Cuộc khủng hoảng xăng dầu hết sức lớn của Nga làm rung chuyển Putin.

 Cuộc tấn công chớp nhoáng của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu đã được đền đáp khi tình trạng thiếu nhiên liệu làm tình trạng thiếu nhiên liệu làm lan truyền sự hoảng loạn và gây ra sự ảm đạm về kinh tế Nga.

Lính cứu hỏa làm việc để dập tắt ngọn lửa tại một kho dầu ở vùng Kursk Nguồn: Getty.

Tác giả Iona Cleave.... 27 Tháng Chín 2025. ... The Telegraph.

Tại các trạm xăng trên khắp nước Nga, các tài xế xếp hàng dài. Giá nhiên liệu đã tăng vọt, mua xăng theo khẩu phần đã bắt đầu và sự hoảng loạn đang lan rộng.

Trong năm tuần qua, tình trạng thiếu nhiên liệu đã quét từ vùng Viễn Đông của Nga đến Moscow do một trong những chiến dịch thành công nhất của Ukraine trong cuộc chiến - các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa nhắm vào các nhà máy lọc dầu.

Các cuộc tấn công đã làm giảm gần một phần năm hoạt động lọc dầu của Nga vào một số ngày nhất định, và cắt giảm xuất khẩu từ các cảng quan trọng, đẩy Moscow đến gần hơn với việc giảm sản lượng dầu.

Ukraine cũng đã tấn công các kho dầu, đường ống dẫn dầu và trạm bơm để trả thù.

Với hạm đội tàu chở dầu ngầm của Nga dường như vượt qua các lệnh trừng phạt, hồi đầu tháng này Ukraine  đã tấn công cảng dầu Primorsk ở vùng Leningrad, cảng dầu lớn nhất của Nga trên biển Baltic - trạm cuối cùng của Hệ thống đường ống Baltic và là trung tâm quan trọng cho xuất khẩu hàng hải của Nga.

Kyiv hy vọng cuộc tấn công trên không của họ sẽ làm suy yếu khả năng tài trợ cho cỗ máy chiến tranh của Nga, khuấy động sự bất mãn trong nước và buộc Vladimir Putin phải ngồi vào bàn đàm phán.

Hôm thứ Tư, lần thứ hai trong vòng chưa đầy một tuần, máy bay không người lái của Ukraine đã tấn công Salavat, một trong những tổ hợp hóa dầu lớn nhất của Nga, cách tiền tuyến hơn 600 dặm. 

Ngày hôm sau, Moscow tuyên bố sẽ gia hạn lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu cho đến cuối năm nay và đưa ra lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel, một phần để bảo vệ nguồn cung trong nước.

Mặc dù Alexander Novak, phó thủ tướng Nga, đã cố gắng hạ thấp vấn đề, các chuyên gia cho rằng các quan chức không thể bỏ qua cuộc khủng hoảng đang leo thang khi các video trực tuyến vô tận về hàng dài ô tô cho thấy sự tuyệt vọng của những người lái xe.

"Ở trong nước, các cuộc tấn công của Ukraine đang có tác động lớn", Luke Wickenden, một nhà phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch, một tổ chức độc lập có tư duy về môi trường, cho biết.

"Các máy bay không người lái đặc biệt nhắm vào các cơ sở chịu trách nhiệm cung cấp năng lượng cho nguồn cung trong nước, và khi bạn kết hợp chúng với nhu cầu gia tăng, trong bối cảnh mùa đông đang đến gần, tình trạng thiếu nhiên liệu đang được nhìn thấy trên khắp nước Nga, thắt chặt cán cân trong nước vốn đã căng thẳng".

Các nhà máy lọc dầu của Nga bị Ukraine tấn công.

Ukraine bắt đầu tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga hồi tháng Tám, nhắm vào các nhà máy lọc dầu, đường ống dẫn dầu và bến cảng xuất khẩu quan trọng.

Mục đích của nó là tấn công vào trung tâm của nền kinh tế Nga bằng cách phá vỡ sản xuất dầu và khí đốt, chiếm một phần tư GDP.

Donald Trump hiện đã cứng rắn hơn với Điện Kremlin và tin rằng việc bóp nghẹt doanh thu từ dầu mỏ của Nga có thể buộc Putin phải ngồi vào bàn đàm phán.

Tổng thống Mỹ đang yêu cầu châu Âu ngừng hoàn toàn việc mua năng lượng của Nga và trừng phạt các quốc gia mua năng lượng của Nga, áp thuế 100% đối với Trung Quốc và Ấn Độ nếu họ không từ bỏ nó.

Ô tô xếp hàng mua xăng tại một trạm xăng ở Crimea Nguồn: Alexey Pavlishak / Reuters

Ít nhất 16 trong số 38 nhà máy lọc dầu của Nga đã bị tấn công kể từ đầu tháng 8 trong các đợt quy mô lớn và phối hợp, thường liên tục tấn công các cơ sở tương tự để gây thiệt hại tối đa.

Viễn Đông và Crimea bị Nga chiếm đóng là những nơi đầu tiên bị thiếu xăng vào tháng Tám, tiếp theo là khu vực Volga và miền nam cùng miền trung nước Nga.

Ở một số khu vực, nhiên liệu đang được phân phối, với khách hàng chỉ được phép mua 10 đến 20 lít dầu diesel hoặc chỉ được bán với số lượng đó, theo tờ Izvestia thân Điện Kremlin.

Doanh thu từ nhiên liệu hóa thạch của Nga đã giảm.

