Cuộc đối thoại Shangri-La trở nên trầm lắng, 5 bài học rút ra
Các đại biểu thảo luận về trí tuệ nhân tạo, an ninh đáy biển và các điểm nóng khu vực trong bối cảnh Trung Quốc giữ thái độ kín đáo.
Thiếu tướng Mạnh Tương Khánh thuộc Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) dẫn đầu phái đoàn Trung Quốc tham dự Đối thoại Shangri-La năm nay tại Singapore. © Reuters
Tác giả MAI NGUYÊN và DYLAN LOH....Ngày 1 tháng 6 năm 2026.... Nikkei Asia.
SINGAPORE -- Ở một số khía cạnh, Đối thoại Shangri-La, hội nghị quốc phòng hàng đầu châu Á vừa kết thúc hôm Chủ nhật, khá tẻ nhạt. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã có giọng điệu kềm chế hơn về vấn đề Đài Loan và Trung Quốc so với trước đây, ngay cả khi Bắc Kinh một lần nữa không cử bộ trưởng quốc phòng tham dự.
Ẩn sau giọng điệu có phần bình tĩnh hơn, các đại biểu tại Singapore vẫn phải vật lộn với những điểm nóng quen thuộc, bao gồm Đài Loan, xung đột Iran, an ninh cơ sở hạ tầng trọng yếu - đặc biệt là liên quan đến cáp ngầm dưới biển - và vai trò ngày càng tăng của trí tuệ nhân tạo trong chiến tranh.
Dưới đây là những điểm chính rút ra từ diễn đàn kéo dài ba ngày.
Hegseth rón rén đi quanh Đài Loan.
Trong bài phát biểu đã chuẩn bị sẵn, Hegseth không hề nhắc đến Đài Loan, trái ngược hoàn toàn với năm ngoái, khi ông lên án Trung Quốc quấy rối hòn đảo mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền.
Khi được hỏi trong phiên chất vấn về việc bán vũ khí cho vùng lãnh thổ này, cựu người dẫn chương trình truyền hình của Fox News - Hegseth - đã đẩy trách nhiệm về bất kỳ quyết định nào liên quan đến việc bán vũ khí cho cấp trên của anh ta, Tổng thống Donald Trump, người đã gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tháng trước. Ông Tập đã cảnh báo người đồng cấp Mỹ về vấn đề Đài Loan.
Nick Marro, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á của Economist Intelligence Unit, nói với Nikkei Asia, “Vấn đề Đài Loan rất nhạy cảm, và chính quyền Trump rõ ràng muốn duy trì sự ổn định mong manh sau hội nghị thượng đỉnh, Chúng ta không nên hiểu đó là sự thay đổi chính sách, mà là những ưu tiên ngắn hạn của chính quyền. Đối với Đài Loan, điều đó có thể có nghĩa là lập trường chính sách đối ngoại của Mỹ sẽ xa cách hơn trên phương diện công khai.”
Các nhà quan sát nhận thấy rằng căng thẳng giữa hai cường quốc đối địch đã giảm bớt tại cuộc gặp năm nay, nơi phái đoàn Trung Quốc do Thiếu tướng Mạnh Tương Khánh từ Đại học Quốc phòng dẫn đầu.
Ngoài việc nhắc lại tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc đối với Đài Loan, Cui Tiankai, cựu thứ trưởng ngoại giao và là đi lại.cựu đại sứ Trung Quốc tại Mỹ, cũng đặt câu hỏi về sự hiện diện của các tàu hải quân châu Âu ở eo biển Đài Loan, cho rằng điều đó gợi nhớ đến "thời kỳ thuộc địa" đối với một số người.
