển gần nhà hơn".

--------------

_ Tác giả Sam Beltran là một nhà báo có trụ sở tại Manila, người đã viết cho các ấn phẩm ở Philippines và khắp châu Á. 

_ Trần HSa lược dịch từ South China Morning Post....23/9/2025.