Trump không hiểu kẻ thù của mình. Điều đó mang lại cho Iran một lợi thế.

 

Tổng thống Trump cần nghiên cứu về Nghệ thuật chiến tranh... Nhiếp ảnh gia: Kaveh Kazemi / Getty Images Châu Âu.

Tác giả Marc Champion... 10 Tháng Ba, 2026 ... Bloomberg.

Bài học rút ra bởi Bloomberg AI.

{ Việc Iran bổ nhiệm Mojtaba Khamenei làm lãnh đạo tối cao có thể xảy ra kể từ khi các cuộc không kích Mỹ-Israel khiến  cha ông "tử vì đạo" và trở nên không thể tránh khỏi sau khi Donald Trump nói rằng ông Mojtaba sẽ là một lựa chọn "không thể chấp nhận được" đối với Mỹ.

Việc lựa chọn Mojtaba Khamenei làm lãnh đạo tối cao thể hiện sự củng cố chế độ, khiến cho bất kỳ sự chuyển đổi nào sang một Iran ít đối đầu hơn, hoặc một nền dân chủ thế tục càng trở nên khó xảy ra hơn trước đây.

Việc Trump không hiểu được các đối thủ của mình ở Tehran có thể đang đe dọa tương lai của nền kinh tế toàn cầu, vì chiến lược của Iran là tồn tại lâu hơn Trump bằng cách gây tổn hại cho các đồng minh của Mỹ và thị trường năng lượng toàn cầu.}

Việc Iran bổ nhiệm Mojtaba Khamenei làm lãnh đạo tối cao đã được dự đoán từ ngày cha ông bị "tử vì đạo" trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Điều đó trở nên không thể tránh khỏi kể từ khi Donald Trump nói rằng ông Mojtaba sẽ là một lựa chọn "không thể chấp nhận được" đối với Mỹ, là quốc gia mà những người lựa chọn gọi là "Đại Ma đầu".

Yêu cầu thiếu tế nhị của Trump chỉ là bằng chứng mới nhất trong chuỗi bằng chứng ngày càng dài cho thấy tổng thống Mỹ hiểu rất sai về các đối thủ của mình ở Tehran.  "Đừng biến người khác trở thành kẻ thù", như lời dạy trong Binh pháp Tôn Tử của Trung Quốc cổ đại, giờ đây có thể đang đe dọa tương lai của nền kinh tế toàn cầu.

Thật khó để tưởng tượng một kịch bản mà trong đó việc ông Mojtaba lên nắm quyền lại là kết quả tốt cho cuộc chiến tranh mới nhất mà Mỹ lựa chọn ở Trung Đông, hay cho người dân Iran. Thay vì thay đổi chế độ, việc ông này được chọn làm lãnh đạo tối cao thể hiện sự củng cố chế độ. Điều này khiến cho bất kỳ sự chuyển đổi nào sang một Iran ít đối đầu hơn — chứ đừng nói đến một nền dân chủ thế tục — càng khó xảy ra hơn trước đây.

Mojtaba Khamenei là một giáo sĩ và là nhà chính trị cứng rắn, có mối quan hệ mật thiết hơn với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) so với cha ông.

Cả người tiền nhiệm của ông và  Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đều sở hữu những đế chế kinh doanh khổng lồ, và Mojtaba là người hưởng lợi chính, xây dựng một danh mục bất động sản khổng lồ ở nước ngoài bằng lợi nhuận thu được. Vì vậy, mối liên kết giữa tư tưởng, sức mạnh quân sự và kiểm soát tài chính – bí quyết giúp chế độ bất tài này tồn tại lâu dài – vẫn còn nguyên vẹn.

Theo lời Trump, mọi chuyện coi như đã kết thúc. "Các bạn biết đấy, Iran từng được cho là một quốc gia hùng mạnh; chúng ta đã đánh bại họ hoàn toàn," ông nói trong bài phát biểu tại một hội nghị của đảng Cộng hòa hôm thứ Hai. "Và các bạn biết đấy, tôi không biết khi nào họ mới chịu đầu hàng. Lẽ ra họ nên đầu hàng từ hai ngày trước rồi, phải không? Nhưng giờ họ chẳng còn gì nữa."