Các quan chức quân sự Anh và Hà Lan đã đáp trả bằng cách nói rằng họ điều tàu để thể hiện quyền tự do đi lại
Phó Thủ tướng Hà Lan Dilan Yesilgoz-Zegerius cho biết: "Chúng tôi không đến đây để tìm kiếm xung đột, chúng tôi đến đây với các tàu khu trục của mình để tìm kiếm sự hợp tác. Chúng tôi đã thực hiện động thái tương tự vào hai năm trước với sự hợp tác tốt đẹp từ Trung Quốc, và tôi hy vọng lần tới khi chúng tôi đến khu vực này, chúng ta sẽ có một cuộc gặp gỡ tốt đẹp hơn nữa."
Dilan Yesilgoz-Zegerius, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Hà Lan, phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh an ninh Đối thoại Shangri-La vào ngày 31 tháng 5
Iran đánh lạc hướng sự chú ý của Mỹ
Ông Hegseth tìm cách "tách rời" cuộc chiến tranh kéo dài ba tháng với Iran khỏi việc bán vũ khí cho Đài Loan, viện dẫn việc Mỹ có đủ kho vũ khí cần thiết để chiến đấu với Iran nếu cần thiết, đồng thời khẳng định "bất kỳ thỏa thuận nào" mà Mỹ đạt được với Iran "đều sẽ là một thỏa thuận tốt".
Điều này xảy ra sau khi quyền Bộ trưởng Hải quân Mỹ phát biểu trước Quốc hội rằng việc bán vũ khí cho Đài Loan đang "tạm dừng" để bảo đảm Mỹ có đủ đạn dược cho các hoạt động chống lại Iran.
Joshua Kurlantzick, chuyên gia cấp cao về Đông Nam Á và Nam Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, mô tả những lời của Hegseth như "chỉ là một tuyên bố tuyệt vọng... [điều đó] càng củng cố thêm ý tưởng rằng Mỹ sẽ để Iran mạnh hơn trước."
Sheikh Saoud bin Abdulrahman bin Hassan bin Ali Al Thani, Phó Thủ tướng Qatar, phát biểu tại cuộc đối thoại rằng ông hy vọng sẽ có "một giải pháp bền vững" cho cuộc xung đột.
Ông nói, "Iran là nước láng giềng của chúng tôi ngày hôm nay. Họ đã là nước láng giềng của chúng tôi ngày hôm qua [và] họ sẽ vẫn là nước láng giềng của chúng tôi trong tương lai. Vì vậy, chúng tôi cần bảo đảm mối quan hệ dựa trên sự tin tưởng."
Cáp ngầm dưới biển: Điểm nóng an ninh mới nhất
Cáp ngầm dưới biển đã trở thành một vấn đề quốc phòng và an ninh lớn vì chúng truyền tải phần lớn lưu lượng thông tin liên lạc và tài chính toàn cầu, đồng thời lại rất khó bảo vệ về mặt vật lý.
Phó Thủ tướng Úc Richard Marles cho biết: "Trong 18 tháng qua, đáy biển đã trở thành một chiến trường chính. Chúng ta đã chứng kiến hàng loạt vụ tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng quan trọng dưới biển với quy mô và tần suất chưa từng có trong lịch sử."
Đài Loan báo cáo năm sự cố cáp ngầm dưới biển trong năm 2025, so với ba sự cố mỗi năm vào năm 2024 và 2023. Trong khi đó, một loạt các sự cố nghi do các chiếc neo tàu gây ra trong năm 2024 và 2025 đã làm đứt nhiều cáp quang và cáp điện ở Biển Baltic.
"Tất cả đều phụ thuộc rất nhiều vào cơ sở hạ tầng không thể di chuyển, và như chúng ta đã thấy ở biển Baltic, có thể bị cắt bằng một chiếc neo giữa đêm," Marles nói, đồng thời cho biết thêm rằng khoảng 99% lưu lượng truy cập internet của nước ông chỉ đi qua 15 tuyến cáp ngầm dưới biển.
Tại Singapore, 17 quốc gia đã khởi động khuôn khổ GUIDE nhằm thúc đẩy hợp tác quốc phòng trong việc bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng dưới nước, bao gồm cả cáp ngầm dưới biển.
