Cuộc chiến sắp xảy ra mà các nền kinh tế toàn cầu chưa lượng định.

 Một cuộc đụng độ giữa Trung Quốc, Đài Loan và Mỹ sẽ làm mọi cuộc xung đột hiện tại có vẻ như nhỏ lại - và AI sẽ không cứu chúng ta.

Ông Tập Cận Bình đã chỉ thị cho các tướng lĩnh quân đội chuẩn bị sẵn sàng chiếm Đài Loan vào năm 2027; nếu điều đó xảy ra, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ ngừng giao thương với nhau. Ảnh: Evelyn Hockstein/Reuters.

Tác giả Liam Halligan....18 tháng 1 năm 2026.... The Telegraph.

Căng thẳng địa chính trị gia tăng gây ra rủi ro lớn đối với sự ổn định tài chính. Vậy tại sao, với sự hỗn loạn trên trường quốc tế ở nhiều mặt trận, thị trường chứng khoán phương Tây vẫn đang leo lên?

Các mối nguy hiểm địa chính trị đã leo thang trong hai tuần đầu năm 2026. Đầu tiên, chúng ta thấy các cuộc tấn công quân sự của Mỹ ở Venezuela và việc bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro.

Gần như đồng thời, các cuộc biểu tình chống chính phủ leo thang ở Iran - với sự thay đổi chế độ hiện có nhiều khả năng hơn bất kỳ thời điểm nào, kể từ cuộc cách mạng năm 1979, khi Ayatollah nắm quyền kiểm soát.

Trên hết, bất chấp hy vọng vào năm ngoái về một thỏa thuận hòa bình, cuộc xung đột Nga-Ukraine dường như sẽ tiếp tục, với bất kỳ thỏa thuận nào do Mỹ dẫn đầu dường như bị choáng ngợp bởi những tranh cãi về lãnh thổ và bảo đảm an ninh.

Venezuela, Iran và Nga kiểm soát một nửa trữ lượng dầu toàn cầu và khoảng 40% khí đốt tự nhiên. Nhưng bất chấp những cơn bão địa chính trị này, giá năng lượng vẫn không tăng đột biến. Giá dầu vào khoảng 63 USD/thùng, chỉ tăng vài USD kể từ đầu năm.

Nước Mỹ không còn phụ thuộc vào dầu mỏ từ vùng Vịnh nữa. ... Các thùng dầu thô và khí gas nén được vận chuyển qua eo biển Hormuz....

Theo điểm đến.

Trong năm 2025, thị trường chứng khoán phương Tây hoạt động tốt, bác bỏ những lo ngại về tăng trưởng chậm chạp, năng suất thấp và nợ chính phủ cao. Chỉ số S&P 500 của các cổ phiếu hàng đầu ở Mỹ đã tăng 17% vào năm ngoái, một phần phản ánh nền kinh tế tương đối mạnh của Mỹ.

Ở Anh tăng trưởng thấp, FTSE 100 thậm chí còn tăng hơn nữa, tăng 21% trong năm 2025 - mặc dù FTSE 250, tập trung nhiều hơn vào Vương quốc Anh với ít cổ phiếu quốc tế hơn, chỉ tăng 9%.

Tuy nhiên, trong bối cảnh lo ngại về nợ có chủ quyền và chính trị trong nước bị phân cực, thị trường chứng khoán phương Tây vẫn sôi động, với các chỉ số hàng đầu gần đây ở mức cao kỷ lục ở cả hai bờ Đại Tây Dương.

Và đối với tất cả các tin tức đáng báo động từ Caracas, Tehran và Donbass, sự tăng giá cổ phiếu vẫn tiếp tục vào năm 2026, với S&P 500 và FTSE 100 đều cao hơn vài điểm phần trăm kể từ đầu năm.

Trước sự mâu thuẫn rõ ràng giữa định giá trên thị trường chứng khoán và thực tế, tôi có hai nhận xét.

Đầu tiên là, đối với tất cả các tiêu đề gây sốc, ba chiến trường xung đột mà tôi đã đề cập hầu như không liên quan so với những gì có thể là cuộc xung đột địa chính trị chính yếu của năm 2026.

Việc bắt giữ Maduro và khả năng kết thúc chế độ thần quyền Iran rõ ràng là có ý nghĩa, cũng như việc cuộc chiến trên bộ lớn nhất châu Âu kể từ Thế chiến thứ hai vẫn tiếp tục năm thứ tư.

Nhưng cho đến nay, diễn biến địa chính trị quan trọng nhất trong những tuần gần đây, bị chôn vùi dưới tin tức từ nơi khác, là sự gia tăng căng thẳng âm ỉ từ lâu giữa Trung Quốc và Đài Loan, với khả năng xảy ra xung đột Mỹ-Trung.

Nguy cơ toàn cầu về một cuộc chiến tranh Đài Loan.

Bắc Kinh trong nhiều năm đã nhấn mạnh điều mà Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gọi là "quyền lịch sử" đối với Đài Loan, khiến Trung Quốc mâu thuẫn với Nhật Bản, Philippines và các đồng minh khác của Mỹ ở khu vực, nơi có vô số căn cứ quân sự của Mỹ.

