Liệu cuộc vận động chớp nhoáng đối với khoáng sản quan trọng của Trump có được đền đáp?

 Tổng thống Mỹ đã thực hiện sứ mệnh để bảo đảm các chuỗi cung ứng mới, và chống lại sự kìm kẹp của Trung Quốc.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim chụp ảnh sau khi ký các thỏa thuận thương mại và khoáng sản quan trọng tại Trung tâm Hội nghị Kuala Lumpur ở Malaysia vào ngày 26/10. Hình ảnh Andrew Harnik / Getty.

Tác giả  Christina Lu, 31 Tháng Mười, 2025... Foreign Policy.

Khi Trung Quốc phô trương sức mạnh đất hiếm của họ trong các cuộc đàm phán thương mại, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tiến hành một nỗ lực toàn diện để tăng cường sản xuất loại khoáng sản quan trọng này ở trong nước và bảo đảm các quan hệ đối tác mới, ở nước ngoài.

Chiến dịch đó đã bắt đầu tăng tốc trong những tuần gần đây khi chính quyền Trump theo đuổi khoáng sản trong ngoại giao ở châu Á - Thái Bình Dương, đạt được một loạt thỏa thuận chỉ ngay trong tháng qua với Australia, Malaysia, Thái Lan và Nhật Bản. Ở trong nước, nhà lãnh đạo Mỹ cũng đã áp dụng một cách tiếp cận không chính thống hơn và thực tế hơn, để hồi sinh ngành công nghiệp khai thác mỏ ở trong nước, khi chính quyền của ông ngày càng nắm nhiều cổ phần trong các công ty tư nhân.

 Gracelin Baskaran, giám đốc Chương trình An ninh Khoáng sản Quan trọng tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, D.C. cho biết "Việc tăng tốc các nỗ lực chống lại Trung Quốc đã diễn ra với tốc độ chóng mặt".

Rất ít vấn đề dính liền trong chương trình nghị sự của chính quyền Trump nhiệm kỳ hai, giống như các khoáng sản quan trọng - một nhóm khoảng 50 mặt hàng khoáng sản mà Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ coi là quan trọng đối với an ninh quốc gia và kinh tế của Hoa Kỳ. Trong số những mặt hàng đó có đất hiếm nhưng không quá hiếm, là 17 nguyên tố kim loại làm nền tảng cho mọi thứ, từ máy bay chiến đấu F-35 đến tuabin gió.

Trung Quốc duy trì sự kiểm soát mạnh mẽ trên chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, nắm quyền điều khiển khoảng 85% công việc chế biến đất hiếm và 92% trong sản xuất nam châm - tạo đòn bẩy quan trọng trong các cuộc đàm phán với Washington.

Những căng thẳng đó lên đến đỉnh điểm trong tuần này khi ông Trump và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình gặp nhau trong các cuộc đàm phán hiếm hoi ở Busan, Hàn Quốc, dẫn đến một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, nó khiến cả hai nước phải rút lại một số biện pháp khắc nghiệt nhất trong tương lai gần.

Trung Quốc đã đồng ý rút lại một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm đã được mở rộng nhất, vốn được ban hành cách đây ba tuần nhưng vẫn chưa có hiệu lực. Nhưng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trước đó của Bắc Kinh - bao gồm các hạn chế nhắm vào gallium và germanium, hai đầu vào cho chất bán dẫn quan trọng, cũng như một hệ thống cấp phép sâu rộng - dường như vẫn được giữ nguyên, bảo đảm rằng nước này vẫn có một con bài mạnh mẽ để chơi trong các cuộc đàm phán thương mại trong tương lai.

 Chris Berry, chủ tịch House Mountain Partners, một công ty tư vấn phân tích kim loại độc lập, cho biết "Trung Quốc có một đòn bẩy khổng lồ đối với Mỹ, chắc chắn là với nam châm".

Có thể sẽ mất ít nhất "năm đến bảy năm, trong những hoàn cảnh tốt nhất, để có một chuỗi cung ứng nam châm đất hiếm nào đó mà không chạm đến Trung Quốc", ông nói thêm.