Mặc dù Mỹ và Trung Quốc không ký kết thỏa thuận này, nhưng Washington, London và Canberra đã riêng rẽ công bố kế hoạch hợp tác phát triển máy bay không người lái dưới nước theo sáng kiến ba bên AUKUS từ năm 2027.
Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey (bên trái) và Bộ trưởng Quốc phòng Úc Richard Marles theo dõi bài phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth trong cuộc họp báo của các bộ trưởng quốc phòng AUKUS tại Đại sứ quán Mỹ ở Singapore vào ngày 30 tháng 5. © Reuters
Khi trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia vào chiến tranh, lời kêu gọi thiết lập các rào cản bảo vệ ngày càng gia tăng.
Trung Quốc đã xử dụng diễn đàn này để kêu gọi siết chặt quản lý đối với trí tuệ nhân tạo quân sự.
Mạnh nói, "Việc cho phép thuật toán nắm giữ quyền sinh sát đối với con người có thể dễ dàng dẫn đến mất kiểm soát công nghệ và thậm chí có thể biến những kịch bản trong bộ phim Mỹ 'Kẻ hủy diệt' thành hiện thực"
Chủ tịch nước kiêm Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm nhấn mạnh rằng các quốc gia cần "bảo đảm con người vẫn phải chịu trách nhiệm cuối cùng về những quyết định mang hậu quả nghiêm trọng đối với an ninh".
Ông Lâm nói: "Trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh, câu hỏi quan trọng không phải là công nghệ có thể trở nên mạnh mẽ đến mức nào, mà là con người có thể kiểm soát nó đến mức nào."
Mỹ đã thừa nhận việc xử dụng trí tuệ nhân tạo như một công cụ hỗ trợ trong cuộc chiến với Iran, nhưng không phải là một công cụ ra quyết định tự động.
"Trí tuệ nhân tạo hiện đang tham gia vào quá trình ra quyết định trong chiến tranh, và khi việc khai triển máy bay không người lái và robot trở nên phổ biến, một mô hình mới là chiến tranh phi cảm xúc đang nổi lên", Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Ahn Gyu-back cho biết.
Chiến lược "nói rồi chiếm" của Trung Quốc tại Biển Đông.
Biển Đông vẫn là điểm nóng ở châu Á, với những cuộc đối đầu liên tiếp giữa tàu thuyền Trung Quốc và Philippines chung quanh các rạn san hô tranh chấp làm dấy lên lo ngại về sự leo thang căng thẳng tại một trong những tuyến đường thủy nhộn nhịp nhất thế giới.
Đồng thời, cả Trung Quốc và Việt Nam đều đẩy nhanh tiến độ cải tạo đất và nâng cấp cơ sở hạ tầng trên các thực thể tranh chấp, củng cố sự hiện diện của họ trong bối cảnh các cuộc đàm phán kéo dài hàng thập kỷ về bộ quy tắc ứng xử khu vực vẫn đang tiếp diễn.
Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. cho biết Trung Quốc đang áp dụng chiến lược "đàm phán và chiếm đoạt" ở Biển Đông, trong đó họ chuyển sang đàm phán để đạt được những gì mà có lẽ họ không thể giành được bằng vũ lực.
Ông Teodoro nói, "Theo kinh nghiệm của Philippines, đàm phán không phải là con đường giải quyết xung đột, mà là phương tiện để giành lợi thế. Và chúng ta phải, và sẽ không để bị lừa".
Trung Quốc không đưa ra bất kỳ bình luận công khai nào về Biển Đông tại cuộc đối thoại.
Ông Teodoro nói, "Có lẽ họ (Trung Quốc) muốn một bộ quy tắc ứng xử nghiêm ngặt để có thể mặc cả nhằm duy trì hiện trạng, điều này là không công bằng và không thể chấp nhận được đối với nhiều quốc gia có tranh chấp với chúng ta".
--------------
_ Tác giả MAI NGUYÊN và DYLAN LOH.....
_ Trần HSa lược dịch từ Nikkei Asia......Ngày 2 tháng 6 năm 2026...