Thế nhưng, dường như họ vẫn đang làm được điều đó. Để "thắng" cuộc chiến này, giờ đây họ chỉ cần sống sót, vượt qua nó. Và để đạt được điều đó, họ phải đoàn kết, điều mà dường như họ đang làm. Chiến lược của họ giờ đã rõ ràng: Tồn tại lâu hơn Trump bằng cách gây tổn hại cho các đồng minh của Mỹ và thị trường năng lượng toàn cầu. Và từ vị thế hiện tại, họ vẫn có thể giành chiến thắng.

Chỉ có là thầy bói mới có thể nói liệu Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các thể chế khác của Cộng hòa Hồi giáo có thể chịu đựng được bao lâu mức độ trừng phạt khủng khiếp mà máy bay và tên lửa của Mỹ và Israel đang giáng xuống; và họ vẫn có khả năng chống trả, đàn áp bất đồng chính kiến ​​trong nước, điều hành đất nước nếu tình trạng này tiếp diễn trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng hay không. Chúng ta cũng không thể biết Mojtaba Khamenei sẽ sống được bao lâu sau khi cha ông qua đời, xét đến cách Israel đang săn lùng các nhà lãnh đạo chính trị và an ninh của Iran từ trên không. Nhưng điều rõ ràng là Trump đã không hiểu luật chơi của họ.

Để đoan chắc sự lên ngôi của nhà lãnh đạo tối cao mới mà ông Trump không mong muốn, Trump đã  yêu cầu Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) trao cho ông quyền phủ quyết việc bổ nhiệm Mojtaba, chỉ là bằng chứng thứ nhất. Bằng chứng thứ hai đến từ Steve Witkoff, bạn thân và đặc phái viên của Trump ở khắp mọi nơi. Trước khi xung đột nổ ra một tuần, Witkoff nói với Fox News rằng tổng thống "tò mò" tại sao người Iran vẫn chưa nhượng bộ trước yêu cầu của ông, khi họ có thể thấy quy mô hỏa lực khổng lồ mà ông đã tập trung để tấn công họ. Hôm thứ Hai, Trump lại tỏ ra ngạc nhiên vì họ vẫn chưa khuất phục.

Trump hiểu rất rõ về đòn bẩy. Ông đã dành cả đời để đánh giá khi nào mình có đủ sức mạnh để thắng trong một thương vụ kinh doanh và, khi thứ mà đang bị đe dọa là tiền bạc hoặc tài sản, thì đó có lẽ là tất cả những gì ông cần biết. Nhưng chiến tranh thì khác; trong các cuộc xung đột giữa các quốc gia, đòn bẩy có thể không đối xứng.

Sự hiểu lầm này có thể thấy ngay từ cuộc tranh cãi tai tiếng giữa Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy tại Tòa Bạch Ốc, nơi ông ta liên tục khẳng định Ukraine không có quân bài nào để xử dụng trong cuộc chiến với Nga. Đây chính là quốc gia đã từng chống lại một đối thủ mạnh hơn nhiều trong suốt ba năm và vẫn tiếp tục làm như vậy cho đến nay. Rõ ràng là họ có những quân bài. Trên thực tế, Trump hiện đang yêu cầu Zelenskiy cung cấp một số quân bài đó để giúp bắn hạ máy bay không người lái của Iran ở Vịnh Ba Tư.

Tổng thống Mỹ này chắc chắn không phải là người đầu tiên mắc phải sai lầm như vậy. Những người khác đã từng làm thế ở Việt Nam, Afghanistan và Iraq. Hamas vẫn đứng vững và được trang bị vũ khí ở Gaza, bất chấp sự tàn bạo và sức mạnh quân sự của Israel. Vladimir Putin của Nga cũng đã phạm sai lầm tương tự ở quy mô lớn khi ông điều quân chiếm Kyiv năm 2022, mà binh lính Nga chỉ được cung cấp đủ lương thực trong một tuần, với quân phục diễn binh đã được đóng gói sẵn.