Gần đây nhất, tình trạng thiếu hụt đã bắt đầu tấn công Moscow, mang lại sự gián đoạn cho thủ đô mà phần lớn đã tránh được sự gián đoạn từ chiến tranh.

Người dân dường như không biết tại sao tình trạng thiếu hụt lại xảy ra.

"Chúng tôi đã không có bất kỳ loại xăng có chỉ số octan 92 nào trong gần một ngày, hoặc thậm chí một tuần", một nhân viên trạm xăng ở trung tâm Moscow cho biết. "Không ai biết tại sao. Nó chỉ biến mất. Họ đã cấm chúng tôi đổ đầy hộp."

Các vụ cháy kho xăng dầu của Nga bởi các cuộc tấn công gần đây của Ukraine.

Tại Crimea, các nhà chức trách cho biết một nửa số trạm xăng đã cạn kiệt.

"Tình hình rất nguy cấp - nhiều nhà ga đã đóng cửa hoàn toàn", một cư dân nói với Meduza, một cơ quan độc lập của Nga.

Crimean Wind, một kênh Telegram thân Ukraine nổi tiếng, đưa tin rằng Sevastopol, thành phố lớn nhất trên bán đảo Crimea, gần như cạn kiệt xăng dầu.

"Chưa có hàng dài để mua cỏ khô,  giá ngựa và lừa ổn định", kênh cho biết.

Dầu mỏ chiếm khoảng một nửa thu nhập xuất khẩu của Nga.

Alexander Novak cho biết " các sản phẩm dầu mỏ thực sự thiếu hụt một chút" nhưng điều này "đang được bù đắp bởi trữ lượng tích lũy".

Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng tháng Chín và tháng Mười có thể sẽ "khó khăn".

Điều gì xảy ra sau đó sẽ phụ thuộc vào việc liệu Ukraine có thể duy trì các cuộc tấn công ở mức độ cao như vậy hay không và Nga có thể phục hồi nhanh như thế nào.

"Sự đồng thuận chung vào lúc này là xuất khẩu dầu của Nga  sẽ vẫn ổn định, nhưng mong manh", ông Wickenden nói.

Mặc dù gây đau đầu cho Điện Kremlin, các nhà phân tích cho biết, tình hình vẫn còn lâu mới trở thành một cuộc khủng hoảng để có thể làm trật bánh nền kinh tế Nga hoặc cỗ máy chiến tranh.

"Đây là một nguồn gây thất vọng lớn cho Moscow, vì họ thừa nhận rằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu đã có tác động đến nền kinh tế", Emily Ferris, một nhà phân tích Nga tại RUSI, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại London, nói với The Telegraph.

Tuy nhiên, bà lập luận rằng mặc dù đó không phải là điều thúc đẩy Điện Kremlin vào các cuộc đàm phán hòa bình.

"Tình hình không nghiêm trọng. Nga có đủ trữ lượng dầu khí và dự trữ tài chính để vượt qua sự bất tiện này, và mục tiêu chinh phục Ukraine là một phần thưởng có giá trị hơn nhiều.

Các lệnh trừng phạt nhắm vào đội tàu ngầm của Nga đang chồng chất.... Các tàu chở dầu của Nga bị trừng phạt bởi:

Tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tuần này, ông Trump đã thay đổi quan điểm về Nga bằng cách nói rằng nước này đang phải đối mặt với "các vấn đề kinh tế lớn" và có nguy cơ mất tất cả các vùng đất đã chiếm đóng vào tay Ukraine.

Tuy nhiên, không có dấu hiệu nào cho thấy ông sẽ nhượng bộ trước yêu cầu của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và thực hiện các biện pháp trừng phạt nặng nề đối với Moscow.

Chính quyền Trump cho đến nay đã chọn thuế quan thương mại trừng phạt để rút cạn ngân sách chiến tranh của Nga và gây áp lực buộc châu Âu ngừng nhập khẩu dầu và khí đốt của Nga.

Đáp lại, EU trong tuần này tuyên bố sẽ đẩy nhanh kế hoạch chấm dứt nhập khẩu khí đốt của Nga vào cuối năm 2026, thay vì năm 2027.

Động thái này được đưa ra như một phần của gói trừng phạt nhằm giảm doanh thu của Nga từ nhiên liệu hóa thạch, tăng chi phí cho cuộc chiến ở Ukraine và gây áp lực lên ông Putin để chấm dứt chiến tranh.

Hungary và Slovakia dự kiến sẽ phản đối kịch liệt gói này, đòi hỏi sự ủng hộ của tất cả các thành viên, nhưng ông Trump đã gây áp lực lên nhà lãnh đạo Hungary thân Putin Viktor Orban để ngừng nhập khẩu.

Nền kinh tế Nga cho đến nay đã chịu được hàng loạt lệnh trừng phạt của phương Tây nhưng hiện đang chậm lại - vật lộn dưới sức nặng của các biện pháp trừng phạt chặt chẽ hơn và chi tiêu chiến tranh cao, đồng thời phải đối mặt với lạm phát cao và lãi suất tăng vọt.

Nhưng như ông Zelensky đã nói vào đầu tháng này, "các biện pháp trừng phạt hiệu quả nhất - những biện pháp có hiệu quả nhanh nhất - là hỏa hoạn tại các nhà máy lọc dầu, các bến cảng, kho dầu của Nga".

---------------

_ Tác giả Iona Cleave.

_ Trần HSa lược dịch từ The Telegraph... 28/9/2025.