Hải quân Trung Quốc, lực lượng hải quân lớn nhất thế giới trong một thời gian dài, gần đây đã trở nên quyết đoán hơn nhiều, gây ra nhiều vụ "suýt va chạm" với các tàu của Mỹ và Úc trên Biển Đông và eo biển Malacca - cửa ngõ của Trung Quốc đến Ấn Độ Dương và thị trường toàn cầu, cũng như tuyến đường vận chuyển 80% lượng dầu nhập khẩu thiết yếu của Trung Quốc, chủ yếu đến từ Vịnh Ba Tư.

Trong năm 2025, Trung Quốc đã tổ chức hơn 3.000 cuộc xâm nhập không phận Đài Loan, tăng từ chỉ 1.000 cuộc vào đầu những năm 2020. Cũng có sự leo thang mạnh mẽ về thiệt hại đối với các tuyến cáp dưới biển nối Đài Loan với thế giới vào nửa cuối năm ngoái.

Trong bài phát biểu năm mới 2026, ông Tập mô tả việc "thống nhất" Đài Loan là "không thể ngăn cản". Và vào đầu năm, sau tin tức về gói vũ khí kỷ lục của Mỹ trị giá hàng tỷ đô la dành cho Đài Loan, Trung Quốc sau đó đã bắn nhiều tên lửa vào vùng biển ngay ngoài khơi đảo quốc này, ra mắt một số tàu tấn công mới và bác bỏ triển vọng can thiệp của Mỹ và đồng minh để ngăn chặn sự sáp nhập của Trung Quốc.

Đây là những "trò chơi chiến tranh" chống Đài Loan hung hăng nhất mà chúng ta từng thấy từ Bắc Kinh. Họ đặt ra giọng điệu trước năm 2027 - năm Tập Cận Bình ra lệnh cho các ông chủ quân sự của ông ta sẵn sàng chiếm Đài Loan bằng vũ lực, kỷ niệm 100 năm thành lập Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Tôi không nói rằng xung đột quân sự công khai sẽ xảy ra, nhưng nó đang trở nên có nhiều khả năng hơn. Và nếu điều đó xảy ra, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ ngừng trao đổi thương mại lẫn nhau, ngăn chặn nền kinh tế toàn cầu.

Bất cứ ai nhìn vào thị trường chứng khoán trong những tuần gần đây rồi kết luận "địa chính trị không quan trọng" , họ nên hiểu địa chính trị có thể sớm trở nên quan trọng một cách to lớn.

Điều này dẫn tôi đến điểm cuối cùng, liên quan đến sự thống trị của Đài Loan trong ngành sản xuất chất bán dẫn toàn cầu. Chất bán dẫn trực tiếp thúc đẩy hoạt động kinh tế trị giá hàng nghìn tỷ đô la mỗi năm – từ ô tô và cơ sở hạ tầng thiết yếu đến năng lực quốc phòng và trí tuệ nhân tạo (AI).

Các nguyên tố đất hiếm là nguồn năng lượng cho quốc phòng Hoa Kỳ ...Khối lượng lớn các nguyên tố được xử dụng và các thành phần chính.

Đài Loan chiếm hơn hai phần ba sản lượng toàn cầu, bao gồm 90% chip tiên tiến hiện rất quan trọng đối với rất nhiều ngành sản xuất.

Trung Quốc gần đây đã trở thành nhà sản xuất chip lớn thứ hai thế giới, với Bắc Kinh cũng kiểm soát 80% sản lượng đất hiếm và các nguyên liệu thô quan trọng khác, được xử dụng để sản xuất chất bán dẫn trên toàn thế giới.

Vì vậy, đây là vấn đề. Thị trường chứng khoán đang tăng vọt, với định giá cổ phiếu tăng cao. Chỉ số Shiller CAPE của S&P 500 - một tỷ lệ giá trên thu nhập, được điều chỉnh theo chu kỳ - hiện là khoảng 40, cao hơn nhiều so với mức đỉnh 25 vào thời điểm thị trường sụp đổ năm 2008.

Khi tỷ lệ giá thu nhập được nâng cao, nó cho thấy sự cường điệu, với giá trị cổ phiếu cao so với số tiền mà các công ty bán cổ phiếu thực sự tạo ra.

Và tất nhiên, sự cường điệu đó chính là về trí tuệ nhân tạo (AI) – với các nhà môi giới chứng khoán liên tục khẳng định rằng làn sóng công nghệ mới này quan trọng đến mức các yếu tố kinh tế cơ bản không còn ý nghĩa gì nữa.

Vâng, AI là một cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ năm, như tôi đã thừa nhận. Nhưng công ty Nvidia dẫn đầu thị trường hiện có giá trị hơn toàn bộ nền kinh tế Anh, và không dưới một nửa toàn bộ vốn hóa thị trường của S&P 500 được chiếm bởi các cổ phiếu liên quan đến AI.

Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu trí tuệ nhân tạo gặp trở ngại, nếu các chính trị gia bắt đầu ban hành quy định, nếu các nền kinh tế - đặc biệt là Anh - không thể sản xuất lượng điện khổng lồ mà công nghệ mới này yêu cầu? Điều gì sẽ xảy ra nếu Trung Quốc tiến hành các biện pháp đối với Đài Loan và làm suy yếu nguồn cung chất bán dẫn cho phương Tây?

-------------------

_ Tác giả Liam Halligan....

_ Trần HSa lược dịch từ The Telegraph..... 19 tháng 1 năm 2026....