Sự bất đối xứng là bài học mà chính người Iran đã phải trả giá đắt trong cuộc chiến tranh với Iraq năm 1980-1988 , cuộc chiến được Mỹ hậu thuẫn vào thời điểm đó. Cuộc xung đột đó kết thúc trong bế tắc, bất chấp việc Iran có dân số gần gấp ba lần Iraq. Kể từ đó  mọi cách thức mà Cộng hòa Hồi giáo phát triển lực lượng an ninh của họ đều dựa trên kết luận rằng, họ không bao giờ được phép tham gia vào một cuộc chiến tranh thông thường trực diện như vậy nữa.

Đó là một lý do khiến Iran dồn nguồn lực vào Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các đơn vị Al-Quds tinh nhuệ, thay vì quân đội chính quy, được gọi là Artesh. Tương tự, việc xây dựng kho vũ khí tên lửa, thay vì xây dựng lực lượng không quân để cạnh tranh với Mỹ hoặc Israel, cũng cùng một nguyên nhân. Cũng như vậy, Iran đi tiên phong trong sản xuất máy bay không người lái tấn công quy mô lớn; lựa chọn xây dựng các đội tàu cao tốc nhỏ làm lực lượng tấn công của hải quân; phát triển và trang bị vũ khí cho các lực lượng dân quân ủy nhiệm trên khắp khu vực như một chiến lược "phòng thủ tiền phương", và các nhóm khủng bố ngầm trên toàn thế giới.

Nói cách khác, Iran đã chuẩn bị cho cuộc chiến này từ năm 1988. Họ dự đoán mình sẽ bị lép vế trên không. Họ lường trước các cuộc tấn công nhằm tiêu diệt thủ lĩnh và đã có sẵn các kế hoạch kế nhiệm và phân quyền. Một chế độ như vậy khó có thể sụp đổ hoặc chia rẽ. Họ đã sẵn sàng cho một cuộc chiến lâu dài.

Ông Trump cần phải quyết định ngay bây giờ xem liệu ông cũng đã sẵn sàng cho một cuộc chiến lâu dài như vậy hay không. Liệu ông  có thể chịu đựng được tác động lạm phát của giá dầu trên 100 đô la trong nhiều tháng nếu cần thiết?  Hay sự giận dữ từ các đồng minh vùng Vịnh khi máy bay không người lái của Iran phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng và du lịch của họ? Hay sự hao hụt trong kho dự trữ vũ khí quan trọng khiến có thể hạn chế các lựa chọn an ninh của Mỹ trong vài năm? Nếu câu trả lời là không, thì đây là lúc để tuyên bố chiến thắng và tìm lối thoát. Có lẽ đó là những gì ông ấy đã làm hôm thứ Hai với những lời khoe khoang và gợi ý rằng cuộc chiến sắp kết thúc. Nhưng ông ấy cũng nói rằng Mỹ sẽ không nhượng bộ "cho đến khi kẻ thù bị đánh bại hoàn toàn và dứt khoát". Điều đó có thể mất một thời gian dài.

Nếu Trump thực sự sẵn sàng làm mọi cách để tiêu diệt Cộng hòa Hồi giáo Iran, ông ta cần hiểu rõ kẻ thù của mình hơn và chuẩn bị chiến đấu với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo trên chính địa bàn mà chúng đã chuẩn bị, đó là mọi thứ từ  thuyền nhỏ đến khủng bố.

------------------

_ Marc Champion là một nhà bình luận của Bloomberg Opinion đưa tin về châu Âu, Nga và Trung Đông. Trước đây ông là trưởng văn phòng Istanbul của Wall Street Journal.

_ Trần HSa lược dịch từ loomberg... 11/03/2026.