Tuyệt vọng khi muốn cắt giảm sự phụ thuộc của Mỹ vào Bắc Kinh, chính quyền Trump đã háo hức tìm kiếm các thỏa thuận khoáng sản mới, ở nước ngoài. Từ Ukraine đến Pakistan, ông Trump đã đạt được các thỏa thuận hoặc cam kết về các khoáng sản quan trọng với ít nhất tám quốc gia, nhiều quốc gia trong số đó đã xử dụng các thỏa thuận để lấy lòng nhà lãnh đạo Mỹ.

Tuy nhiên, với nhiều chi tiết hiện vẫn chưa được biết, vẫn chưa rõ các thỏa thuận này sẽ có hiệu quả như thế nào.  Berry nói "Chúng tôi không biết những thỏa thuận này mạnh mẽ hay thiết thực như thế nào cho đến khi chúng tôi thực sự bắt đầu thấy tiền, dòng vốn, được khai triển".

Trong nước, chính quyền Trump đang thực hiện một cách tiếp cận thực tế hơn nhiều để thúc đẩy khai thác. Trong khi Hoa Kỳ từng là quê hương của ngành công nghiệp khai thác mỏ mạnh mẽ, ngành công nghiệp đó đã bị bao vây bởi những thách thức về môi trường và tài chính vào những năm 1970, và các nhà lập pháp Hoa Kỳ đã coi lĩnh vực này là một lĩnh vực nên được cho các quốc gia khác ở bên ngoài thầu lại.

Để đảo ngược xu hướng đó, chính quyền Trump đã thông báo trong tháng này rằng chính phủ Mỹ sẽ mua 10% cổ phần của Trilogy Metals, một công ty Canada có dự án ở Alaska. Trilogy là công ty khai thác mỏ thứ ba mà chính phủ Mỹ dưới thời chính quyền Trump hiện sở hữu cổ phần, cùng với Lithium Americas và công ty khai thác đất hiếm MP Materials.

Baskaran nói. "Công bằng được cho là mức độ tham gia cao nhất và những gì chúng tôi thực sự thấy là sự hợp tác công-tư chưa từng có trong lĩnh vực khoáng sản".

Nhiều vấn đề hơn có thể sớm đến. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói với CNBC vào đầu tháng này rằng, chính quyền Trump đã lên kế hoạch khai thác mức sàn giá và "mua kỳ hạn" trên "một loạt các ngành công nghiệp" để hỗ trợ các công ty Mỹ trong các lĩnh vực chiến lược.

Ông nói "Khi bạn phải đối mặt với một nền kinh tế phi thị trường như Trung Quốc, thì bạn phải thực hiện chính sách công nghiệp. Chúng tôi sẽ không tham gia và nắm cổ phần trong các ngành công nghiệp phi chiến lược, nhưng chúng tôi đã xác định được bảy ngành công nghiệp chiến lược", ông nói thêm sau đó.

Đối với một số chuyên gia trong ngành, chiến lược mới giống với Bắc Kinh.

Berry nói "Bạn có thể lập luận rằng – vì thiếu một cụm từ tốt hơn – Hoa Kỳ đang trở nên giống Trung Quốc hơn, trong cách tiếp cận đầu tư của Mỹ, ở đó̀ những người chiến thắng được chọn, được trợ cấp và thúc đẩy để đạt được một số mục tiêu quốc gia". 

Và khi chiến dịch tranh cử của Trump tăng tốc, các công ty khai thác mỏ trên khắp nước Mỹ đang hy vọng họ sẽ được chọn tiếp theo. Cũng giống như các quốc gia khác đang tán tỉnh Trump bằng các giao dịch khoáng sản của riêng họ, ngày càng có nhiều nhà khai khoáng đưa ra lời đề nghị với chính quyền của ông.

Christopher Ecclestone, một chiến lược gia khai thác mỏ tại công ty tư vấn tài chính Hallgarten & Company cho biết "Các công ty khai thác mỏ đã không đổ xô đến Washington. Điều đó đã thay đổi".

Bây giờ "bạn sẽ bốp vào họ như bốp muỗi vào mùa hè", ông nói.

----------------

_ Tác giả  Christina Lu,.

_ Trần HSa lược dịch từ Foreign Policy..... 03/11/2025.